I PK 8/14

Sygn. akt I PK 8/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa J. W.

przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W.

o wypłatę świadczeń,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 sierpnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 24 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu w K.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 21 marca 2013 r. Sąd Rejonowy w K. zasądził od pozwanego

11.070 zł tytułem niezaspokojonej przez byłego pracodawcę odprawy pieniężnej w

2

związku z rozwiązaniem umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika,

oddalając powództwo w pozostałej części.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był pracownikiem P. Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w Z. w okresie od 1 grudnia 2007 r. do 5 czerwca 2009 r.

Wyrokiem zaocznym z 11 lutego 2010 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w G. zasądził na rzecz powoda od byłego pracodawcy P. Sp. z o.o.

12.000 zł tytułem odprawy pieniężnej w związku z ustaniem stosunku pracy z

przyczyn niedotyczących pracownika. Na wniosek powoda Komornik sądowy przy

Sądzie Rejonowym w Z. prowadził egzekucję przeciwko P. Sp. z o.o.

Postanowieniem z 9 maja 2012 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone

wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Dnia 18 czerwca 2012 r. powód złożył wniosek do Wydziału Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. o

wypłatę świadczeń z Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń pracowniczych

w kwocie 12.000 zł tytułem trzymiesięcznej odprawy pieniężnej. Decyzją z 29

czerwca 2012 r. pozwany odmówił wypłaty świadczenia niezaspokojonego przez

byłego pracodawcę wobec braku niewypłacalności byłego pracodawcy – określonej

zgodnie z art. 3 i 8 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy.

Dnia 5 października 2009 r. do Sądu Rejonowego w G. Wydziału XII

Gospodarczego do spraw upadłościowych i naprawczych wpłynął wniosek o

ogłoszenie upadłości P. Sp. z o.o. Dłużnik nie posiadał majątku pozwalającego

nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Postanowieniem z 23

lipca 2010 r. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości P. Sp. z o.o.

Postanowienie stało się prawomocne 17 września 2010 r. Dnia 8 czerwca 2011 r.

wpłynął kolejny wniosek o ogłoszenie upadłości byłego pracodawcy powoda.

Postanowieniem z 16 listopada 2011 r. Sąd wniosek oddalił z uwagi na fakt, iż

majątek dłużnika nie wystarczyłby na pokrycie kosztów postępowania

upadłościowego.

W ocenie Sądu Rejonowego roszczenie powoda zasługiwało na

uwzględnienie w części. Powód złożył wniosek o wypłatę świadczenia

niezaspokojonego przez byłego pracodawcę 19 lipca 2010 r., zatem podlega on

3

rozpoznaniu w trybie określonym ustawą z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Z powołaniem się

na wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2006 r., II PK 17/06, OSNP 2008/1-2/8,

stwierdzono, że dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy oznacza dzień

złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy, gdy w wyniku jego

rozpoznania zostało wydane prawomocne postanowienie o oddaleniu wniosku,

ponieważ majątek pracodawcy oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie

kosztów postępowania. Orzeczenie to zostało wydane w czasie obowiązywania

przepisów poprzedniej ustawy, lecz zachowuje aktualność na gruncie obecnej

regulacji.

Niewypłacalność byłego pracodawcy powoda P. Sp. z o.o. powstała 5

października 2009 r., ponieważ w tej dacie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości,

w wyniku którego zostało na podstawie art. 13 postępowania upadłościowego i

naprawczego wydane 23 lipca 2010 r. prawomocne postanowienie o oddaleniu

wniosku. Roszczenie powoda wynika z prawomocnego wyroku zaocznego

wydanego przez Sąd Rejonowy w G. z 11 lutego 2010 r. i dotyczyło

niezaspokojonej przez byłego pracodawcę odprawy pieniężnej.

Stąd też Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powoda 11.070 zł na podstawie

art. 3 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 2 pkt 2d, pkt 5 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 24 września 2013 r. oddalił apelację pozwanego.

W uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że były pracodawca powoda

P. Sp. z o.o. stał się niewypłacalny z dniem 5 października 2009 r., tj. w dacie

złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd Okręgowy podziela stanowisko SN

zaprezentowane w wyroku z 18 grudnia 2006 r., II PK 17/06, zgodnie z którym

dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy oznacza dzień złożenia wniosku o

ogłoszenie upadłości pracodawcy, gdy w wyniku jego rozpoznania zostało wydane

prawomocne postanowienie o oddaleniu wniosku, ponieważ majątek pracodawcy

oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Pogląd

ten zachowuje swoją aktualność. Strona pozwana kwestionując ustaloną datę

niewypłacalności, nie wskazała, w jakiej innej dacie powstała ta niewypłacalność,

4

co uniemożliwia ocenę w świetle art. 12 ust. 5 ustawy, czy mogło to mieć wpływ na

zachowanie terminów do dochodzenia roszczenia z tytułu odprawy pieniężnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pozwany. Zarzucono

naruszenie art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy polegające na przyjęciu, że datą wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy, od której liczone są okresy referencyjne, jest dzień

złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Powołano się w tym zakresie na wyrok

Sądu Najwyższego z 28 maja 2013 r., I PK 294/12, OSNP 2014/3/34.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości

oraz uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych

wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa i

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów

zastępstwa prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanego okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Zasadniczym problemem decydującym o rozstrzygnięciu sporu jest

określenie daty wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Sądy obu instancji

przyjęły, że datą tą jest dzień złożenia wniosku o ogłoszeniu upadłości pracodawcy

powoda. Skarżący w związku z tym podnosi w skardze naruszenie art. 3 ustawy z

dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy (j.t.: Dz. U. z 2014 r., poz. 272 ze zm. – dalej ustawa). Z przepisu art. 3

ust. 2 w związku z ust. 1 pkt 4 ustawy wynika jednoznacznie, że datą wystąpienia

niewypłacalności jest data wydania postanowienia przez sąd.

Określenie daty niewypłacalności pracodawcy ma podstawowe znaczenie

dla ochrony roszczeń pracowniczych, gdyż to od niej liczone są okresy referencyjne.

W przypadku powoda okres ten, zgodnie z przepisem art. 12 ust. 3 ustawy, wynosi

9 miesięcy.

5

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 18 grudnia 2006 r., II PK 17/06 (OSNP 2008 nr 1-2, poz. 8). Wyrok ten został

wydany w odmiennym stanie prawnym i wbrew stanowisku Sądu drugiej instancji

nie zachował swej aktualności obecnie. Problem zgodności polskich przepisów z

prawem wspólnotowym (dyrektywą nr 80/987) był także krytycznie oceniony w

wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2006 r., II PK 16/06 i II PK 18/06.

Jednak należy wyraźnie podkreślić, że standardy unijne zmieniły się w

omawianym zakresie od 2002 r. wraz z wejściem w życie Dyrektywy 2002/74/WE

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. zmieniającą

dyrektywę Rady 80/987/EWG w sprawie zbliżania ustawodawstw państw

członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności

pracodawcy (Dz. Urz. WE L z 8.10.2002 r., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,

rozdz. 5, t. 4, s. 261). Dyrektywa ta zmieniła zasadniczo treść art. 3 i 4 dyrektywy

80/987, gdyż odstąpiono od ścisłego określenia dnia w stosunku do którego mają

być ustalane roszczenia pracownicze objęte gwarancją. Dzień ten powinien być

więc ustalony przez państwa członkowskie sprzed którego i/lub ewentualnie po

którym niezapłacone roszczenia pracownicze mają zostać objęte gwarancją.

Państwa członkowskie powinny wdrożyć postanowienia dyrektywy do dnia 8

października 2005 r. Polska wymóg ten zrealizowała poprzez uchwalenie ustawy z

2006 r. Regulacja okresów referencyjnych od dnia wystąpienia niewypłacalności

pracodawcy rozumianego jako dzień wydania orzeczenia przez właściwy sąd jest

więc zgodna z prawem unijnym.

Ustalenie powyższe znajduje potwierdzenie w orzecznictwie TSUE. W

orzeczeniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. C-247/12 Melich Weli Mustafa, wydanym po

wejściu w życie skodyfikowanej wersji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady

2008/94/WE przyjęto, że państwom członkowskim zostało przyznane uprawnienie

do swobodnego określenia daty, przed którą – ewentualnie po której – przypada

okres, za jaki niezaspokojone roszczenia pracownicze są przejmowane przez

instytucję gwarancyjną. Wcześniej obowiązująca dyrektywa 80/987 przewidywała

jedynie uprawnienie do dokonania wyboru spośród trzech możliwości. W obecnym

stanie prawnym takiego wyliczenia brak, co oznacza, że państwom członkowskim

została pozostawiona swoboda w zakresie ustalenia wspomnianej daty.

6

Reasumując należy stwierdzić, że określenie daty niewypłacalności jako dnia

wydania orzeczenia sądowego wynika wprost z ustawy i jest zgodne ze

standardami prawa unijnego. W obecnym stanie prawnym nie znajduje więc

uzasadnienia odmienna wykładnia prowadząca do innego niż ustawowo ustalony

dzień niewypłacalności pracodawcy (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28

maja 2013 r., I PK 294/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 34).

W okolicznościach faktycznych sprawy błędne ustalenie daty

niewypłacalności pracodawcy prowadziło także do naruszenia okresu

referencyjnego, przewidzianego w art. 12 ust. 3 ustawy.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.