V CSK 545/13

Sygn. akt V CSK 545/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa E. N.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "O."

w N.

o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 lipca 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 27 czerwca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r. oddalił powództwo E.

N. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej „O." w N. o

uchylenie uchwały rady nadzorczej.

Z ustaleń wynika, że w dniu 23 kwietnia 2012 r. rada nadzorcza pozwanej

spółdzielni podjęła uchwałą nr 117/2012, którą wykluczyła powódkę z grona

członków. W uzasadnieniu jako powód wykluczenia wskazano „m.in.:

nierespektowanie decyzji władz spółdzielni, nieskorzystanie ze statutowego prawa

żądania zwołania walnego zgromadzenia zgodnie z § 37 ust. 3 pkt 2 statutu,

występowanie bezpośrednio i pisemnie wobec instytucji zewnętrznych i osób

trzecich, podając się za władze Spółdzielni, spowodowanie powstania

dodatkowych, niezaplanowanych kosztów ogólnych Spółdzielni,” a nadto,

że „podstawą i motywem działania powódki było nie dobro Spółdzielni,

a partykularne interesy części mieszkańców budynku mieszkalnego przy ul. G. […],

tj. przeniesienie na nich „za darmo" prawa własności lokali, czym działali

oni w zamiarze spowodowania bardzo dużej szkody finansowej w Spółdzielni”.

O treści uchwały powódka została powiadomiona pismem zarządu z dnia 7 maja

2012 r. W piśmie tym zarząd wskazał zarzuty, jakie stawiał powódce wnioskując

o jej wykluczenie. Sąd Okręgowy szczegółowo analizował postępowanie powódki

i uznał, że zaistniały podstawy do wykluczenia jej ze spółdzielni. Powódka bowiem,

razem z innymi osobami, doprowadziła do przeprowadzenia walnego zgromadzenia

członków spółdzielni, pomimo odwołania go przez zarząd. Na zebraniu tym

wybrano nowe władze, podjęto szereg uchwał. Spowodowało to powstanie

„dwuwładzy” w spółdzielni, konieczność występowania przez pozwaną z pozwami

o uchylenie uchwał podjętych przez nielegalnie przeprowadzone walne

zgromadzenie, konieczność ponoszenia związanych z tym kosztów, a także

usuwania skutków występowania przez powódkę w imieniu władz spółdzielni wobec

osób trzecich. Sąd Okręgowy wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej przez

powódkę uchwały rady nadzorczej budzi zastrzeżenia, bowiem nie wynika z niego

w sposób jednoznaczny i konkretny przyczyna, która sprawiła, że w stosunku

do powódki wyciągnięto aż tak daleko idące konsekwencje. Użycie zwrotu

3

„z powodu, między innymi" sugeruje, iż podana lista zarzutów nie jest kompletna.

Sformułowanie samych zarzutów budzi wątpliwości i jest bardzo ogólnikowe.

Pomimo tego uznał, że przyczyny, dla których powódka została wykluczona

ze spółdzielni, są jasne i były znane zarówno powódce jak i członkom rady

nadzorczej, a ponadto potwierdziły się w toku postępowania sądowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2013 r. oddalił apelację

powódki od powyższego wyroku, przyjmując za własne ustalenia faktyczne i

podzielając ocenę prawną. Sąd ten, analizując dopuszczalność wykluczenia

powódki ze spółdzielni, podzielił stanowisko o wystarczającym stopniu precyzji

zaskarżonej uchwały, jakkolwiek poddał krytyce sam zapis uchwały, pozwalający

na przypuszczenie, że podane w nim podstawy wykluczenia miały charakter jedynie

przykładowy (na co wskazywać miało sformułowanie „z powodu między innymi”).

Konsekwencją zredagowania spornej uchwały w sposób wskazujący na niepełne

(przykładowe) wyliczenie podstaw wykluczenia nie była jednak jej nieważność, lecz

powstanie stanu, w którym kontroli podstaw wykluczenia mogły zostać poddane

jedynie te zachowania, które zostały wymienione w zaskarżonej uchwale. Za

wystarczające Sąd uznał zbiorcze zakwalifikowanie zachowań i wypowiedzi

powódki i posłużenie się ogólnym opisem. Zaskarżona uchwała spełniała, zdaniem

Sądu, kryteria redakcji określone w art. 24 § 5 zd. 2 ustawy z dnia 16 września

1982 r.- Prawo spółdzielcze, a zachowanie powódki oznaczało nierespektowanie

decyzji władz spółdzielni i należało je ocenić jako świadome działanie na jej szkodę

i wbrew jej interesom, co stwarzało podstawę do wykluczenia na podstawie § 19 pkt

1 statutu pozwanej. Sąd Apelacyjny uznał w konsekwencji, że Sąd Okręgowy nie

naruszył art. 24 § 2, art. 24 § 6 pkt 2, art. 39 § 1 i art. 42 § 2 oraz art. 42 § 3 ustawy-

Prawo spółdzielcze, co skutkowało zaaprobowaniem poglądu o braku podstaw do

wzruszenia zaskarżonej uchwały.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła powódka,

zaskarżając go w całości i opierając skargę kasacyjną na obydwu podstawach

uregulowanych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy skargi

kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 24 § 2, 5, 6 pkt 2 oraz art. 39 § 1 i art.

42 § 2 i 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r.- Prawo spółdzielcze (t. j.: Dz. U.

z 2003 r., nr 188, poz. 1848 z późn. zm.; dalej: pr. spółdz.). W ramach drugiej

4

podstawy - naruszenie art. 379 pkt 2 k.p.c. oraz art. 89 § 1 k.p.c. i art. 97 § 1 i 2

k.p.c., polegające na nieuznaniu nieważności postępowania przed Sądem

pierwszej instancji, mimo że radca prawny J. S. nie był należycie umocowany do

działania w imieniu strony pozwanej w okresie od dnia 25 czerwca 2012 r. do

września 2012 r. oraz art. 386 § 4 k.p.c., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że

brak rozpoznania istoty zarzutu powódki dotyczącego przekroczenia przez

pozwaną spółdzielnię terminu do doręczenia uzasadnienia uchwały o wykluczeniu

może się ostać, ponieważ zaskarżony wyrok w całości poddawał się kontroli

instancyjnej. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie nieważności lub uchylenie

uchwały, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podnoszony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzut nieważności

postępowania nie może odnieść skutku, bowiem skarga kasacyjna przysługuje

wyłącznie od wyroków sądu odwoławczego i podnoszone w niej zarzuty muszą

odnosić się do tego etapu postępowania W toku postępowania przez Sądem

Apelacyjnym nieważność postępowania nie miała miejsca. Niezależnie od tego,

brak umocowania w pewny okresie pełnomocnika pozwanego przez Sądem

Okręgowym został sanowany w toku dalszego postępowania, zatem nie zaistniały

podstawy do uznania nieważności postępowania. Wbrew też dalszym zarzutom

natury procesowej, Sąd Apelacyjny odniósł się do podniesionego w apelacji

zarzutu braku doręczenia skarżącej uzasadnienia uchwały o wykluczeniu

i przekroczenia terminu. Kwestia zaś trafności oceny tego zarzutu należy do sfery

prawa materialnego.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej należy zwrócić uwagę na następujące kwestie.

Zgodnie z art. 24 § 2 pr. spółdz., wykluczenie członka ze spółdzielni może

nastąpić, jeżeli z jego winy umyślnej albo rażącego niedbalstwa dalsze

pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu lub

5

dobrymi obyczajami. Jak wynika z § 5 tego przepisu, organ, który podjął uchwałę

w sprawie wykluczenia, ma obowiązek zawiadomić członka na piśmie wraz

z uzasadnieniem w terminie dwóch tygodni od dnia podjęcia uchwały. Uzasadnienie

powinno w szczególności przedstawiać motywy, którymi kierował się organ

spółdzielni uznając, że zachowanie członka wyczerpuje przesłanki wykluczenia.

Z ustaleń wynika, wbrew ocenie Sądu Apelacyjnego, że uchwała Rady Nadzorczej

nie została skarżącej doręczona. O treści uchwały powiadomił ją bowiem zarząd.

Już tylko z tego powodu zaskarżony wyrok nie może się ostać, z naruszeniem

bowiem przytoczonego przepisu Sąd Apelacyjny uznał, że uzasadnienie uchwały

rady nadzorczej o wykluczeniu członka może pochodzić od zarządu i przez zarząd

może być doręczone. Sąd Apelacyjny przeoczył ponadto, że w zawiadomieniu

o treści uchwały, wystosowanym przez zarząd i doręczonym powódce, nie

przedstawiono w istocie przyjętych przez radę nadzorczą powodów wykluczenia,

a jedynie podstawy wykluczenia, jakie zarząd wskazał w złożonym przez siebie do

rady nadzorczej wniosku o wykluczenie powódki. Nie można zatem uznać,

że wymogi określone w art. 24 § 5 pr. spółdz. zostały dochowane. Nie można

też uznać, że uzasadnienie uchwały rady nadzorczej zostało sporządzone

w sposób odpowiadający tym wymogom i umożliwiający sądową kontrolę legalności

uchwały. Uzasadnienie to jest ogólnikowe, wskazuje przykładowe podstawy

wykluczenia, ujęte w sposób bardzo ogólny, nie pozwalający na ich konkretyzację.

Podstawy wykluczenia muszą zostać ujęte w sposób niepozostawiający wątpliwości

jakie zachowania stanowiły, w ocenie wykluczającego organu, zawinione

naruszenie obowiązków członka spółdzielni. Przyczyny wykluczenia członka muszą

zatem być w uzasadnieniu uchwały podane w sposób konkretny. Nie jest

wystarczające, wbrew ocenie Sądu Apelacyjnego, wskazanie jako przyczyny

wykluczenia „nierespektowanie decyzji władz spółdzielni” bez określenia, o jakie

decyzje chodzi i na czym polegało ich nierespektowanie, czy też „występowanie

bezpośrednio i pisemnie wobec instytucji zewnętrznych i osób trzecich, podając się

za władze spółdzielni”, bez wskazania, o jakie wystąpienia, o jakie instytucje czy

osoby trzecie chodzi. Wypełnienie tych ogólnych podstaw treścią nie może

następować dopiero w toku postępowania przed sądem i to niezależnie od tego,

czy konkretne powody wykluczenia przedstawiano powódce na posiedzeniu rady

6

nadzorczej. Postępowanie o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały o

wykluczeniu członka ze spółdzielni nie może sprowadzać się do ustalenia

przebiegu posiedzenia organu, który taką uchwałę podjął. Celem tego

postępowania jest wyjaśnienie, jakie zachowanie członka spółdzielni, określone

konkretnie w uzasadnieniu uchwały, stanowiło podstawę wykluczenia ze spółdzielni,

czy takie zachowanie rzeczywiście miało miejsce i odpowiada przesłankom

określonym w art. 24 § 2 pr. spółdz. Nie może ulegać wątpliwości, że uchwała rady

nadzorczej, podlegająca w sprawie ocenie, takim wymogom nie odpowiada, co

nakazuje uznać zasadność podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów. W tej

sytuacji nie zachodzi potrzeba odnoszenia się do pozostałych zarzutów naruszenia

prawa materialnego, w tym do kwestii zachowania terminu do doręczenia skarżącej

uchwały o wykluczeniu, czy dotyczących ważności walnego zgromadzenia

członków spółdzielni bądź możliwości jego odwołania.

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że ten sam Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r., zmieniając wyrok Sądu

Okręgowego, uwzględnił analogiczne powództwo E.S. i uchylił, podjętą tego

samego dnia i sformułowaną w taki sam sposób, uchwałę rady nadzorczej

wykluczającą go ze spółdzielni. Wydany w innej sprawie prawomocny wyrok

nie wiąże oczywiście sądu, nie służy jednak autorytetowi wymiaru sprawiedliwości

sytuacja, w której w odstępie dwóch tygodni w tym samym sądzie zapadają

rozbieżne wyroki, wydane w takim samym stanie faktycznym i prawnym,

bez wyjaśnienia przyczyn tej rozbieżności.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

k.p.c.