I UK 5/14

Sygn. akt I UK 5/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M.Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 sierpnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 9 sierpnia 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni M. Z. utraciła stanowisko sędziego 13 września 2011 r.

(na podstawie art. 68 § 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.; dalej jako „usp”) i

powstał spór o zasiłek chorobowy za okres jej niezdolności do pracy od 20

września 2011 r. do 19 marca 2012 r. Pozwany organ rentowy odmówił jej tego

2

świadczenia zarzucając, że sędzia nie podlegała ubezpieczeniom społecznym (w

tym chorobowemu). Sąd Rejonowy wyrokiem z 9 sierpnia 2013 r. oddalił odwołanie

wnioskodawczyni od decyzji pozwanego, podzielając zarzut, że nie podlegała

ubezpieczeniu chorobowemu. Sąd Okręgowy w K. uwzględnił apelację

wnioskodawczyni i wyrokiem z 9 sierpnia 2013 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego

oraz decyzję pozwanego i przyznał jej zasiłek chorobowy za sporny okres.

Dodatkowo ustalił, że po wygaśnięciu stosunku służbowego Sąd przekazał do ZUS

składki od wynagrodzenia wypłaconego sędzi w służbie oraz złożył deklaracje

rozliczeniowe (art. 91 § 10 usp). Brak było podstaw do uznania, że

wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania jej zasiłku chorobowego. W

stosunku służbowym sędziego wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniom

społecznym, jednak potem (po przekazaniu składek) „odwołującą należy

potraktować jako osobę ubezpieczoną”. Należy stwierdzić, „iż skoro

wnioskodawczyni była ubezpieczona do 13 września 2011 r., a jej niezdolność do

pracy powstała 20 września 2011 r., to ma prawo do zasiłku chorobowego za

sporne okresy. Niezdolność do pracy trwała bez przerwy ponad 30 dni, powstała w

okresie wskazanym w art. 7 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tj. nie

później niż po upływie 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego”.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 1 ustawy z 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa

(jednolity tekst: Dz.U. 2014 r., poz. 159; dalej jako „ustawa zasiłkowa”) w związku z

art. 11 i art. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej jako „ustawa o

sus”). Niewłaściwe zastosowanie prawa ma polegać na przyjęciu, że sędzia,

którego stosunek służbowy wygasł w trybie art. 68 § 2 usp i „za którego przekazano

składki na ubezpieczenia społeczne w trybie art. 91 § 10 usp jest osobą objętą

ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa określonym w

ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego nie została uwzględniona.

Spór wymaga uporządkowania kwestii podstawowych, gdyż skarżący trzyma

się zarzutu, że sędzia (wnioskodawczyni) nie podlegała ubezpieczeniu

chorobowemu, dlatego nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Rzecz jednak w

tym, że zasiłku chorobowego nie dochodziła sędzia, lecz były pracownik. Poza

sporem jest, że sędzia była w stosunku pracy (pracownikiem). To, że w okresie

zatrudnienia nie były płacone składki na ubezpieczenia społeczne, w tym

chorobowe, nie oznacza, że nie przysługuje jej ochrona wynikająca z art. 7 pkt 1

ustawy zasiłkowej, czyli taka jak pracownikowi, który po ustaniu zatrudnienia stał

się niezdolny do pracy z powodu choroby. Kluczem do sprawy jest dostrzeżenie

zmiany sytuacji ubezpieczeniowej sędziów, wynikającej z uchwalenia nowej

Konstytucji i przyjęcia w niej określonego statusu sędziów (zob. w szczególności

art. 180). Sędziowie przestali podlegać powszechnemu ubezpieczeniu

społecznemu i od 1 stycznia 1998 r. nie ma obowiązku opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń sędziów (art. 8 ustawy z 28 sierpnia

1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 124, poz. 782). Zamiast emerytury lub renty z tytułu niezdolności

do pracy sędzia uzyskuje uposażenie wynikające ze stanu spoczynku, a zamiast

zasiłku chorobowego świadczenia przewidziane w usp. Ujmując bardzo

syntetycznie, rozwiązanie takie zmieniło zasadniczo sytuację sędziów w tej sferze,

co jednak nie zmieniało tego, że sędzia nadal pozostawał pracownikiem.

Wyłączenie z powszechnych ubezpieczeń społecznych odnosi się tylko do okresu

trwania stosunku służbowego sędziego. Po jego ustaniu, w tym po orzeczeniu

dyscyplinarnym o złożeniu sędziego z urzędu (art. 68 § 2 usp), sędzia nie

zachowuje prawa do przysługującego mu w okresie służby szczególnego systemu

zaopatrzenia społecznego. Uprawnione jest stwierdzenie skarżącego, że w

stosunku służbowym sędzia nie podlegał ubezpieczeniom społecznym w zwykłym

(powszechnym) rozumieniu. Jednak nie zamyka to rozważnego problemu, gdyż

należy odpowiedzieć na pytanie - po co ustawodawca w razie rozwiązania albo

wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego wymaga przekazania składek do ZUS

od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie służby, od którego nie

odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne – art. 91 § 10 u.s.p.

4

Przekazanie składek w tym trybie nie oznacza „nawiązania stosunku ubezpieczenia

społecznego” z tą chwilą, lecz jego swoiste odnowienie w powszechnym systemie

ubezpieczeń społecznych. Sędzia jako pracownik miałby zwykłe prawo do

polegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracowniczego zatrudnienia. Jeżeli

więc sędzia utracił swój status i związane z nim zaopatrzenie społeczne, to nie

mógł utracić ochrony ubezpieczeniowej w zakresie powszechnego ubezpieczenia

społecznego, gdyż był pracownikiem. Konstrukcja swoistego odnowienia jest tu

uprawniona, jako że wyłączenie sędziów z systemu powszechnego nie miało na

celu pogorszenia ich sytuacji w zakres ubezpieczenia społecznego. Sędziowie

zostali wyłączeni z powszechnego ubezpieczenia społecznego na mocy

szczególnej regulacji. Innymi słowy po zakończeniu stosunku służbowego okres

służby kwalifikuje się obecnie jako okres ubezpieczenia społecznego. Sędzia traci

szczególny system zaopatrzenia społecznego ale nie może stracić okresu służby

jako okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym. Wszak okres ten składa się

na jego staż ubezpieczeniowy wymagany do świadczeń z ubezpieczenia

emerytalnego i rentowych. Innego uzasadnienia nie ma obowiązek przekazania

składek przez Sąd do ZUS określony w art. 91 § 10 usp. „Odnowienie” odnosi się

więc do możliwości uzyskania świadczeń z systemu powszechnego. Uzasadniając

tę kwestię jeszcze bardziej obrazowo, można by odwołać się do sytuacji, w której

spór odnosiłby się do sędziego, który był w służbie jeszcze przed zmianą prawa

wynikającego z wprowadzenia Konstytucji w 1997 r.

W skardze kasacyjnej skarżący wymaga podania podstawy prawnej, w której

kotwiczy się zasądzony obowiązek wypłaty zasiłku chorobowego. Jest nią art. 7

ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym zasiłek chorobowy przysługuje również osobie,

która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego,

jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała w

ciągu 14 dni do ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Nieuprawnione jest

zapatrywanie, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, bo sędzia do ustania

stosunku służbowego nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu. Była jednak

pracownikiem, a pracownicy ubezpieczeniu chorobowemu podlegają z mocy

ustawy (art. 11 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 sus). Wskazane wyżej

wyłączenie sędziów z systemu ubezpieczenia społecznego, w tym chorobowego,

5

miało uzasadnienie ustrojowe i jeszcze raz należy podkreślić, że odejście sędziego

ze służby nie może pogarszać jego sytuacji jako pracownika w ubezpieczeniach

społecznych tak powszechnych jako emerytalne i rentowe, zatem również

chorobowe. W przeciwnym razie sytuacja byłego sędziego byłaby gorsza niż

innego pracownika po ustaniu zatrudnienia. Negatywne twierdzenie skarżącego o

niepodleganiu sędziego ubezpieczeniom społecznym jest więc zgodne z ustawą o

systemie ubezpieczeń społecznych, ale tylko wtedy gdy sędzia podlegał

szczególnej regulacji usp (art. 91). Gdy ta ostania już nie działa, to status byłego

sędziego w zakresie ubezpieczeń społecznych wynika z ubezpieczenia z tytułu

pracowniczego zatrudnienia. Nie można twierdzić, iż do okresu ubezpieczenia

społecznego nie zalicza mu się okresu zatrudnienia (służby). Innymi słowy prawo

sędziego do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia wynika z tego, że był

pracownikiem.

Nie ma więc luki w ochronie ubezpieczeniowej sędziego po ustaniu stosunku

służbowego. Przekazanie składek potwierdza, że były sędzia ma zagwarantowane

powszechne ubezpieczenia społeczne. W aspekcie wykładni systemowej i logicznej

uzasadnione jest stwierdzenie, że były sędzia nie może być w gorszej sytuacji niż

każdy inny pracownik. Konkludując, nie można stwierdzić, że brak jest

wystarczających regulacji, uzasadniających przyznanie byłemu sędziemu zasiłku

chorobowego na warunkach z art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej. To, że byli sędziowie

nie zostali „wymienieni” w przepisach art. 11 w związku z art. 6 ustawy systemowej

(sus) nie stanowi argumentu za odmową spornego zasiłku. Sędzia cały czas był

pracownikiem, a więc osobą którą wymienia art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Szczególna regulacja prawna wyłączyła go do odrębnego systemu zabezpieczenia

społecznego i dlatego sędzia jako pracownik nie podlegał powszechnemu

ubezpieczeniu społecznemu. Ustanie stosunku służbowego nie oznacza jednak

utraty tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, który cały czas się spełniał,

tyle tylko, że z mocy szczególnej regulacji był wyłączony. Innymi słowy

odpowiadając na zarzut skarżącego o braku regulacji, uprawnione jest twierdzenie,

że do wypłaty byłemu sędziemu zasiłku na podstawie art. 7 ustawy zasiłkowej nie

jest konieczna zmiana tej ustawy lub ustawy systemowej przez dodanie zapisu, że

6

po przekazaniu składek w trybie art. 91 ust. 10 usp były sędzia ma prawo do zasiłku

chorobowego na zasadach określonych w tym przepisie.

Nawet w służbie sędzia nie jest całkowicie oderwany od sytemu

powszechnego, gdyż podlega ubezpieczeniom społecznym w przypadku podjęcia

innego (dozwolonego) zatrudnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego z 8 kwietnia

2004 r., II UZP 1/04, OSNPiUS 2004 nr 17, poz. 302 i z 9 lipca 2014 r., I UZP 1/14).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).