I UK 183/13

Sygn. akt I UK 183/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 sierpnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania A. U.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: E. M. i J. D.

o składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 sierpnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 3 października 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 21 grudnia 2009 r.

przeniósł na A. U. jako członka zarządu „G.” Spółki z o.o. z siedzibą w T.

2

odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do kwietnia 2005 r., na

ubezpieczenie zdrowotne z okres od stycznia do lutego 2005 r. oraz na Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia

do kwietnia 2005 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 586.653,01 zł.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 20 września 2011 r. zmienił powyższą

decyzję w ten sposób, że ustalił, iż odwołujący się nie jest odpowiedzialny za

zobowiązania Spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od

stycznia do 17 kwietnia 2005 r., z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z

okres od stycznia do lutego 2005 r. oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia do 17

kwietnia 2005 r. (pkt I), a dalej idące odwołanie oddalił (pkt II).

Od tego wyroku apelacje wywiedli odwołujący się oraz organ rentowy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 3 października 2012 r. zmienił zaskarżony

wyrok w punkcie II. oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób,

że stwierdził, iż odwołujący się nie jest odpowiedzialny za zobowiązania Spółki z

tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 18 kwietnia 2005 r. do 30

kwietnia 2005 r. (pkt I) i oddalił apelację organu rentowego (pkt II).

Sąd Apelacyjny podniósł, że zaskarżona przez odwołującego się decyzja

organu rentowego wskazuje tylko na niego jako osobę odpowiedzialną całym

majątkiem za zobowiązania składkowe Spółki, nie zawiera natomiast stwierdzenia,

że odpowiedzialność odwołującego się jest solidarna i w jakim zakresie z

pozostałymi członkami zarządu E. M. i J. D. (dalej: „zainteresowani”). Wydanie tej

decyzji poprzedziło z kolei postępowanie administracyjne dotyczące samego

odwołującego się, przy oddzielnie toczących się postępowaniach dotyczących

zainteresowanych. W ocenie Sądu odwoławczego, zaskarżona przez odwołującego

się decyzja została wydana w sposób wadliwy i naruszający art. 116 § 1 Ordynacji

podatkowej, z tej przyczyny, że nie obejmuje wszystkich członków zarządu i nie

wskazuje na ich wspólną odpowiedzialność solidarną i zakres tej odpowiedzialności

w okresie od stycznia do kwietnia 2005 r. Przy prezentowaniu takiego stanowiska

Sąd drugiej instancji powołał się na poglądy wyrażone przez Sąd Najwyższy w

3

wyrokach z dnia 16 lipca 2008 r., I UK 9/08 (OSNP 2009 nr 23-24, poz. 324), z dnia

4 października 2011 r., I UK 113/11 (niepublikowanym) i z dnia 6 marca 2012 r., I

UK 318/11 (LEX nr 1165286), wskazując, że w uchwale składu siedmiu sędziów z

dnia 15 października 2009 r., I UZP 3/09 (OSNP 2011 nr 1-2, poz. 13) Sąd

Najwyższy przeciwstawił się jedynie tezie, iż decyzja musi obejmować także spółkę.

W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił: 1) naruszenie art. 116 § 1 i 2

Ordynacji podatkowej, przez nierozpoznanie przesłanek determinujących

odpowiedzialność członków zarządu spółki z tytułu należności składkowych, tj.

nierozpoznanie istoty sprawy; 2) naruszenie art. 385 k.p.c., przez wydanie

orzeczenia merytorycznego mimo niewyjaśnienia istoty sprawy i oparcie go

wyłącznie na uchybieniach formalnych decyzji ustalających odpowiedzialność

członków zarządu Spółki, podczas gdy w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych sąd winien wziąć pod uwagę wady wynikające z naruszenia prawa

materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnej spowodowanych naruszeniem

przepisów postępowania administracyjnego pozostaje w zasadzie poza

przedmiotem tego postępowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ rentowy wszczął i

przeprowadził wobec wszystkich członków zarządu Spółki odrębne postępowania

administracyjne i wydał trzy odrębne decyzje z dnia 21 grudnia 2009 r. ustalające

ich odpowiedzialność za zobowiązania Spółki, z powołaniem się na art. 116 § 1 i 2,

art. 107 § 2 oraz art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy

systemowej oraz wskazaniem na solidarną odpowiedzialność odwołującego się z

pozostałymi członkami zarządu na gruncie art. 116 § 1 i 2 Ordynacji. Skarżący

podkreślił, że organ rentowy ma obowiązek rozstrzygnięcia w drodze decyzji o

odpowiedzialności wszystkich wchodzących w grę członków zarządu, nie wynika

jednak z tego, że obowiązek ten ma być realizowany wobec wszystkich członków

zarządu w ramach jednego postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

Ponieważ zagadnienie występujące w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna, należało do kontrowersyjnych i rozbieżnie

rozstrzyganych w dotychczasowym orzecznictwie, Sąd Najwyższy w składzie

zwykłym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r. przedstawił - na podstawie

art. 39817

§ 1 k.p.c. - do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu

zagadnienie prawne: czy na podstawie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w

związku z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.;

dalej jako: „ustawa systemowa”) dopuszczalne jest pominięcie w decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki wskazania, że

odpowiedzialność ta jest solidarna z innymi członkami zarządu, co do których

zostały wydane odrębne decyzje.

Po rozpoznaniu przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy w

składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę z dnia 16 kwietnia 2014 r., I UZP 2/13

(Biul. SN 2014 nr 4, s. 20), stwierdzając, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych ustalająca odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki nie musi zawierać wskazania,

że odpowiedzialność ta jest solidarna z innymi członkami zarządu, co do których

zostały wydane odrębne decyzje (art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z

art. 31 i 32 ustawy systemowej).

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podniósł, między innymi, że

„zgodnie z art. 369 k.c. solidarność wynika z ustawy lub z czynności prawnej.

Przewidziana w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej solidarna odpowiedzialność

członków zarządu za zaległości składkowe spółki bez wątpienia wynika przy tym z

ustawy, a nie z czynności prawnej. Za uprawnione należy zatem uznać

stwierdzenie, że o ile dla samego powstania odpowiedzialności członków zarządu

za zaległości składkowe spółki konieczne jest wydanie konstytutywnej decyzji

przenoszącej na te osoby ową odpowiedzialność, gdyż wynika to z regulacji

art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej, o tyle solidarny charakter tej odpowiedzialności

5

wynika z mocy ustawy, a więc z mocy samego prawa. W decyzji tej nie ma bowiem

żadnych przesłanek o charakterze uznaniowym, które byłyby zależne od organu

ustalającego odpowiedzialność. Wszystkie przesłanki odpowiedzialności osoby

trzeciej są ustawowo określone (w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej). Dlatego też

organ rentowy po wydaniu jednej prawomocnej decyzji obejmującej wszystkich

członków zarządu lub kilku kolejnych prawomocnych decyzji obejmujących łącznie

wszystkich członków zarządu, przenoszących na te osoby odpowiedzialność za

zaległości składkowe spółki, może, stosownie do art. 366 § 1 k.c., żądać

zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności w całości lub w części od wszystkich

dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. (…). Tylko niewydanie

konstytutywnej decyzji w stosunku do któregokolwiek z odpowiedzialnych członków

zarządu spółki wyłącza bowiem możliwość dochodzenia przez osoby obciążone,

które uregulują orzeczone (wymierzone) taką decyzją zaległości składkowe na

rzecz organu rentowego, roszczeń regresowych przysługujących im wobec

pozostałych członków zarządu na podstawie art. 376 k.c.”

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 oraz odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.