III KRS 25/14

Sygn. akt III KRS 25/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kuźniar

w sprawie z odwołania P. C.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 17 stycznia 2014 r. w przedmiocie

przedstawienia wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego w […], ogłoszonym w Monitorze Polskim,

z udziałem […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 lipca 2014 r.,

I. oddala odwołanie w odniesieniu do kandydatów

wymienionych w pkt I ppkt 1-15 zaskarżonej uchwały;

II. odrzuca odwołanie w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia 17 stycznia 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła

przedstawić Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie do

2

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego […] piętnastu spośród

180 zgłoszonych kandydatów (pkt I) oraz nie przedstawiać z wnioskiem o

powołanie do pełnienia tego urzędu 142 kandydatur, w tym asystenta sędziego P.

C. (pkt II ppkt 15), a nadto - na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 126, poz. 714 ze zm.; dalej jako „ustawa”)

- umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym pozostałych kandydatur (pkt III).

W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że po pierwsze - kandydaci określeni

w pkt I. zostali jednogłośnie rekomendowani przez zespół członków Krajowej Rady

Sądownictwa na posiedzeniu w przedmiocie przygotowania stanowiska

dotyczącego rozpatrzenia i oceny kandydatów przez Radę; po drugie -

przedstawiając listę rekomendowanych kandydatów na piętnaście stanowisk

sędziowskich zespół wziął pod uwagę załączone do zgłoszeń uczestników

postępowania: oceny kwalifikacyjne kandydatów, opinie przełożonych,

rekomendacje, dotychczasowe doświadczenie zawodowe, opinię środowiska

sędziowskiego oraz inne dołączone do akt osobowych dokumenty; po trzecie -

podjęta przez Radę uchwała zapadła po wszechstronnym rozważeniu i ocenie

każdej ze zgłoszonych w postępowaniu konkursowym kandydatur oraz w oparciu o

zgromadzony w sprawie materiał, przede wszystkim przy uwzględnieniu

przymiotów wymaganych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, poziomu

oceny sporządzonej przez sędziego wizytatora, dotychczasowego doświadczenia

zawodowego kandydatów oraz złożonego stopnia trudności zadań i obowiązków

powierzonych asystentom sędziów, referendarzom sądowym i prokuratorom, po

czwarte - w tym postępowaniu konkursowym Rada nie przypisała decydującego

znaczenia poparciu środowiska sędziowskiego z uwagi na to, że swoje kandydatury

zgłosiły osoby wykonujące pracę w wielu miastach na terenie Polski - spoza okręgu

[…]; po piąte - całościowa ocena pracy i kwalifikacji merytorycznych każdego z

wybranych kandydatów, a także ich predyspozycji i cech osobowości uzasadnia

wystąpienie z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego;

po szóste - pozostali kandydaci biorący udział w konkursie, w tym P. C., „ustępują

w niniejszej procedurze konkursowej przymiotom zawodowym i osobistym

kandydatów wybranych”. W konsekwencji Krajowa Rada Sądownictwa udzieliła

kandydaturom wymienionym w pkt I. uchwały poparcia bezwzględną większością

3

głosów (po 19 głosów „za”, przy braku głosów „przeciw” i głosów „wstrzymujących

się” w przypadku kandydatur wskazanych w ppkt 1-5, 7-10 i 12-15 oraz po 18

głosów „za”, przy braku głosów „przeciw” i jednym głosie „wstrzymującym się” w

odniesieniu do kandydatur wymienionych w ppkt 6 i 11), natomiast kandydatura

asystenta sędziego P. C. nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości głosów

(brak głosów „za” i głosów „przeciw” przy 19 głosach „wstrzymujących się”).

Odwołanie od powyższej uchwały złożył P. C., zaskarżając ją w całości i

zarzucając naruszenie: 1) art. 33 ust. 1 i 2 ustawy, przez zaniechanie

wszechstronnej analizy dostarczonych dokumentów pod kątem posiadania

kompetencji do sprawowania funkcji sędziego w Sądzie Rejonowym […]; 2) art. 35

ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, przez a) zaniechanie i niedokonanie oceny jego kwalifikacji,

ewentualnie brak uzasadnienia w zakresie tej oceny; b) całkowite pominięcie w

procesie nominacji na stanowisko sędziowskie oceny kwalifikacji dokonanej przez

sędziego wizytatora; c) bezzasadne pominięcie opinii o kandydacie wystawionej

przez prof. A. S. oraz niezasadne pominięcie opinii przełożonych skarżącego; d)

niezastosowanie ustawowych kryteriów oceny przy ustaleniu kolejności kandydatów

na liście kandydatów rekomendowanych, przez nieuwzględnienie opinii Kolegium

Sądu Okręgowego w […].

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie uchwały w

całości i przekazanie sprawy Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na odwołanie Krajowa Rada Sądownictwa oraz uczestniczki

postępowania M. K. i M. N. wniosły o oddalenie odwołania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołanie nie zawiera nieusprawiedliwionych zarzutów.

Zgodnie z art. 60 Konstytucji RP obywatele polscy korzystający z pełni praw

publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Z

kolei art. 32 ustawy zasadniczej statuuje zasadę równości wszystkich wobec prawa

i równości traktowania wszystkich przez władze publiczne (ust. 1) oraz zakazuje

dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek

przyczyny (ust. 2). W myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o Krajowej Radzie

4

Sądownictwa, do kompetencji Rady należy rozpatrywanie i ocena kandydatów do

pełnienia urzędu na stanowiskach sędziowskich oraz - będące wynikiem realizacji

tego zadania - podjęcie uchwały w przedmiocie przedstawienia lub

nieprzedstawienia Prezydentowi RP wniosku o powołanie sędziego. Przepis art. 33

ust. 1 ustawy zobowiązuje Krajową Radę Sądownictwa, aby przed podjęciem

uchwały w indywidualnych sprawach należących do jej kompetencji,

wszechstronnie rozważyła sprawę, na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz

wyjaśnień uczestników postępowania lub innych osób, jeśli zostały złożone. W myśl

art. 35 ustawy, jeżeli na stanowisko sędziowskie zgłosił się więcej niż jeden

kandydat, zespół Krajowej Rady Sądownictwa opracowuje listę rekomendowanych

kandydatów (ust. 1), kierując się przy ustalaniu kolejności kandydatów na liście

przede wszystkim oceną kwalifikacji kandydatów, a ponadto uwzględnia

doświadczenie zawodowe, opinie przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne

dokumenty dołączone do karty zgłoszenia, a także opinie kolegium właściwego

sądu oraz ocenę właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów (ust. 2).

Na tle przytoczonych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że po pierwsze - przedmiotem sprawowanej przez ten Sąd kontroli

jest formalny aspekt dostępu do służby, związany z przestrzeganiem przez Radę

zastosowanych kryteriów i procedur postępowania, a nie sama ocena kwalifikacji

czy też predyspozycji danej osoby z punktu widzenia kryteriów stosowanych w

ramach postępowania przed Radą, gdyż mogłoby to oznaczać naruszenie jej

uprawnień i kompetencji wynikających z art. 179 Konstytucji RP i art. 3 ust. 1 pkt 1 i

2 ustawy. W konsekwencji ocena doboru kryteriów oraz znaczenie przywiązywane

do poszczególnych kryteriów przy ocenie kandydatów na stanowiska sędziowskie

pozostają poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego do kontroli zgodności

uchwał Rady z prawem (art. 44 ust. 1 ustawy), chyba że naruszają podstawowe

zasady prawne lub opierają się na zastosowaniu niedozwolonych kryteriów oceny

(por. wyroki z dnia 20 października 2009 r., III KRS 13/09, OSNP 2011 nr 13-14,

poz. 196; z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 6/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 25; z

dnia 5 sierpnia 2011 r., III KRS 10/11, LEX nr 1001316; z dnia 5 sierpnia 2011 r.,

III KRS 11/11, LEX nr 1001318; z dnia 20 września 2011 r., III KRS 13/11, LEX nr

1001319; z dnia 15 grudnia 2011 r., III KRS 12/11, LEX nr 1106742). Po drugie,

5

żadne z kryteriów oceny poszczególnych kandydatów na wolne stanowiska

sędziowskie brane pod uwagę w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa

nie ma charakteru decydującego ani też nie jest koniecznie wymagane

uszeregowanie kandydatów w oparciu o każde z nich. O przeprowadzeniu

prawidłowej oceny zgłoszonych kandydatur decyduje bowiem ocena całościowa

(kompleksowa) wynikająca z łącznego zastosowania tych kryteriów, co wynika z

obowiązku wszechstronnego rozważenia przez Radę okoliczności sprawy (por.

wyrok z dnia 5 września 2013 r., III KRS 212/13, LEX nr 1402637 i powołane w nim

wcześniejsze orzecznictwo). Po trzecie, lista rekomendowanych kandydatów

wyraża stanowisko zespołu (art. 35 ust. 1) po uwzględnieniu kryteriów określonych

w art. 35 ust. 2, które wraz z jego uzasadnieniem (art. 34 ust. 1 i 3) wykorzystuje

Krajowa Rada Sądownictwa wykonując na posiedzeniu swoją kompetencję (art. 3

ust. 1) i opierając się w rozstrzygnięciu sprawy na jej wszechstronnym rozważeniu,

„na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników

postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone (art. 33 ust. 1), przy czym

stanowisko zespołu nie jest dla Rady wiążące (por. powołany wyżej wyrok z dnia 5

września 2013 r., III KRS 212/13). Po czwarte, aczkolwiek wyniki głosowania w

kolegium i zgromadzeniu ogólnym właściwego sądu nie wiążą Krajowej Rady

Sądownictwa w ocenie kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, to jednak

Rada powinna umotywować swój wybór wówczas, gdy dotyczy on osoby, która

uzyskała mniejsze poparcie środowiska zawodowego (por. wyrok z dnia 14 stycznia

2010 r., III KRS 24/09, LEX nr 7372271). Po piąte, nie ma podstaw do przyjęcia, że

Rada, nie zamieszczając w uzasadnieniu uchwały szczegółowej charakterystyki

niewybranego kandydata, nie dokonała wnikliwej oceny jego kandydatury, skoro

uzasadnienie uchwały wskazuje, iż o wyborze kandydata zadecydowała całościowa

ocena wynikająca z łącznego zastosowania przyjętych kryteriów (por. wyroki z dnia

12 czerwca 2012 r., III KRS 15/12, OSNP 2013 nr 13-14, poz. 166; z dnia 13 lipca

2012 r., III KRS 17/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 194; z dnia 15 stycznia 2013 r.,

III KRS 33/12, LEX nr 1294470). Po szóste, ponieważ Sąd Najwyższy nie ma

kompetencji do merytorycznego rozpatrywania kwalifikacji zawodowych i moralnych

kandydata do pełnienia urzędu sędziego, to samo niezadowolenie lub subiektywne

poczucie pokrzywdzenia nie stanowi usprawiedliwionej podstawy odwołania od

6

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, jeżeli odwołujący się nie wskazał

uzasadnionych zarzutów, które potwierdzałyby rzeczywiste zastosowanie wobec

jego kandydatury nierównych lub dyskryminujących go kryteriów dostępu do

wakujących stanowisk sędziowskich w porównaniu do innych kandydatur

zgłoszonych w tej procedurze konkursowej (por. wyrok z dnia 10 czerwca 2009 r.,

III KRS 6/08, LEX nr 523533).

Wbrew twierdzeniom skarżącego, z uzasadnienia zaskarżonej uchwały jasno

wynika, że Rada uwzględniła w odniesieniu do wszystkich kandydatów będących

uczestnikami postępowania jednolite okoliczności rzutujące na ocenę ich

predyspozycji do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego […] i

dochowała wynikającego z art. 33 ust. 1 ustawy wymagania wszechstronnego

rozważenia sprawy, przy uwzględnieniu przyjętych i określonych w art. 35 ust. 2

ustawy kryteriów. Kryteria te wyraźnie wynikają ze szczegółowego umotywowania

przyczyn dokonanego wyboru. Rada przypisała szczególne znaczenie poziomowi

oceny sporządzonej przez sędziego wizytatora, doświadczeniu zawodowemu,

złożonemu stopniowi trudności zadań i obowiązków służbowych powierzonych

asystentom sędziów, referendarzom sądowym i prokuratorom, predyspozycjom do

pełnienia urzędu sędziego oraz cechom osobowości kandydatów. Wyjaśniła

również, z jakich względów dokonała wyboru kandydatów, którzy uzyskali mniejsze

poparcie środowiska sędziowskiego niż niektórzy kandydaci niewybrani. Mianowicie

w omawianym postępowaniu konkursowym nie przypisała temu kryterium

decydującego znaczenia z uwagi na zgłoszenie się kandydatów spoza okręgu […],

wykonujących pracę w wielu miejscowościach na terenie Polski. Wyjaśnienie to nie

budzi zastrzeżeń gdy się uwzględni, że tacy kandydaci przeważnie nie są znani

środowisku sędziowskiemu okręgu właściwego do zaopiniowania ich kandydatury,

co może wpływać na „siłę” wyrażonego przez nie poparcia. Natomiast pominięcie

przez Krajową Radę Sądownictwa elementu oceny z egzaminu sędziowskiego leży

w granicach przysługujących jej kompetencji do doboru przyjmowanych przesłanek

i oceny ich znaczenia w danej procedurze konkursowej. Na podstawie przyjętych

kryteriów, uznanych za najistotniejsze w tym postępowaniu konkursowym, Krajowa

Rada Sądownictwa dokonała - w procedurze głosowania - jednoznacznie

niekorzystnej dla skarżącego oceny jego kandydatury w porównaniu z

7

kandydaturami wybranymi (skarżący nie otrzymał ani jednego głosu poparcia).

Oceny tej nie może podważyć przeciwstawienie jej przez skarżącego oceny

własnej, opartej na tym samym materiale, jednak przy zastosowaniu innych

kryteriów i odmiennej hierarchii ich „ważności”, gdyż ta należy do wyłącznej

kompetencji Rady. Trzeba zwrócić uwagę, że to, iż w uzasadnieniu kwestionowanej

uchwały pominięto omówienie - w kontekście przyjętych kryteriów - okoliczności

dotyczących skarżącego, nie oznacza, że Rada ich nie rozpoznała i nie wzięła pod

uwagę, skoro dokonała oceny „po wszechstronnym rozważeniu każdej ze

zgłoszonych kandydatur, opierając swoje rozstrzygnięcie na zgromadzonym w

sprawie materiale”, a więc z uwzględnieniem całej dokumentacji pozostającej w jej

dyspozycji, w tym oceny kwalifikacyjnej skarżącego, opinii przełożonych i profesora

A. S. oraz wyników poparcia kolegium właściwego sądu i oceny z egzaminu

sędziowskiego. Nieprzypisanie przez Radę istotnego znaczenia wymienionemu w

art. 35 ust. 2 pkt 2 ustawy kryterium poparcia środowiska sędziowskiego oraz

oceny z egzaminu sędziowskiego będącej elementem kryterium oceny posiadanych

kwalifikacji, o których stanowi art. 35 ust. 2 pkt 1 ustawy, oznacza tylko tyle, że

kryteria i ich elementy uznane przez Radę za najistotniejsze w tej procedurze

konkursowej i zastosowane w pierwszej kolejności umożliwiły jej - „po

wszechstronnym rozważeniu każdej ze zgłoszonych kandydatur” - na dokonanie

oceny, iż skarżący nie spełnia na takim poziomie zastosowanych przesłanek, jak

wnioskowani kandydaci. Uzasadnienie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa

ograniczone do szczegółowego przedstawienia kandydatur wybranych w

głosowaniu nie stanowi naruszenia prawa również dlatego, że uchwała jest aktem

podejmowanym przez organ kolegialny. Wyniki takiego głosowania trudno

przedstawić w formie uzasadnienia, gdyż niemożliwe jest jednoznaczne ustalenie

rzeczywistych intencji poszczególnych głosujących. W takim przypadku kontrola

sądowa musi ograniczać się do oceny, czy zachowane zostały podstawowe reguły

proceduralne, a te nie zostały naruszone.

Podnoszone przez skarżącego „nieskorzystanie przez Radę z prawa do

osobistego stawiennictwa kandydatów” nie poddaje się ocenie, skarżący nie

wskazuje bowiem, jakie wątpliwości wymagały wyjaśnienia w przypadku oceny jego

kandydatury przez Radę. W uzasadnionych przypadkach Rada lub zespół jej

8

członków może żądać osobistego stawiennictwa uczestnika postępowania lub

złożenia przez niego pisemnych wyjaśnień, a także uzupełnienia materiałów sprawy

- art. 33 ust. 2 ustawy oraz § 17 ust. 3 uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia

22 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu szczegółowego trybu działania Krajowej

Rady Sądownictwa (M.P. Nr 72, poz. 712). Z przepisów tych wynika, że

zastosowanie wskazanych środków jest uprawnieniem Rady i od niej, a na

wstępnym etapie postępowania - od zespołu członków Rady, zależy sposób ich

realizacji. Nie jest zatem możliwe skuteczne postawienie zarzutu niezażądania od

uczestnika postępowania ustnych lub pisemnych wyjaśnień bez wykazania istnienia

takiej potrzeby.

Ponieważ skarżący zakresem odwołania objął całość zaskarżonej uchwały,

przeto Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie w części go niedotyczącej. Odwołanie

wniesione od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z zasady może odnosić się

wyłącznie do tej części, w której owa uchwała dotyczy osoby wnoszącej odwołanie

oraz do kandydata, którego Rada postanowiła przedstawić Prezydentowi RP z

wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. Tylko w tym

zakresie może bowiem zostać naruszony interes prawny osoby odwołującej się,

ponieważ tylko ta część uchwały dotyczy jej praw i obowiązków. W pozostałej

części uchwała dotyczy natomiast kandydatów (ich praw i obowiązków), którzy nie

zostali przedstawieni z wnioskiem o powołanie, a zatem po stronie osoby

odwołującej się nie występuje żaden interes prawny w kwestionowaniu tej części

uchwały (por. w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009 r.,

III KRS 19/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 220).

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.