I CSK 551/13

Sygn. akt I CSK 551/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa N. Spółki z o.o. w R.

przeciwko T. D. Spółce z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2013 r.

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację strony

powodowej co do kwoty 162.064,80 zł (pkt 2) oraz w części

dotyczącej orzeczenia o kosztach procesu (pkt 1 ppkt b i c oraz

pkt 3) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w W., po łącznym rozpoznaniu - na podstawie art. 219 k.p.c.

- dwóch spraw z powództwa N. spółki z o.o. z siedzibą w R. przeciwko T. D. spółce

z o.o. z siedzibą w W. (o zasądzenie kwot 163.203 zł z tytułu wynagrodzenia za

wyświadczoną usługę w postaci ochrony budowy osiedla mieszkaniowego oraz

kwoty 162.064,80 zł z tytułu utraconych korzyści w związku z przedwczesnym

rozwiązaniem umowy zawartej między stronami) wyrokiem z 15 maja 2012 r., ...

896/10, zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 347,09 zł z

ustawowymi odsetkami z powództwa o wynagrodzenie i oddalając to powództwo w

pozostałej części oraz oddalając w całości powództwo o zwrot utraconych korzyści.

Uwzględniając w znacznej części apelację powodowej spółki, Sąd

Apelacyjny wyrokiem z 12 maja 2013 r., … 1113/12, zmienił wymieniony wyrok

Sądu pierwszej instancji zakresie powództwa o wynagrodzenie w ten sposób, że

zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 162.855,36 zł z

ustawowymi odsetkami i oddalając to powództwo w pozostałej części. Oddalił także

dalej idącą apelację (dotyczącą rozstrzygnięcia o powództwie o wyrównanie

utraconych korzyści).

Sąd Apelacyjny podzielając stanowisko Sądu Okręgowego, że nie było

podstawy do wypowiedzenia przez stronę pozwaną łączącej strony umowy ze

skutkiem natychmiastowym, przyjął jednak, iż powództwo odszkodowawcze

związane z utraconymi korzyściami podlegało oddaleniu, a to wobec nie

udowodnienia przez stronę powodową - wbrew art. 6 k.c. - zakresu i wysokości

uszczerbku. Podkreślił, że w wypadku prawidłowego wypowiedzenia umowy przez

stronę pozwaną, powodowa spółka uzyskałaby wprawdzie wynagrodzenie za

dwumiesięczny okres wypowiedzenia, tj. kwotę 162.064,80 zł, lecz kwoty tej nie

można utożsamiać z utraconym dochodem (utraconą korzyścią). Uwzględnić

bowiem trzeba, że strona powodowa musiałaby ponieść określone koszty

w związku z wykonaniem umowy (wynagrodzenie pracowników ochrony i inne

koszty realizacji świadczenia). Skoro więc z tych przyczyn omawiane powództwo

podlegało oddaleniu, to również należało w tym zakresie oddalić apelację. Innymi

słowy, rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji co do tego powództwa, chociaż

odmiennie umotywowane, ostatecznie było prawidłowe.

3

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w zakresie, którym

oddalono apelację ponad kwotę 162.855,36 zł, strona powodowa, powołując się na

obie podstawy kasacyjne przewidziane w art. 3983

§ 1 k.p.c., zarzuciła, że wyrok

ten zapadł z naruszeniem art 6 w zw. z art. 361 § 2 i art. 471 k.c. oraz

z naruszeniem art 232 w zw. z art 316 § 2, art. 328 § 2 i art 233 § 1 k.p.c., a także

z naruszeniem art. 230 i 322 k.p.c.

Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części i jego zmianę przez zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz kwoty

162.064,80 zł z ustawowymi odsetkami ewentualnie o uchylenie tego

w zaskarżonej części i przekazanie sprawy wyroku Sądu Apelacyjnego do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W razie powołania się przez skarżącego na obie podstawy kasacyjne

zachodzi konieczność rozważenia w pierwszej kolejności podstawy przewidzianej

w art 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Zawarte bowiem w skardze kasacyjnej zarzuty i wywody

w odniesieniu do naruszenia prawa materialnego - niezależnie od postaci

zarzucanego naruszenia - mogą być właściwie ocenione tylko w kontekście

prawidłowo ustalonego stanu faktycznego danej sprawy. Inną kwestią jest, że w

realiach procesowych niniejszego postępowania kasacyjnego stwierdzenie to musi

ulec pewnej korekcie, gdyż wskazane w ramach podstawy kasacyjnej określonej w

art 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. niektóre z przepisów prawa materialnego, które, zdaniem

skarżącego, zostały naruszone przez Sąd Apelacyjny, mają w znacznym stopniu

naturę procesową. Chodziłoby tu o art. 6 i 471 k.c. Zatem naruszenie tych

artykułów przez Sąd drugiej instancji w niektórych aspektach może być nawet

przytaczane w ramach drugiej podstawy kasacyjnej.

Nasuwa się też druga uwaga wstępna. Otóż w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej skarżący, jak wskazano wyżej, zgłosił m.in. zarzut naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. przez dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału

dowodowego. Jak zaś wiadomo, na gruncie obowiązującego stanu prawnego

w orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że zgłaszanie

tego rodzaju zarzutu jest z góry skazane na niepowodzenie, gdyż wobec regulacji

zawartej w art. 3983

§ 3 i art. 39813

§ 2 k.p.c. jest to niedopuszczalne. Inaczej

4

mówiąc, zgodnie z wykładnią, która przeważyła w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacji

Z lektury uzasadnienia rozpatrywanej skargi kasacyjnej wynika, że

zasadniczą kwestią dla oceny jej zasadności powinno być ustosunkowanie się do

zarzutu naruszenia art. 230 k.p.c. W myśl tego artykułu, gdy strona nie wypowie się

co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej

rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Według skarżącej, skoro w toku

sprawy strona pozwana nie podważała jej twierdzenia dotyczącego wysokości

dochodzonego roszczenia odszkodowawczego oraz nie zakwestionowała

przeprowadzonych na tę okoliczność dowodów, to tym samym doszło do

naruszenia art 230 k.p.c. (w zw. z art. 391 k.p.c.) przez Sąd drugiej instancji, a to

wobec przyjęcia, iż omawiane powództwo podlegało oddaleniu, gdyż strona

powodowa określając szkodę nie uwzględniła nieponiesionych (zaoszczędzonych)

kosztów w związku z niewykonywaniem umowy w dwumiesięcznym okresie

wypowiedzenia umowy.

Zarzut skarżącej należy podzielić z kilku powodów.

Przede wszystkim jednak trzeba wyraźnie zastrzec, że na pozwanym

spoczywa obowiązek wdania się w spór co do istoty sprawy (art 221 k.p.c.).

Realizując ten obowiązek, pozwany, jako strona postępowania, ma obowiązek

dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą oraz przedstawiać

dowody (art. 3 k.p.c.). Zaniedbanie tego obowiązku może uzasadniać negatywne

konsekwencje procesowe, w tym w postaci przyjęcia przez sąd dorozumianego

przyznania faktu podniesionego przez stronę przeciwną. Przyznanie faktów może

mieć dwie postaci: przyznania wyraźnego, uregulowanego w art. 229 k.p.c., oraz

przyznania dorozumianego, o którym mowa w art. 230 k.p.c. Według tego przepisu,

gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając

na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Wymienione

przepisy stanowią, obok przepisów zawartych w art. 228, 231 i 234 k.p.c., podstawę

dokonywania przez sąd bezdowodowych ustaleń w sprawie. Celem art. 230 k.p.c.

nie jest więc wzmacnianie ustaleń co do faktów, które nie znajdują dostatecznego

uzasadnienia w dowodach przeprowadzonych w sprawie. Zastosowanie tego

przepisu wchodzi w rachubę jedynie wówczas, gdy jest to uzasadnione wynikiem

5

całej rozprawy. Oznacza to konieczność uwzględnienia zarówno postawy

procesowej strony, jak również ostatecznych wyników postępowania dowodowego.

Należy także uwzględnić kontradyktoryjny charakter procesu cywilnego.

Odnośnie do postawy strony zastosowanie art. 230 k.p.c. nie jest

uzasadnione wówczas, gdy strona nie wypowiedziała się co do określonych

twierdzeń strony przeciwnej, ale przyjęcie dorozumianego przyznania tych

okoliczności byłoby sprzeczne z jej postawą procesową, w szczególności jej

twierdzeniami co do innych faktów lub zajętym stanowiskiem wobec zgłoszonego

przez stronę przeciwną roszczenia, czy podniesionego zarzutu. W wyroku

z 25 lutego 2010 r., I CSK 348/09 (niepublik.), Sąd Najwyższy przyjął, że art. 230

k.p.c. może mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy wynik całej rozprawy prowadzi

do jednoznacznego wniosku, że strona przeciwna nie zamierzała zaprzeczyć

faktom. W razie wątpliwości nie można stosować art. 230 k.p.c. Wynik całej

rozprawy - jak to przewiduje art. 230 k.p.c. - będzie sprzeciwiał się jego

zastosowania, wtedy gdy przyjęciu określonych ustaleń faktycznych sprzeciwiają

się inne ustalenia faktyczne dokonane przez sąd w sprawie.

W niniejszej sprawie w świetle jej okoliczności i realiów procesowych była

potrzeba bardziej wszechstronnego niż to miało miejsce rozpatrzenia kwestii

rezygnacji z ewentualnego zastosowania art. 230 k.p.c. Wszak strona pozwana nie

zaprzeczała istnieniu samej wierzytelności skarżącej z tytułu przedwczesnego

rozwiązania umowy. Poza tym należy podkreślić, nader istotną okoliczność,

a mianowicie, że postępowanie w sprawie toczyło się przed Sądem pierwszej

instancji według przepisów kodeksu postępowania cywilnego obowiązujących do

3 maja 2012 r. Stosownie bowiem do art. 9 ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

233, poz. 1381), do postępowań w sprawach gospodarczych wszczętych przed

dniem wejścia tej ustawy w życie stosuje się przepisy rozdziału z działu IVa (pozew

strony powodowej wpłynął do Sądu Okręgowego 23 lipca 2010 r.) Oznacza to, że

stronę pozwaną - wobec wydania wobec niej upominawczego nakazu zapłaty -

obciążał obowiązek respektowania zasady prekluzji dowodowej, wynikającej z art.

47914a

w z w. z art. 47914

§ 2 k.p.c., skutkującej pominięciem spóźnionych

twierdzeń, zarzutów oraz dowodów. Nadmieniony materiał procesowy powinien

6

zatem zostać przez nią wprowadzony do zawisłego procesu już w sprzeciwie od

nakazu zapłaty z 27 września 2010 r., … 613/10. Jej zaniechanie w tym zakresie

nie może pociągać negatywnych skutków dla strony przeciwnej. A tak się stało w

wyniku zaniechania przez Sad Apelacyjny wszechstronnego rozpatrzenia potrzeby

zastosowania art. 230 k.p.c.

Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawa

przekazaniu do ponownego rozpoznania. W związku zaś z takim stanem rzeczy nie

ma potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze

kasacyjnej, ponieważ stały się one bezprzedmiotowe lub nieistotne

Z przedstawionych natomiast wcześniej względów Sąd Najwyższy na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.