III KK 262/14

Sygn. akt III KK 262/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 września 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński

SSN Dorota Rysińska (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie G. K., K. K., A. D. i S. L.

skazanych z art. 65 § 3 i in. k.k.s.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 25 września 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 18 czerwca 2013 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w C.

z dnia 26 października 2012 r.

uchyla wyrok w zaskarżonej części co do G. K., K. K., A. D. i S.

L., w zakresie orzeczenia o karze, i sprawę w tej części

przekazuje do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym Sądowi Okręgowemu w L.

UZASADNIENIE

Prokurator Generalny wniósł kasację od wyroku Sądu Okręgowego w L. z

2

dnia 18 czerwca 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w C. z

dnia 26 października 2012 r. w części dotyczącej orzeczenia o karze, skarżąc to

orzeczenie na korzyść G. K., I. R., K. K., A. D. i S. L. W skardze tej zarzucił „rażące

i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego

procesowego - art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k. i art. 435 k.p.k., polegające

na nieprzeprowadzeniu prawidłowej kontroli odwoławczej zaskarżonego na korzyść

oskarżonych wyroku Sądu Rejonowego w C., w wyniku czego nie dostrzeżono, że

wyrok ten jest oczywiście niesprawiedliwy, gdyż rażąco narusza art. 65 § 3 k.k.s.

poprzez wymierzenie oskarżonym kar pozbawienia wolności, podczas gdy

określone w tym przepisie przestępstwo skarbowe zagrożone jest jedynie karą

grzywny, co obligowało sąd odwoławczy do zmiany lub uchylenia wyroku wobec

oskarżonych G. K., K. K., A. D. i S. L. w części dotyczącej orzeczenia o karze i

przekazania w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji

oraz na podstawie art. 435 k.p.k. wydania takiego samego rozstrzygnięcia wobec

oskarżonego I. R”. Na powyższej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu pozwalającym na jej uwzględnienie w trybie

określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Zasadność wysuniętego w skardze zarzutu

potwierdza stwierdzony stan sprawy, który w związku z wielością osób skazanych

oraz obszernością stawianych im zarzutów należy – dla przejrzystości uzasadnionej

treścią kasacji – przedstawić w skondensowanej formie.

Mianowicie, prokurator wystąpił z oskarżeniem przeciwko 9 osobom,

zarzucając im popełnienie, w większości wspólnie i w porozumieniu, w różnych

konfiguracjach osobowych, przestępstw, polegających na wielokrotnym (w

podanym czasie) przechowywaniu wyrobów tytoniowych (w jednym wypadku także

alkoholowych) nieoznaczonych obowiązującymi polskimi znakami skarbowymi

akcyzy, przy uczynieniu sobie z popełnionych przez oskarżonych przestępstw

skarbowych stałego źródła dochodu – dla których to czynów podano w zarzutach

poszczególne kwoty należności celnych oraz kwoty narażenia Skarbu Państwa na

uszczuplenie podatku akcyzowego. Przestępstwa te w akcie oskarżenia zostały

3

zakwalifikowane na podstawie art. 65 § 3 k.k.s. w zw. z art. 65 § 1 k.k.s. w zb. z art.

91 § 3 k.k.s. w zw. z art. 91 § 1 k.k.s. w zw. z art 7 § 1 k.k.s. w zw. z art 6 § 2 k.k.s.

w zw. z art 37 § 1 pkt 2 k.k.s.

Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w C., wyrokiem z dnia 26 października

2012 r., P. Ł. uniewinnił od stawianego mu zarzutu, natomiast pozostałych

oskarżonych uznał za winnych popełnienia zarzucanych im czynów, zmieniając ich

opis – w szczególności przez przyjęcie, że oskarżeni działali wielokrotnie w krótkich

odstępach czasu z wykorzystaniem tej samej sposobności oraz przez

wyeliminowanie ustalenia o uczynieniu sobie z popełnionych przez nich

przestępstw stałego źródła dochodu, a także przez doprecyzowanie, że opisywane

wyroby tytoniowe stanowiły przedmiot czynu z art. 63 i 86 k.k.s. Przestępstwa

przypisane w ten sposób G.K. i A. D. zostały zakwalifikowane na podstawie art. 65

§ 3 k.k.s. w z w. z art. 65 § 1 k.k.s. w zb. z art. 91 § 3 k.k.s. w zw. z art. 91 § 1 k.k.s.

w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., przypisane zaś I. R., J. J., J. H., K.

K., S. L. i R. Z. na podstawie art. 65 § 3 k.k.s. w zw. z art. 65 § 1 k.k.s. w zb. z art.

91 § 4 k.k.s. w zw. z art. 91 § 1 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2

k.k.s. Wskazane przepisy, odpowiednio, zostały przyjęte za podstawę skazania

wymienionych oskarżonych, natomiast za podstawę wymierzenia im wszystkim kar

Sąd Rejonowy przyjął przepisy art. 65 § 3 k.k.s. w zw. z art. 7 § 2 k.k.s. i na tak

wskazanej podstawie wymierzył:

G. K. i A. D. – kary 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w

wysokości 200 stawek dziennych po 50 zł stawka,

I. R. i K. K. – kary 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w

wymiarze, odpowiednio, 160 i 180 stawek dziennych, licząc po 50 zł za stawkę

S. L. - kary 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywny w wysokości 120

stawek dziennych po 50 zł stawka,

oraz

J.J., J. H. i R. Z. - kary grzywny w rozmiarze, odpowiednio, 200, 180 i 60

stawek dziennych, licząc po 50 zł za stawkę.

Wykonanie orzeczonych wobec wszystkich oskarżonych kar pozbawienia

wolności Sąd Rejonowy warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący 2 lata.

Orzekł ponadto o dowodach rzeczowych, rozstrzygając o ich przepadku na rzecz

4

Skarbu Państwa przez zniszczenie, oraz o kosztach procesu.

Zestawienie unormowań przyjętych za podstawę skazania oskarżonych G. K.,

A.D., I. R., K. K. i S. L., w szczególności zaś zestawienie przepisu art. 65 § 3 k.k.s.,

stanowiącego w zw. z art. 7 § 2 k.k.s. podstawę wymierzenia im kar, z karami

orzeczonymi wobec wymienionych oskarżonych świadczy wprost, że

rozstrzygające o nich orzeczenia w rażący sposób naruszają wymieniony przepis

prawa materialnego. Treść uregulowania art. 65 § 3 k.k.s. (podobnie jak art. 91 § 3 i

§ 4 k.k.s.) nie pozostawia bowiem wątpliwości, że za stypizowane w nim

przestępstwo (z uwagi na ustalone kwoty narażonego na uszczuplenie podatku

akcyzowego i należności celnych wskazanie w podstawie skazania typów

podstawowych z art. 65 § 1 i art. 91 § 1 k.k.s. nie ma znaczenia) grozi tylko kara

grzywny. Karę taką wymierzono J. J., J. H. i R. Z., gdy tymczasem wobec

wymienionych powyżej oskarżonych orzeczono karę pozbawienia wolności, w

przytoczonym przepisie nieprzewidzianą. Jest zatem oczywiste, że wymierzając

taką karę popełniono błąd prawny polegający na niewłaściwym zastosowaniu

unormowania art. 65 § 3 k.k.s. w zakresie określającym sankcję karną. Dodatkowo

tylko wypada zauważyć, o czym już nadmieniono wcześniej, że ani w opisie czynów

przypisanych oskarżonym, ani w odpowiadającej temu opisowi kwalifikacji prawnej

nie przyjęto – inaczej, niż w akcie oskarżenia – żadnych podstaw do

nadzwyczajnego obostrzenia kary, zwłaszcza określonej w art. 37 § 1 pkt. 2 k.k.s.

(a także w pkt. 3), co zostało szczegółowo objaśnione w pisemnych motywach

wyroku Sądu Rejonowego.

Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami osobistymi oskarżeni G. K. i A. D. oraz

J. J., a ponadto obrońca oskarżonych K.K. i S. L. oraz J. H. Oskarżony I. R.

apelacji nie wniósł.

G. K. zaskarżył wyrok w części dotyczącej wymiaru kary, zarzucając jej

rażącą niewspółmierność i wnosząc o złagodzenie kary pozbawienia wolności oraz

o obniżenie liczby stawek dziennych do 50.

A. D. oraz obrońca K. K. i S. L. zaskarżyli natomiast wyrok w całości,

zarzucając mu obrazę szeregu przepisów procesowych oraz błędy w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania, a także rażącą

niewspółmierność orzeczonych kar pozbawienia wolności i grzywny. Wymienieni

5

skarżący wnosili o zmianę wyroku i uniewinnienie, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania. A. D. złożył ponadto wniosek ewentualny o znaczne złagodzenie

wymierzonych mu kar pozbawienia wolności i grzywny, natomiast obrońca K. K. i S.

L., ponadto o warunkowe umorzenie wobec oskarżonych postępowania albo o

znaczne obniżenie wymierzonych im kar grzywny.

Po rozpoznaniu m.in. opisanych apelacji Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 18

czerwca 2013 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu I instancji, uznając

wniesione apelacje za oczywiście bezzasadne. W uzasadnieniu swego orzeczenia

m.in. zadeklarował, że zbadał zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o

karze, stwierdzając, iż wyrok w tym zakresie jest prawidłowy, a Sąd Rejonowy

uwzględniał dyrektywy płynące z treści art. 53 § 1 i 2 k.k., wobec czego „w świetle

ustalonych okoliczności przestępstw, wymierzone kary nie mogą być uznane za

rażąco surowe”.

W kontekście przedstawionych powyżej uwarunkowań nie sposób więc nie

zgodzić się z poglądem Prokuratora Generalnego, że wyrok Sądu odwoławczego w

zaskarżonej części jest wadliwy przez to, że w postępowaniu tego Sądu doszło do

rażącego naruszenia prawa procesowego, a w konsekwencji do utrzymania w mocy

rozstrzygnięć o karach rażąco obrażających przepis art. 65 § 3 k.k.s. Wprawdzie w

żadnej z rozpoznawanych przez ten Sąd apelacji, wniesionych co do G. K., A. D.,

K. K. i S. L., nie został przeciwko tym rozstrzygnięciom wysunięty zarzut obrazy

prawa materialnego, ale nie ulega wątpliwości, że prawidłowa, spełniająca wymogi

art. 433 § 1 i 2 k.p.k., kontrola odwoławcza zaskarżonego co do tych osób wyroku i

tak powinna doprowadzić do jego odpowiedniej korekty (zmiany lub uchylenia), a w

następnej kolejności, do podjęcia takiego samego rozstrzygnięcia poza granicami

podmiotowymi wniesionych apelacji (art. 435 k.p.k.) – co do I. R.

Przede wszystkim, trafnie autor kasacji akcentuje, że wyrok Sądu I instancji

został zaskarżony – co do wszystkich wymienionych, poza I. R. oskarżonych – w

zakresie orzeczenia o karze (tę część rozstrzygnięcia wskazano również w

apelacjach oskarżonych skarżących całość wyroku). W granicach podmiotowych i

przedmiotowych, tak zakreślonych wniesionymi na korzyść oskarżonych środkami

odwoławczymi (art. 433 § 1 k.p.k.) Sąd odwoławczy miał więc obowiązek

6

skontrolowania wyroku, zwłaszcza pod kątem stawianych mu zarzutów rażącej

niewspółmierności (surowości) wymierzonych kar (art. 433 § 2 k.p.k.). Oczywistą

rację ma przy tym skarżący, że rozważenie słuszności tak sformułowanych

zarzutów apelacyjnych bez sięgnięcia do rozmiarów sankcji grożącej za przypisane

przestępstwa czyniło ich kontrolę całkowicie iluzoryczną. Nie sposób więc zarazem

powątpiewać, by Sąd nie był wobec tego zobowiązany do zbadania wskazanych

części wyroku (w granicach zaskarżenia) także pod kątem zgodności rozważanego

orzeczenia z przepisami prawa materialnego (podobnie jak pod kątem pozostałych,

wymienionych w art. 438 k.p.k. podstaw odwoławczych), i to nawet bez

odwoływania się do regulacji art. 440 k.p.k. – choć jest bezsporne, że wymierzenie

kary pozbawienia wolności nieprzewidzianej przepisem stanowiącym podstawę jej

wymiaru, sytuuje się także w kategorii rażącej niesprawiedliwości orzeczenia.

Lakoniczna treść motywów zaskarżonego kasacją wyroku, w odniesieniu do

kontroli prawidłowości orzeczenia o karach, tylko dodatkowo już świadczy, że Sąd

przeprowadził niedostateczną, w świetle wymienionych przepisów, kontrolę

odwoławczą zaskarżonego wyroku, i to także przy badaniu samych wniosków

apelacji o znaczne obniżenie orzeczonych kar pozbawienia wolności.

Niedostrzeżenie opisanego naruszenia prawa materialnego wskazuje zaś

jednoznacznie na to, że uchybienie wymienionym przepisom prawa procesowego

miało charakter rażący i wywarło istotny, oczywiście niekorzystny wpływ na treść

zaskarżonej kasacją, opisanej części wyroku, co nie wymaga już przecież

dodatkowego uzasadnienia.

Przedstawione powody zdecydowały więc o uwzględnieniu wniosku kasacji o

uchylenie zaskarżonego co do oskarżonych G. K., A. D., K. K. i S. L. wyroku Sądu

Okręgowego w zakresie orzeczenia o karze i o przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym – w celu powtórnego rozpoznania

wniesionych na korzyść tych oskarżonych apelacji z uwzględnieniem wyrażonych w

niniejszym wywodzie zapatrywań prawnych (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3

k.p.k.).

Jednocześnie należy podnieść, że prawidłowo przeprowadzona kontrola

odwoławcza powinna prowadzić Sąd nie tylko do podjęcia odmiennego

rozstrzygnięcia, niż utrzymujące w mocy wyrok Sądu I instancji w omawianym

7

zakresie, lecz również do rozważenia niezbędności wydania orzeczenia

wzruszającego niezaskarżoną część tego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o

karze, która została wymierzona I. R. Słusznie zauważa autor kasacji, że Sąd

Rejonowy skazał tego oskarżonego za czyn o podanej powyżej kwalifikacji,

popełniony wspólnie i w porozumieniu m.in. z G. K. i S. L., i na podstawie art. 65 §

3 k.k.s. w zw. z art. 7 § 2 k.k.s. również wymierzył mu karę pozbawienia wolności

nieprzewidzianą za przypisane mu przestępstwo. Bez wątpienia więc Prokurator

Generalny nie myli się, wskazując na zaistnienie tych samych, co powyżej

wyłożone, względów przemawiających za zmianą lub uchyleniem orzeczenia także

w odniesieniu do I. R. (art. 435 k.p.k.). Myli się jednak, określając w kasacji granice

zaskarżenia wyroku Sądu Okręgowego i formułując związany z tym wniosek

kasacyjny – także w odniesieniu do I. R., co do którego Sąd ten wszak nie wydał

żadnego rozstrzygnięcia (podlegającego uchyleniu w celu ponowienia

przeprowadzonego postępowania). Umknęło autorowi kasacji, że to nie Sąd II

instancji, lecz Sąd Rejonowy wydał co do tego skazanego prawomocne orzeczenie

podlegające zaskarżeniu kasacją (art. 519 k.p.k., art. 521 § 1 k.p.k.). Skoro więc od

wyroku tego Sądu kasacja nie została wniesiona, to i nie ma podstaw (substratu

zaskarżenia) do wydania przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięcia także w odniesieniu

do I. R. Powyższe w najmniejszym jednak stopniu nie zmienia sytuacji, że Sąd

odwoławczy rozpoznający ponownie sprawę współoskarżonych, w granicach

niniejszego przekazania, może i powinien mieć w polu widzenia dyspozycję płynącą

z treści art. 435 k.p.k.

Kierując się przedstawionym względami, Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.