III CZP 47/14

Sygn. akt III CZP 47/14

UCHWAŁA

Dnia 17 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z powództwa R. J.

przeciwko M. G.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 17 lipca 2014 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r.,

"Czy przepis art. 132 § 11

k.p.c. dotyczy również wniesienia przez

radcę prawnego pisma procesowego zawierającego uzupełnienie

braków formalnych apelacji?"

podjął uchwałę:

Przepis art. 132 § 11

k.p.c. dotyczy również wniesionego przez

pełnomocnika odpisu pisma procesowego zawierającego

uzupełnienie braków formalnych apelacji.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w C. wezwał pełnomocnika pozwanego do uzupełnienia w

wyznaczonym terminie braku formalnego apelacji przez wskazanie we wniosku

apelacji sposobu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku. Do przesłanego Sądowi

pisma uzupełniającego brak formalny apelacji radca prawny dołączył dowód

wysłania odpisu tego pisma przesyłką poleconą drugiej stronie. Sąd pierwszej

instancji odrzucił apelację, ponieważ uznał, że nie została ona - ze względu na

wysłanie odpisu pisma zawierającego usunięcie braku formalnego apelacji

bezpośrednio powodowi – uzupełniona prawidłowo.

Rozpoznając zażalenie pozwanego na postanowienie o odrzuceniu apelacji,

Sąd Okręgowy w L. przedstawił – na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. – przytoczone

na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładni art. 132 § 1 i § 11

k.p.c.

Rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy odpis pisma procesowego złożony na skutek

zarządzenia zobowiązującego stronę do uzupełnienia braków formalnych apelacji

jest w rozumieniu art. 132 § 1 k.p.c. odpisem pisma, który wymienione w tym

przepisie osoby doręczają sobie nawzajem bezpośrednio, czy podlega on

doręczeniu na podstawie art. 132 § 11

k.p.c., mimo że przepis ten wprost takiego

pisma nie wymienia.

Zgodnie z art. 132 § 1 k.p.c. w toku sprawy adwokat radca prawny, rzecznik

patentowy i radca prawny Prokuratorii Generalnej doręczają sobie nawzajem

bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. Wymienione osoby mają

obowiązek do pisma procesowego wniesionego do sądu dołączyć dowód

doręczenia drugiej stronie odpisu albo dowodu jego wysłania przesyłką poleconą.

Pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania

przesyłką poleconą, podlegają zwrotowi. Paragraf drugi przytoczonego przepisu

stanowi zaś, że doręczenie przewidziane w art. 132 § 1 k.p.c. nie dotyczy

wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od

wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty,

wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie postępowania, skargi

3

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi na

orzeczenia referendarza sądowego, które należy złożyć w sądzie z odpisami dla

strony przeciwnej.

Doręczenie stanowi formę notyfikowania osobom, których dotyczy, przebiegu

postępowania i jego wyniku. Dla dokonania prawidłowego doręczenia konieczne

jest zachowanie wymagań przewidzianych w przepisach prawa, nie może więc być

uznane za skuteczne doręczenie dokonane w sposób sprzeczny z ustalonymi

regułami i wymaganiami (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia

2007 r., V CSK 155/07, nie publ. i z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UZ 10/11, nie publ.).

Przepis art. 131 § 1 k.p.c. in principio wyraża zasadę oficjalności doręczeń, która

polega na tym, że obowiązek doręczenia spoczywa na sądzie jako organie

postępowania. Sąd dokonuje doręczenia z urzędu, poprzedza je czynność

procesowa w postaci jego zarządzenia. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego

regulujące doręczenia mają charakter obligatoryjny, wyłączający swobodną

dyspozycję stron w zakresie sposobu doręczeń w postępowaniu sądowym

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1993 r., III CRN 30/93,

OSNC 1994, nr 7-8, poz. 160).

W art. 132 § 1 k.p.c. przewidziano odstępstwo od zasady oficjalności

doręczeń na rzecz doręczeń autonomicznych, zwanych także - ze względu na

pominięcie udziału sądu – bezpośrednimi. Rozwiązanie to genezą sięga okresu

przedwojennego, a w swym obecnym kształcie nawiązuje także do 4799

§ 1 k.p.c.,

uchylonego z dniem 3 maja 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr

233, poz. 1381). W uzasadnieniu ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r., o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

z 2010 r. Nr 7, poz. 45; dalej: „ustawa nowelizująca”), którą z dniem 19 kwietnia

2010 r. nadano art. 132 k.p.c. obecnie obowiązujące brzmienie, wyjaśniono,

że wprowadzenie obowiązku - w miejsce wcześniejszego uprawnienia -

bezpośredniego doręczania pism między zawodowymi pełnomocnikami miało na

celu usprawnienie i uproszczenie postępowania oraz zwiększenie jego dynamiki

przez usunięcie konstrukcji mogących sprzyjać nieuzasadnionemu przedłużaniu

postępowania. W piśmiennictwie podkreślono, że wprowadzenie doręczeń

4

autonomicznych jest wyrazem zaufania do rzetelności i fachowości osób

uprawnionych do ich dokonywania, a nie – piętrzenia kolejnych wymagań

formalnych, mających na celu „złapanie” profesjonalnego pełnomocnika na

uchybieniu przewidzianym wymaganiom.

Z zakresu pism procesowych objętych przewidzianymi w art. 132 § 1 k.p.c.

doręczeniami bezpośrednimi zostały wyłączone pisma enumeratywnie wymienione

w art. 132 § 11

k.p.c. Odpisy tych pism dla strony przeciwnej (innych uczestników

postępowania) należy złożyć w sądzie. Niestosowanie wspomnianej zasady

doręczeń bezpośrednich do pism procesowych wymienionych w art. 132 § 11

k.p.c.

jest uzasadnione ich charakterem. Wspólną cechą tych pism jest to, że ze względu

na stawiane im wymagania formalne i fiskalne, których weryfikacja należy do sądu

(art. 370 i art. 373 k.p.c.), nie można wykluczyć, że mimo sporządzenia ich przez

osoby zajmujące się profesjonalnie świadczeniem pomocy prawnej pojawią się

podstawy do odmowy nadania im dalszego biegu i odrzucenia ich.

Wskazany wyżej wymagający rozstrzygnięcia problem był podejmowany

w literaturze. Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnoszono kwestie,

choć nie wprost dotyczącego tego problemu, przydatne do rozstrzygnięcia

rozpoznawanego zagadnienia prawnego.

W piśmiennictwie przyjmuje się, że bezpośredniemu doręczeniu nie

podlegają odpisy pism procesowych złożonych na skutek zarządzenia

zobowiązującego do uzupełnienia braków formalnych pism wymienionych w art.

132 § 11

k.p.c. Wynika to z założenia, że pisma takie nie mają charakteru

samodzielnych pism, gdyż są składane w celu uzupełnienia innych wskazanych

w art. 132 § 11

k.p.c. pism procesowych.

Sąd Najwyższy w okresie obowiązywania art. 4799

§ 2 k.p.c., do którego - jak

wspomniano - nawiązuje art. 132 § 11

k.p.c., w postanowieniu z dnia 30 sierpnia

2000 r., V CKN 1293/00 (nie publ.) orzekł, że z treści art. 4799

§ 2 k.p.c. wynika,

że formy doręczeń bezpośrednich (art. 4799

§ 1 k.p.c.) nie stosuje się do

doręczenia stronie przeciwnej odpisów środków zaskarżenia. Podkreślił,

że doręczenie odpisu zażalenia bezpośrednio stronie przeciwnej - ze względu na

konieczność zachowania przewidzianych w przepisach prawa wymagań

dotyczących doręczeń – jest procesowo nieskuteczne. Potwierdzeniem tego

5

stanowiska na gruncie art. 132 k.p.c., w brzmieniu nadanym mu ustawą

nowelizującą, jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r.,

III CZ 42/13 (nie publ.), którym zostało oddalone zażalenie powoda na odrzucenie

skargi kasacyjnej z powodu nieusunięcia braku formalnego w postaci złożenia

odpisu skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu drugiej instancji,

że doręczenie na skutek zarządzenia zobowiązującego do usunięcia braków

formalnych odpisu skargi kasacyjnej bezpośrednio przeciwnikowi jest bezskuteczne,

albowiem przewidziane w art. 132 § 1 k.p.c. odstępstwo od zasady oficjalności

doręczeń nie dotyczy doręczeń odpisów pism wymienionych w art. 132 § 11

k.p.c.

Argumentu na rzecz tezy, że odpis pisma zawierającego uzupełnienia braków

formalnych apelacji nie ma samodzielnego charakteru dostarcza postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 44/08 (OSNC-ZD z 2009 r., nr 2,

poz. 55), w którym orzeczono, że termin do uiszczenia opłaty od czynności

procesowej nie podlega przywróceniu. Podkreślając złożony ze względu na

konieczność spełnienia wymagań formalnych i fiskalnych charakter czynności

procesowej w postaci środków odwoławczych, Sąd Najwyższy uznał, że uiszczenie

opłaty od apelacji nie ma samodzielnego charakteru, a stanowi element składowy

czynności procesowej w postaci apelacji.

Charakter odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia

zobowiązującego do usunięcia braków formalnych apelacji wskazuje, że jest on

częścią tego środka odwoławczego jako pisma wszczynającego

postępowania apelacyjne. Nie ma on charakteru samodzielnego, jest wyłącznie

uzupełnieniem dotkniętej stwierdzonymi brakami formalnymi apelacji. Pismo to

jest składane w celu uzupełnienia (poprawienia) treści środka odwoławczego.

Odpis omawianego pisma stanowi brakujący element wniesionej apelacji.

Dopiero oba pisma procesowe łącznie stanowią podstawę do oceny, czy apelacja

spełnia wszystkie określone przez ustawodawcę wymagania. To z kolei jest

podstawą do weryfikacji, czy wniesienie środka odwoławczego było prawidłowe

i dopuszczalne, a w konsekwencji, czy jest możliwe nadanie mu dalszego biegu,

czy też zachodzi podstawa do odrzucenia apelacji. Charakter obu wskazanych

pism przemawia przeciwko różnicowaniu ich z punktu widzenia skutków

procesowych, w tym w zakresie zasad ich doręczania. Skoro przyjmuje się,

6

że przewidziany w art. 132 § 11

k.p.c. rygor dotyczy odpisu pisma procesowego

w postaci apelacji, to trudno wskazać racjonalne powody niestosowania go także

do odpisu pisma procesowego uzupełniającego braki formalne tego środka

odwoławczego.

Za objęciem odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia

zobowiązującego do usunięcia braków formalnych apelacji doręczeniem na

podstawie art. 132 § 1 k.p.c. nie przemawiają także wskazane w ustawie

nowelizującej motywy nowelizacji art. 132 k.p.c. Doręczenie bezpośrednie ani nie

przyspieszy, ani nie uprości wywołanego wniesieniem apelacji postępowania

międzyinstancyjnego. Nie wyeliminowałoby ono bowiem potrzeby ponownej oceny

prawidłowości i skuteczności wniesienia apelacji po jej uzupełnieniu (art. 370 i art.

373 k.p.c.), doręczenia tego środka odwoławczego drugiej stronie i uzyskania

dowodu tego doręczenia, stanowiącego przesłankę przedstawienia akt sprawy

sądowi drugiej instancji (art. 371 k.p.c.). Doręczenie bezpośrednie wspomnianego

pisma może natomiast spowodować komplikacje na etapie postępowania

apelacyjnego. Wnoszący odpowiedź na apelację może mieć bowiem wątpliwości co

do sposobu liczenia przewidzianego w art. 372 k.p.c. dwutygodniowego terminu do

dokonania tej czynności procesowej i w celu zapobieżenia jego naruszeniu wnieść

odpowiedź – co miało miejsce w sprawie – w terminie liczonym od dnia doręczenia

bezpośredniego odpisu pisma uzupełniającego braki formalne apelacji. Doręczanie

odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia zobowiązującego

do uzupełnienia braków formalnych apelacji na podstawie art. 132 § 1 k.p.c.

prowadziłoby też - w razie niedołączenia dowodu doręczenia albo dowodu wysłania

przesyłką poleconą – do podejmowania dodatkowych czynności, gdyż należałoby

wówczas - poza odrzuceniem apelacji z powodu nieusunięcia braków formalnych –

także zwrócić wspomniane pismo (art. 132 § 1 zdanie ostatnie k.p.c.).

Reasumując, przedstawiony wywód uzasadnia wniosek, że przepis art. 132

§ 11

k.p.c. dotyczy również wniesionego przez pełnomocnika odpisu pisma

procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych apelacji

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.