II PK 262/13

Sygn. akt II PK 262/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z wniosku B. M.

przeciwko J.W. – J. w Ś.

o dopuszczenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 lipca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Z.

z dnia 18 czerwca 2013 r.

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Ś. dopuścił powoda do

pracy u pozwanego J. W. J. w Ś. na stanowisku mistrza Działu Chłodnictwa w

kompleksie energetycznym przy L. E. S.A. w Ś.

2

Sąd Rejonowy ustalił, że powód został zatrudniony w Zakładach

Drobiarskich E. S.A. w Ś. na podstawie umowy o pracę. Od 1 marca 2004r. powód

był zatrudniony na stanowisku mistrza chłodnictwa w Dziale Chłodnictwa.

Dnia 13 października 2008 r. Zakłady E. S.A w Ś. zawarły z J. B. G. w O.

umowę zlecenia, na mocy której jako zleceniobiorca przyjął do wykonania nadzór,

obsługę i eksploatację maszynowni i instalacji chłodniczych.

Dnia 14 października 2008 r. Zakłady Drobiarskie E. S.A w Ś. zawarły

porozumienie ze związkami zawodowymi. Strony porozumienie przyjęły, że 25

października 2008 r. nastąpi przejęcie przez J. B. zorganizowanej części ZD E. S.A

w Ś. w postaci kotłowni przesyłowej wraz z maszynownią chłodniczą, jako

funkcjonującego kompleksu energetyczno-chłodniczego i w trybie art. 231

k.p.

zostaną przejęci przez J. B. pracownicy. Powód został pracownikiem J. B.- G. w O.

Pismem z dnia 20 maja 2011 r. J. B. wypowiedział ZD E. S.A w Ś. umowę

zlecenia ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2011 r.

Dnia 26 maja 2011 r. powód otrzymał od J. B. wypowiedzenie umowy o

pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę

wypowiedzenia wskazano likwidację pracodawcy i zakończenie prowadzenia

działalności gospodarczej.

Dnia 1 sierpnia 2011 r. Zakłady Drobiarskie E. S.A w Ś. zawarły z

pozwanym J. W. J. w Ś. umowę zlecenie, na mocy której J. W. jako zleceniobiorca

od 1 września 2011 r. przyjął do wykonania między innymi nadzór, obsługę i

eksploatację maszynowni i instalacji chłodniczych. Z grupy 9 pracowników

zatrudnionych u J. B., pozwany J. W. zatrudnił na podstawie umowy o pracę 6

pracowników do obsługi maszynowni. Pozwany J. W. nie zawarł umowy o pracę z

powodem i nie traktował powoda jako swego pracownika.

Dnia 31 sierpnia 2011 r. pracownicy J. B. obsługiwali kompleks

energetyczno-chłodniczy na podstawie umowy zlecenia z ZD E. Obsługę

kompleksu energetyczno-chłodniczego przejął w 1 września 2011 r. pozwany J. W.

Pozwany konsekwentnie podnosił, że powodowi przysługiwało wyłącznie

roszczenie o przywrócenie do pracy, które zgłosił w sprawie … 53/11 i którego

skutecznie się zrzekł, cofając pozew przeciwko pozwanemu.

3

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy zważył, że powództwo

jest zasadne. W toku postępowania przed Sądem Rejonowym powód zmienił swoje

pierwotne żądanie i domagał się dopuszczenia do pracy u pozwanego, podnosząc,

że jego stosunek pracy z pozwanym istnieje z mocy prawa.

Powód był pracownikiem Zakładów Drobiarskich E. S.A w Ś., 25 sierpnia

2008 r. J. B. G. w O. przyjął nadzór, obsługę i eksploatację maszynowni i instalacji

chłodniczych. Nastąpiło przejęcie części zakładu przez J. B. i powód stał się z mocy

art. 231

§ 1 k.p. jego pracownikiem. Umowa o pracę z J. B. uległa rozwiązaniu na

skutek upływu wypowiedzenia (art. 30 § 1 pkt. 2 k.p.).

Od 1 września 2011 r. obsługę kompleksu energetyczno-chłodniczego

przyjął na podstawie kolejnej umowy zlecenia J. W. J. w Ś. Nastąpiło też

przekazanie przez J. B. kompleksu energetyczno-chłodniczego ZD E. S.A w Ś.

W ocenie Sądu od 1 września 2011 r. pozwany J. W. przejął zadania J. B.

wraz z pracownikami wykonującymi to zadanie. Nie było podstaw do

wypowiedzenia umowy o pracę z powodem, ponieważ przyczyną wypowiedzenia

było istotnie przejście zakładu pracy na innego pracodawcę. Wypowiedzenie

umowy o pracę było wiec sprzeczne z art. 231

§ 6 k.p. Wypowiedzenie umowy o

pracę dokonane wbrew przepisowi art. 231

§ 1 k.p. jest nieważne. Powód nie był 1

września 2011 r. pracownikiem J. B., gdyż umowa uległa rozwiązaniu z dniem 31

sierpnia 2011 r., jednak z uwagi na ustanie stosunku pracy u J. B. wyłącznie z

powodu przejścia części zakładu pracy na kolejnego pracodawcę, powód był objęty

ochrona z art. 231

kp, co oznacza, że zgodnie z art. 231

§ 1 k.p., tj. z mocy prawa

stał się pracownikiem pozwanego J. W. z dniem 1 września 2011 r.

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z 18 czerwca 2013 r., po rozpoznaniu apelacji

pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo

oddalił.

W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że Sąd Rejonowy błędnie

uznał, że strony łączy stosunek pracy powstały w wyniku przejęcia przez

pozwanego od poprzedniego pracodawcy powoda J. B. kompleksu energetyczno-

chłodniczego w trybie art. 231

§ 1 k.p. Sąd Rejonowy uznając, że stosunek pracy

istnieje powołał się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie … 53/11, w

której powód domagał się przywrócenia do pracy wobec 3 pozwanych, w tym

4

wobec pozwanego J. W. Prawomocnym wyrokiem z 13 czerwca 2012 r. Sąd

Rejonowy w Ś. oddalił powództwo przeciwko pozwanemu E. S.A w Ś. i umorzył

postępowanie przeciwko pozwanemu J. B. i J. W., ponieważ powód cofnął pozew i

zrzekł się roszczeń. Rację ma pozwany, że wypowiedzenie powodowi umowy o

pracę z dniem 31 sierpnia 2011 r., wobec braku skutecznego zakwestionowania

dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę, było skuteczne.

Sąd nie podzielił stanowiska Sądu Rejonowego, że dokonane przez J. B.

wypowiedzenie umowy o pracę powodowi było nieważne. Poza sporem pozostaje,

że z dniem 31 sierpnia 2011 r. powód przestał być pracownikiem J. B., nie był

również pracownikiem E. S.A, gdyż Sąd prawomocnie oddalił powództwo o

przywrócenie do pracy.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok złożył powód. Zarzucono naruszenie:

1) art. 231

§ 1 k.p. „przez pominięcie, że przepis ten jest bezwzględnie

obowiązujący i powoduje, że przejęcie w tym trybie pracowników przez nowego

pracodawcę następuje z mocy prawa, co nie jest uzależnione od jakichkolwiek

czynności pracowników. Nie jest również możliwe uchylenie skutków działania tego

przepisu w wyniku czynności prawnych (umowy) pomiędzy dotychczasowym i

nowym pracodawcą”,

2) art. 231

§ 6 k.p. „przez pominięcie, że wobec powoda doszło wcześniej do

zastosowania zakazanej przyczyny wypowiedzenia i w konsekwencji naruszenia

również art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez pominięcie, że uprzednie

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę przez J. B. miało faktycznie na celu

obejście bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 231

§ 1 k.p. i jako takie – z

mocy prawa – było nieważne”.

Wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego przez

dopuszczenie powoda do pracy u pozwanego na stanowisku mistrza Działu

Chłodnictwa w kompleksie energetycznym przy ZD „E.” w Ś. i zasądzenie na rzecz

powoda od strony pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez Sąd Okręgowy, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Z. i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za postępowanie kasacyjne.

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Skarżący podnosił zasadniczo, poprzez wskazane w skardze kasacyjnej

zarzuty naruszenia prawa materialnego, iż nastąpiło przejęcie pracownika przez

nowego pracodawcę a wypowiedzenie dokonane przez poprzedniego pracodawcę

było z mocy prawa nieważne. Na tej podstawie twierdzono, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona.

W okolicznościach faktycznych sprawy istotą sporu było ustalenie istnienia

pomiędzy stronami stosunku pracy.

Jest oczywiste, że przepis art. 231

§ 6 k.p. ma charakter ochronny. Jego

naruszenie czyni więc wypowiedzenie bezprawnym i uzasadnia wszelkie

roszczenia pracownika, w tym związane z przejściem zakładu pracy lub jego części

na nowego pracodawcę. W sporach tego rodzaju występują nieraz bardzo

skomplikowane okoliczności faktyczne. Są one związane z koniecznością

rozstrzygania, czy doszło do przejęcia zakładu pracy oraz, czy wypowiedzenie (inny

sposób ustania stosunku pracy) zostało dokonane właśnie z tego powodu. Sąd

Najwyższy wypowiadał się w tej materii już wielokrotnie. Jednak w przedmiotowej

sprawie spornym okazał się inny problem. Otóż w dacie przejęcia zakładu pracy

(1 września 2011 r.) powód nie był już pracownikiem, gdyż wcześniejszy pozew

został cofnięty wraz ze zrzeczeniem się roszczenia. Nie ulega więc wątpliwości, że

powód nie zakwestionował skutecznie dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę.

Można więc uznać, że tym samym powód zaakceptował rozwiązanie umowy o

pracę za wypowiedzeniem, skutkiem czego utracił status pracownika. Z

ukształtowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego wynika, że nieprzejęcie

pracownika w trybie art. 231

§ 1 k.p. na skutek rozwiązania stosunku pracy przed

przejęciem zakładu pracy nie wyklucza następstwa prawnego podmiotu

przejmującego w zakresie roszczeń wynikających z bezprawnego rozwiązania

umowy o pracę przez dotychczasowego pracodawcę (wyrok z dnia 17 lutego

1999 r., I PKN 569/98, OSNP 2000 nr 7, poz. 259).

Jednak przekształcenie podmiotowe stosunku pracy w związku z przejściem

zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę nie likwiduje skutku

6

rozwiązującego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed tym przejściem

przez dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest złożenie przez

pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy (wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 21 czerwca 2005 r., II PK 38/05, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 44). Pogląd

zbieżny z powyższym bywa także prezentowany literaturze prawa pracy. Polega on

na przyjęciu, że zmiana pracodawcy następuje o ile stosunek pracy istnieje w dacie

przejścia. Dlatego z ochrony nie korzystają pracownicy, którzy w wyniku różnych

okoliczności, w tym własnej decyzji nie byli zatrudnieni w momencie transferu (tak:

Ł. Pisarczyk: Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę, Warszawa 2013,

s. 129).

Powyższe rozwiązanie problemu jest zgodne z powszechnie akceptowaną

zasadą ochrony pracownika przed bezprawnym wypowiedzeniem umowy o pracę.

Kodeks pracy jako zasadę przyjmuje brak sankcji nieważności bezwzględnej – z

mocy samego prawa. Tak więc wszelkie roszczenia pracownika mogą dojść do

skutku tylko na jego żądanie. Mamy więc w tym przypadku do czynienia z zasadą

względnej nieważności jednostronnej czynności prawnej (wypowiedzenia)

pracodawcy.

Reasumując należało przyjąć, że jeżeli pracownik nie zakwestionuje

skutecznie wypowiedzenia dokonanego przed przejściem zakładu pracy lub jego

części to wyłączone jest skuteczne dochodzenia roszczenia o ustalenie istnienia

stosunku pracy z nowym pracodawcą. Tym bardziej możliwość ta jest wyłączona w

przypadku potwierdzenia przez sąd pracy, w innym postępowaniu, zasadności i

zgodności z prawem dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę. Tak więc jedynie

skuteczne zakwestionowanie zasadności lub zgodności z prawem wypowiedzenia

otwiera drogę do dochodzenia roszczeń związanych z restytucją stosunku pracy u

nowego pracodawcy.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.