I UZP 2/14

Sygn. akt I UZP 2/14

UCHWAŁA

Dnia 4 września 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSA Piotr Prusinowski

SSN Zbigniew Korzeniowski

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania G. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 września 2014 r.,

zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 26 czerwca 2014 r.,

1. "czy były sędzia, który zrzekł się urzędu w trybie art. 68 § 1

ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów

powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 roku po. 427 ze zmianami) i z którym

stosunek służbowy został rozwiązany, a od jego wynagrodzenia

wypłaconego w okresie służby (od którego nie odprowadzano składki

na ubezpieczenie społeczne w trakcie służby), sąd macierzysty

przekazał składkę na ubezpieczenia społeczne do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, przewidzianą za ten okres w przepisach o

ubezpieczeniu społecznym, stosownie do treści art. 91§ 10 ustawy z

dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.

Dz.U. z 2013 roku po. 427 ze zmianami), powinien być za okres

służby traktowany jako osoba objęta ubezpieczeniem społecznym w

razie choroby i macierzyństwa w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia

13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.

Dz.U. z 2009 roku nr 205 poz. 1585 ze zmianami) i art. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z

2010 roku nr 77 poz. 512 ze zmianami)",

2

2. "czy byłemu sędziemu, który zrzekł się urzędu sędziego w trybie

art. 68 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów

powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 roku po. 427 ze zmianami) i z którym

stosunek służbowy został rozwiązany, zaś od jego wynagrodzenia

wypłaconego w okresie służby, sąd macierzysty przekazał składkę na

ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

przewidzianą za ten okres w przepisach o ubezpieczeniu społecznym,

stosownie do treści art. 91 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku

prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2013 roku po. 427

ze zmianami), a który stał się niezdolny do pracy przed rozwiązaniem

stosunku służbowego i którego niezdolność do pracy trwała nadal po

rozwiązaniu stosunku służbowego, przysługuje zasiłek chorobowy za

okres niezdolności do pracy po rozwiązaniu stosunku służbowego na

podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2010 roku nr 77 poz. 512 ze

zmianami)"?

podjął uchwałę:

Byłemu sędziemu, który stał się niezdolny do pracy przed

zrzeczeniem się urzędu, przysługuje zasiłek chorobowy w

okresie dalszego trwania tej niezdolności po rozwiązaniu

stosunku służbowego (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999

r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa; jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r.,

poz. 159).

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Ł. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w związku z

rozpoznawaniem sprawy z wniosku G. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych o zasiłek chorobowy, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku

Sądu Rejonowego w P. Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25

kwietnia 2013 roku, przedstawił w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne następującej treści:

1. „czy były sędzia, który zrzekł się urzędu w trybie art. 68 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2013

roku po. 427 ze zmianami) i z którym stosunek służbowy został rozwiązany,

3

a od jego wynagrodzenia wypłaconego w okresie służby (od którego nie

odprowadzano składki na ubezpieczenie społeczne w trakcie służby), sąd

macierzysty przekazał składkę na ubezpieczenia społeczne do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, przewidzianą za ten okres w przepisach o

ubezpieczeniu społecznym, stosownie do treści art. 91 § 10 ustawy z dnia 27

lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2013

roku po. 427 ze zmianami), powinien być za okres służby traktowany jako

osoba objęta ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa

w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o

systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 roku nr 205 poz. 1585

ze zmianami) i art. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(Dz. U. z 2010 roku nr 77 poz. 512 ze zmianami)”,

2. „czy byłemu sędziemu, który zrzekł się zrzekł się urzędu sędziego w trybie

art. 68 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o ustroju sądów

powszechnych (t.j. Dz. U. z 2013 roku po. 427 ze zmianami) i z którym

stosunek służbowy został rozwiązany, zaś od jego wynagrodzenia

wypłaconego w okresie służby, sąd macierzysty przekazał składkę na

ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

przewidzianą za ten okres w przepisach o ubezpieczeniu społecznym,

stosownie do treści art. 91 § 10 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku prawo o

ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2013 roku po. 427 ze zmianami),

a który stał się niezdolny do pracy przed rozwiązaniem stosunku służbowego

i którego niezdolność do pracy trwała nadal po rozwiązaniu stosunku

służbowego, przysługuje zasiłek chorobowy za okres niezdolności do pracy

po rozwiązaniu stosunku służbowego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z

dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2010 roku nr 77 poz.

512 ze zmianami)”?

Stan faktyczny w sprawie przedstawiał się następująco.

Decyzją z dnia 26 października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

odmówił G. G. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 16 października

4

2012 r. do dnia 31 października 2012 r., a decyzją z dnia 31 października 2012 r.

prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 2 października 2012 r. do dnia 15

października 2012 r. W uzasadnieniu wskazanych decyzji organ rentowy podniósł,

że niezdolność do pracy wnioskodawcy powstała w czasie, kiedy odwołujący się nie

podlegał ubezpieczeniu społecznemu.

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w P. Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił obie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy G. G. prawo do zasiłku chorobowego za

okresy od dnia 2 października 2012 r. do dnia 15 października 2012 r. i od dnia 16

października 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. W uzasadnieniu Sąd

pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca w dniu rozpoczęcia okresu

niezdolności do pracy (1 października 2012 r.) pozostawał w stosunku służbowym

sędziego. Stosunek taki nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniem społecznym

w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 159; dalej jako: ustawa zasiłkowa). Jednakże

nie można pominąć faktu, że na skutek zrzeczenia się przez wnioskodawcę urzędu

za okres od dnia 28 marca 2002 r. do dnia 1 października 2012 r. zostały

odprowadzone przez jego pracodawcę składki na ubezpieczenie społeczne, po ich

waloryzacji, wraz z odpowiednimi dokumentami zgłoszeniowymi. Okres ten jest

traktowany jak okres podlegania przez odwołującego się ubezpieczeniom

społecznym, tj. emerytalnemu i rentowym, wobec czego w ocenie Sądu powinien

być również traktowany jak okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Sąd

Rejonowy podkreślił, że nielogicznym byłoby traktowanie tego okresu jako okresu

składkowego przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych i jednocześnie

uznawanie, że w zakresie ubezpieczenia chorobowego, za które także

odprowadzono składki, wnioskodawca mu nie podlegał. W przypadku podjęcia

nowego zatrudnienia, okres tego zatrudnienia będzie stanowił kontynuację

uprzedniego okresu ubezpieczenia, osoba taka nie będzie traktowana jako nowo

ubezpieczona, nie będą jej dotyczyły wynikające z przepisów ubezpieczeń

społecznych okresy karencji dla uzyskania świadczeń. Tym samym Sąd pierwszej

instancji uznał, że zaistniała okoliczność przewidziana w art. 6 ust. 1 ustawy

5

zasiłkowej, czyli że zasiłek chorobowy przysługuje skarżącemu jako osobie, która

stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia

chorobowego.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył organ rentowy, zarzucając

rażące naruszenie prawa materialnego: art. 1 ustawy zasiłkowej przez błędne

przyznanie wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego w okresach od dnia 2

października 2012 r. do dnia 15 października 2012 r. i od dnia 16 października

2012 r. do dnia 31 października 2012 r., podczas gdy wnioskodawca nie ma prawa

do tego zasiłku, gdyż niezdolność do pracy powstała w okresie, w którym

wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu. W uzasadnieniu

podniesiono, że byli sędziowie, pomimo przekazania za nich składek na

ubezpieczenie społeczne, nie są osobami ubezpieczonymi, a okres służby, za który

zostały odprowadzone składki, nie jest okresem ubezpieczenia.

W ocenie Sądu Okręgowego przy rozpoznawaniu apelacji powstało

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które powinno być

przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy zauważył, że wątpliwości budzi zestawienie brzmienia

przepisu art. 91 § 10 i art. 91 § 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.; dalej jako:

u.s.p.). Z treści art. 91 § 10 ustawy wynika, że przekazywane są do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, za okres służby sędziego, składki na ubezpieczenie

społeczne, zaś przepis art. 91 § 12 u.s.p. wskazuje, że przy obliczaniu kwoty

należnych składek stosuje się odpowiednio art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z

2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej jako: ustawa systemowa). Ten przepis natomiast

stanowi o obliczaniu rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia

emerytalne i rentowe. Powstaje zatem problem prawny, czy okres pracy w

charakterze sędziego, po zrzeczeniu się przez niego urzędu w trybie art. 68 § 1

u.s.p. i odprowadzeniu składek na ubezpieczenie społeczne za ten okres, jest

okresem traktowanym na równi z okresem podlegania ubezpieczeniom społecznym

w pełnym zakresie (co do wszystkich, wymienionych w art. 1 ustawy systemowej,

rodzajów ryzyk ubezpieczeniowych), co wynikałoby z treści art. 91 § 10 u.s.p., czy

6

też jest okresem traktowanym na równi jedynie z okresem podlegania

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, na co wskazywałaby treść art. 91 § 12

u.s.p. Sąd Okręgowy wskazał, że możliwe są dwa rozwiązania powyższego

zagadnienia. Można bowiem przyjąć, że w przypadku sędziego, który złożył

rezygnację z urzędu w trybie art. 68 u.s.p., składki odprowadzone od

wynagrodzenia za cały okres pełnienia służby dotyczą tylko składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Tym samym były sędzia, za okres pełnienia

służby, podlegałby ubezpieczeniu społecznemu jedynie w zakresie ryzyka starości,

czy długoterminowej niezdolności do pracy. Możliwe jest też jednak uznanie, że

treść art. 91 § 10 u.s.p. wskazuje na objęcie sędziego, który złożył rezygnację ze

służby, za cały okres jej pełnienia, pełnym ubezpieczeniem społecznym. Powołany

przepis nie zawiera żadnego wyłączenia, a zatem brak jest jakichkolwiek podstaw

do uznania, że ubezpieczenie społeczne, na które przekazano składki za byłego

sędziego, zostało ograniczone jedynie do ubezpieczenia emerytalnego i rentowych.

Przepis odnosi się ogólnie do składek na ubezpieczenia społeczne, zaś w świetle

brzmienia art. 1 ustawy systemowej (gdzie wskazano cztery ryzyka ubezpieczenia

społecznego, w tym ubezpieczenie chorobowe) nie można uznać, że okres pracy

na stanowisku sędziego, który to sędzia następnie zrzekł się urzędu, będzie

uznawany za okres podlegania jedynie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym.

Konsekwencją powyższych dwóch interpretacji art. 91 § 10 i § 12 u.s.p. w

związku z art. 1 ustawy systemowej są dwa odmienne stanowiska w zakresie

problemu występującego w przedmiotowej sprawie. Uznając za trafną pierwszą z

nich, należałoby stwierdzić, że niezdolność do pracy, która powstała u

wnioskodawcy w dniu 1 października 2012 r. (ostatnim dniu służby sędziowskiej),

nie powstała w okresie ubezpieczenia chorobowego, ani też nie powstała po

ustaniu tego ubezpieczenia w okresach przewidzianych w art. 7 ustawy zasiłkowej.

Opowiadając się za drugą interpretacją, przyjąć trzeba byłoby, że wnioskodawca,

który stał się niezdolny do pracy w ostatnim dniu służby nie może zostać

pozbawiony jakiejkolwiek ochrony z tytułu ubezpieczenia chorobowego za okres po

ustaniu stosunku służbowego, gdyż za cały okres świadczenia pracy na stanowisku

sędziego odprowadzone zostały od jego wynagrodzeń składki na ubezpieczenie

społeczne. Nie można bowiem uznać, że z uwagi na stworzenie odrębnego

7

systemu uprawnień sędziów związanych z ich pozostawaniem w stosunkach

służbowych występuje luka legislacyjna, która mogłaby być pretekstem do

pozbawienia tej grupy zawodowej świadczeń z ubezpieczenia chorobowego w

przypadku zrzeczenia się stanowiska sędziego. Brak jest również jakiegokolwiek

uzasadnienia do uznania, że w takim stanie faktycznym, jak w niniejszej sprawie,

były sędzia - po wielu latach pracy na stanowisku sędziego i odprowadzeniu od

jego wynagrodzeń składek na ubezpieczenie społeczne - jest pozbawiony ochrony

ubezpieczeniowej z tytułu choroby, za cały okres niezdolności do pracy po ustaniu

stosunku służbowego. Doprowadziłoby to do sytuacji, w której w przypadku

długotrwałej choroby, a następnie uzyskania uprawnień rentowych, były sędzia nie

otrzymywałby żadnych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (ani zasiłku

chorobowego, ani świadczenia rehabilitacyjnego) aż do czasu uzyskania uprawnień

rentowych.

Zdaniem Sądu Okręgowego, za prawidłowością drugiej ze wskazanych

interpretacji relacji art. 91 § 10 i art. 91 § 12 u.s.p. przemawiają także przepisy

Konstytucji RP. Skoro bowiem po rozwiązaniu stosunku służbowego okres służby

sędziego zostaje zrównany z innymi stosunkami zatrudnienia gwarantującymi pełną

ochronę ubezpieczeniową, to wydaje się być niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji

RP interpretacja, z której by wynikało, że byłemu sędziemu nie przysługuje żadna

ochrona z ubezpieczeń chorobowych w przypadku kontynuowania niezdolności do

pracy po zakończeniu stosunku służbowego. Pozostałe osoby, które podlegały w

okresie zatrudnienia pełnym ubezpieczeniom społecznym, mają bowiem prawo do

zasiłku chorobowego również po ustaniu zatrudnienia na podstawie art. 6 ustawy

zasiłkowej. Sąd odwoławczy zauważył także, że przyjęta przez organ rentowy

interpretacja naruszałaby również art. 67 Konstytucji RP, gdyż zgodnie z pierwszą z

przedstawionych koncepcji sędzia, który zrzekł się urzędu, za okres po rozwiązaniu

stosunku służbowego (pomimo, że za cały ten okres zostały od jego wynagrodzenia

odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne) byłby pozbawiony - w

odróżnieniu od innych ubezpieczonych - prawa do zabezpieczenia społecznego w

razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę, która powstała w czasie służby

i trwa nadal po jej zakończeniu.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy przysługuje

ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie

trwania ubezpieczenia chorobowego. Z art. 11 ust. 1 ustawy systemowej wynika

zaś, że obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają, między innymi,

osoby będące pracownikami. Przymus ubezpieczenia chorobowego tej grupy osób

istnieje od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia rozwiązania tego stosunku

(art. 13 pkt 1 ustawy systemowej). Stosunek służbowy sędziego, z wyłączeniem

publicznoprawnej sfery jurysdykcyjnej (polegającej na sprawowaniu wymiaru

sprawiedliwości w imieniu Państwa przez niezawisłych, nieusuwalnych i

korzystających z immunitetu sędziów - art. 178, 180 i 181 Konstytucji RP), jak i jego

elementów korporacyjnych (związanych z przynależnością do samorządu

sędziowskiego i wykonywaniem jego zadań), kwalifikuje się jako służbowy stosunek

pracy z nominacji, czyli jako szczególny stosunek zatrudnienia pracowniczego,

zarówno w sferze prawa pracy, jak i prawa ubezpieczeń społecznych (por. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., III UZP 5/02, OSNP 2003 nr 3, poz.

69). Źródłem problemu podlegania sędziów ochronie prawa ubezpieczeń

społecznych w razie choroby trwającej po ustaniu stosunku służbowego jest to, że

od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie

społeczne (art. 91 § 9 u.s.p). Zwolnienie wynagrodzeń sędziowskich z obowiązku

opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynikało z realizacji przepisów

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantujących konstytucyjną nieusuwalność

sędziów ze sprawowanych urzędów (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP) i

wprowadzających instytucję stanu spoczynku sędziego po osiągnięciu ustawowo

określonej granicy wiekowej albo wskutek choroby lub utraty sił uniemożliwiających

mu dalsze sprawowanie jego urzędu (art. 180 ust. 3 i 4 Konstytucji RP).

Ustrojodawca konstytucyjny przewidział także możliwość przeniesienia sędziego w

stan spoczynku w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych

(art. 180 ust. 5 Konstytucji RP). Realizując te przepisy konstytucyjne ustawodawca

zagwarantował sędziom w stanie spoczynku prawo do uposażenia (art. 100 § 1-3

u.s.p.), którego uzyskanie wyłącza możliwość ubiegania się o prawo do emerytury

9

lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu pracy na stanowisku

sędziego (art. 100 § 5 u.s.p.), przewidując ponadto, iż w razie zbiegu tych

uprawnień wypłaca się wyłącznie uposażenie (art. 100 § 6 u.s.p.). Oznacza to, że

pozostający w służbowym stosunku pracy sędziowie nie są generalnie wyłączeni z

podlegania powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych (por. też uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2014 r., I UZP 1/14, niepublikowaną). Sędziowie

nie nabywają jedynie prawa do tych ustawowo określonych świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, które wyłącza pragmatyka służbowa, tj. prawa do

emerytury lub renty z tytułu pracy na stanowisku sędziego, albowiem przysługuje im

prawo do uposażenia w stanie spoczynku. Ponadto sędziowie nie korzystają z

innych tradycyjnie przypisanych do sfery ubezpieczeń społecznych świadczeń

określonych w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego, uzyskiwanych w razie niemożności wykonywania pracy z innych

przyczyn niż choroba, a także z zasiłków z ubezpieczenia społecznego, jednakże w

ich miejsce przysługuje im od pracodawcy, przez okres przewidziany w przepisach

prawa ubezpieczeń społecznych, prawo do wynagrodzenia w wysokości tych

świadczeń lub zasiłków (art. 94 § 1, 2 i 4 u.s.p.). Sędziowie są więc wyłączeni z

możliwości uzyskania tylko tych świadczeń wynikających z powszechnego systemu

ubezpieczeń społecznych, które pod postacią innych, niejako „zamiennych"

świadczeń, jak uposażenie w stanie spoczynku lub wynagrodzenie, wypłacanych w

miejsce świadczeń uzyskiwanych w razie niemożności wykonywania pracy z innych

przyczyn niż choroba, określonych w przepisach o świadczeniach z ubezpieczenia

społecznego oraz zasiłków z ubezpieczenia społecznego - gwarantują im

pragmatyki służbowe. Z tego wynika, że wyłączenie możliwości uzyskania

świadczeń z ubezpieczenia chorobowego odnosi się tylko do okresu trwania

stosunku służbowego. Jeżeli doszło do rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku

służbowego sędziego w sposób, o którym mowa w art. 68 u.s.p. – czyli wskutek

zrzeczenia się urzędu przez sędziego (art. 68 § 1), prawomocnego orzeczenia sądu

dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu oraz prawomocnego orzeczenia

sądu karnego skazującego na środek karny pozbawienia praw publicznych lub

zakazu zajmowania stanowiska sędziego (art. 68 § 2) albo utraty obywatelstwa

polskiego (art. 68 § 3) – od wynagrodzenia wypłaconego sędziemu w okresie

10

służby, od którego nie odprowadzano wcześniej składki na ubezpieczenia

społeczne, przekazuje się składkę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

przewidzianą za ten okres w przepisach o ubezpieczeniu społecznym (art. 91 § 10

u.s.p.). Okres pełnienia służby sędziowskiej jest wówczas traktowany jako okres

zatrudnienia w sądzie, czyli jak okres pozostawania w stosunku pracy. Innymi

słowy, po rozwiązaniu stosunku służbowego okres pełnienia przez sędziego służby

zostaje zrównany z innymi stosunkami zatrudnienia gwarantującymi pełną ochronę

ubezpieczeniową, bo jak już powiedziano, pracownicy podlegają obowiązkowo

wszystkim ubezpieczeniom społecznym, w tym chorobowemu. Zgodzić się należy

ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 5

sierpnia 2014 r., I UK 5/14 (niepublikowanego), zgodnie z którym to orzeczeniem

sędzia po wygaśnięciu stosunku służbowego ma prawo do zasiłku chorobowego na

zasadach określonych w art. 7 ustawy zasiłkowej, że „przekazanie składek w tym

trybie” (art. 91 § 10 u.s.p.) „nie oznacza <nawiązania stosunku ubezpieczenia

społecznego z tą chwilą>, lecz jego swoiste <odnowienie> w powszechnym

systemie ubezpieczeń społecznych. Sędzia jako pracownik miałby zwykle prawo do

podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracowniczego zatrudnienia.

Jeżeli więc sędzia utracił swój status i związane z nim zaopatrzenie społeczne, to

nie mógł utracić ochrony ubezpieczeniowej w zakresie powszechnego

ubezpieczenia społecznego, gdyż był pracownikiem”. „Innymi słowy, po

zakończeniu stosunku służbowego okres służby kwalifikuje się jako okres

ubezpieczenia społecznego”.

W konsekwencji niezdolność byłego sędziego do pracy powstała przed

rozwiązaniem stosunku służbowego musi być traktowana jak powstała w okresie

podlegania ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu pozostawania w stosunku pracy,

co uzasadnia prawo do zasiłku chorobowego po myśli art. 6 ust. 1 ustawy

zasiłkowej. Takiemu stwierdzeniu nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że od

wynagrodzenia sędziego nie odprowadzano składek na ubezpieczenie chorobowe.

Zauważyć bowiem należy, że zasiłki chorobowe wypłacane w okresie po ustaniu

tytułu ubezpieczenia chorobowego (na podstawie art. 6 ust. 1, czy na podstawie

art. 7 ustawy zasiłkowej) są świadczeniem udzielanym po ustaniu okresu objętego

składką na ubezpieczenie i - co za tym idzie - bez ekwiwalentu w tej składce,

11

przysługującym z tytułu spełnienia się ryzyka określonego ogólnie jako „niezdolność

do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 232). Celem tego

uregulowania jest zabezpieczenie materialne pracownika na wypadek czasowej

przeszkody w podjęciu nowego zatrudnienia, ujmowane również jako

zabezpieczenie pracownika przed utratą zarobków na wypadek przemijających

przeszkód w ich zdobywaniu, wywołanych chorobą. Unormowanie to ma więc

charakter gwarancyjny, ochronny, zabezpieczający środki utrzymania

ubezpieczonego i jego rodziny na czas uniemożliwiający wyszukanie nowego

źródła dochodu. Sytuacja niezdolnego do pracy byłego sędziego w tym zakresie nie

różni się od sytuacji innych osób, którym wypłaca się zasiłki chorobowe po ustaniu

tytułu ubezpieczenia chorobowego, choć nie mają one ekwiwalentu w składce na to

ubezpieczenie, wobec czego nie ma też żadnych podstaw do pozbawienia byłego

sędziego gwarancyjnej ochrony ubezpieczeniowej z tytułu prawnie określonego

zdarzenia chorobowego po ustaniu stosunku służbowego. Odmienne stanowisko,

zmierzające do pozbawienia byłego sędziego prawa do zasiłku chorobowego w

związku z niezdolnością do pracy, trwającą po ustaniu stosunku służbowego, nie

tylko pozostawałoby w sprzeczności z art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, ale

stanowiłoby także nieuzasadnioną dyskryminację tej grupy zawodowej, naruszając

konstytucyjną zasadę równego traktowania obywateli (art. 32 Konstytucji RP) w

zakresie konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1

Konstytucji RP). Podobnie tego rodzaju zróżnicowanie sytuacji ubezpieczonych

ocenił Sąd Najwyższy w odniesieniu do niezdolnego do pracy byłego

funkcjonariusza Służby Celnej, od uposażenia którego nie odprowadzano składek

na ubezpieczenie chorobowe w okresie pełnienia służby, przyjmując w wyroku z

dnia 18 października 2013 r., I UK 125/13 (OSNP 2014 nr 9, poz. 137), że ocena

przysługiwania funkcjonariuszowi Służby Celnej prawa do zasiłku chorobowego po

zwolnieniu ze służby powinna być dokonana z uwzględnieniem zasady równego

traktowania ubezpieczonych.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

12