SNO 37/14

Sygn. akt SNO 37/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2014 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego w […],

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014 r.,

sprawy R. K.

sędziego Sądu Okręgowego w […]

w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 13 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu - Sądowi Dyscyplinarnemu w […] do ponownego

rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 13 marca

2014 r., sędzia Sądu Okręgowego R. K. została uniewinniona od popełnienia

zarzucanych jej przewinień dyscyplinarnych z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca

2

2001 roku – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.;

dalej u.s.p.) polegających na tym, że:

- w okresie od 26 października 2010 r. do 17 października 2011 r., orzekając

w Wydziale Karnym Sądu Okręgowego w […] dopuściła się, w sprawie o sygn. akt

[…], oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa procesowego to jest art. 424 § 1 i

2 k.p.k. oraz art. 374 § 1 k.p.k. w ten sposób, iż:

a. w dniach 26 października 2010 r., 27 października 2010 r., 13 grudnia

2010 r., 22 grudnia 2010 r. i 27 stycznia 2011 r. rozpoznawała wyżej wymienioną

sprawę na rozprawie głównej podczas usprawiedliwionej nieobecności

oskarżonego M. W., którego obecność była obowiązkowa, co stanowiło

bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.,,

b. sporządziła uzasadnienie w powyższej sprawie w sposób rażąco

naruszający wymogi określone w art. 424 § 1 i 2 k.p.k., w szczególności nie czyniąc

konkretnych ustaleń faktycznych w sprawie, nie wskazując dowodów stanowiących

podstawę rozstrzygnięcia, nie wyjaśniając, dlaczego innych dowodów nie uznano,

nie dokonując w zasadzie oceny dowodów, nie wyjaśniając podstawy prawnej

wyroku oraz nie przytaczając okoliczności, które sąd miał na względzie przy

wymiarze kar poszczególnym oskarżonym, co uniemożliwiło kontrolę instancyjną

zaskarżonego wyroku oraz, w konsekwencji, spowodowało jego uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania;

- w okresie od 26 sierpnia 2011 r. do 17 stycznia 2012 r., orzekając w

Wydziale Karnym Sądu Okręgowego, dopuściła się, w sprawie noszącej sygnaturę

akt […], oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa procesowego to jest art. 424 §

1 i 2 k.p.k. w ten sposób, że sporządziła uzasadnienie wyroku w powyższej sprawie

w sposób rażąco naruszający wymogi określone w tym przepisie, w szczególności

nie wskazując faktów uznanych za udowodnione, nie przeprowadzając rozważań

dotyczących oceny dowodów zebranych w sprawie, nie wyjaśniając podstawy

prawnej wyroku oraz nie przytaczając okoliczności, które zaważyły na wysokości

kar wymierzonych oskarżonym, co odebrało stronom procesowym możliwość

merytorycznego odniesienia się do wyroku w postępowaniu odwoławczym oraz

uniemożliwiło kontrolę instancyjną tegoż wyroku i w konsekwencji, spowodowało

3

jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w […] w zakresie pierwszego zarzutu

ustalił, że obwiniona R. K. w okresie od października 2010 r. do lipca 2011 r. była

przewodniczącą składu orzekającego w sprawie […], w której w stan oskarżenia

postawiono dwanaście osób, w tym M. W., który odpowiadał z wolnej stopy. Nie

stawił się on na rozprawę w dniu 27 stycznia 2011 r., a wezwanie było dwukrotnie

awizowane. Oskarżony nie usprawiedliwił swej nieobecności na tej rozprawie, ani

nie informował, że jest pozbawiony wolności. Na rozprawach w dniach 26 i 27

października 2010 r., 13 i 22 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy przesłuchał łącznie 14

świadków pod nieobecność M. W., natomiast na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011

r. Sąd prowadził postępowanie dowodowe niedotyczące czynów zarzuconych

wymienionemu. M. W. został doprowadzony dopiero na kolejną rozprawę w dniu 2

marca 2011 r. Oświadczył wówczas, iż nie wnosi o powtórzenie czynności

dowodowych przeprowadzonych pod jego nieobecność. Sprawa zakończyła się

wydaniem w dniu 12 lipca 2012 r. wyroku skazującego wobec M. W., który został

zaskarżony przez jego obrońcę. Po rozpoznaniu środka odwoławczego Sąd

Apelacyjny wyrokiem z 12 kwietnia 2012 r., uchylił wyrok Sądu Okręgowego i

sprawę, w tym także w stosunku do wymienionego oskarżonego, przekazał do

ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W uzasadnieniu

Sąd Apelacyjny stwierdził, iż wyrok w stosunku do M. W. został wydany z

poważnym naruszeniem prawa w postaci bezwzględnej przesłanki odwoławczej z

art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Zakwestionował również prawidłowość pisemnych

motywów wyroku sądu I instancji, stwierdzając obrazę art. 424 i 457 k.p.k.

uniemożliwiającą kontrolę instancyjną rozumowania sądu meriti.

Odnośnie drugiego zarzutu postawionego obwinionej Sąd Apelacyjny - Sąd

Dyscyplinarny w […] ustalił, że przewodniczyła ona składowi orzekającemu w

sprawie Sądu Okręgowego o sygn. akt […] (w której oskarżonym był między innymi

A. G.) zakończonej wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2011 r. Po rozpoznaniu środków

odwoławczych wniesionych przez obrońców Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25

maja 2012 r., uchylił wyrok Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i sprawę w tym

zakresie przekazał do ponownego rozpoznania w postępowaniu

4

pierwszoinstancyjnym. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, że

uzasadnienie orzeczenia sądu meriti w sposób rażący narusza treść art. 424 k.p.k.,

co uniemożliwiło kontrolę instancyjną wyroku.

Powyższych, niekwestionowanych ustaleń faktycznych Sąd Dyscyplinarny

dokonał na podstawowe akt spraw sądowych.

Obwiniona R. K. przyznała się do popełnienia zarzuconych jej przewinień

dyscyplinarnych. W ocenie obwinionej zaistnienie bezwzględnej przyczyny

odwoławczej w sprawie […] wynikło z błędnej interpretacji przepisu art. 374 k.p.k.

R. K. zgodziła się w całości z uwagami Sądu Apelacyjnego dotyczącymi obu

sporządzonych przez nią uzasadnień, a także wniosła o wymierzenie jej kary

dyscyplinarnej.

Oceniając ustalony stan faktyczny z punktu widzenia przesłanek

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

przypomniał, że analizy wymaga, czy istotnie popełnione przez obwinioną

uchybienia są tej wagi, iż można je uznać za przewinienia dyscyplinarne w

rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. Następnie podniósł, że Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego zarzucił obwinionej de facto nie dwa, lecz trzy przewinienia

służbowe. Jedynym elementem spajającym zachowania opisane w pierwszym

zarzucie było tylko to, że doszło do nich w jednej i tej samej sprawie. Inna była

jednak istota przedsiębranych przez sędziego działań, inny też czas ich zaistnienia.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny stwierdził, że Sąd Okręgowy mógł prowadzić rozprawy pod

nieobecność M. W. z mocy art. 376 § 2 k.p.k. Oskarżony złożył już bowiem

wyjaśnienia, o terminie dwóch pierwszych rozpraw był zawiadomiony osobiście, a

zawiadomienie o terminach kolejnych, w których nie uczestniczył, doręczono mu w

trybie art. 132 § 2 k.p.k. i art. 133 § 1 i 2 k.p.k. Sąd Okręgowy nie miał wiedzy o tym,

że wymieniony został pozbawiony wolności. Nie był zatem świadomy, iż zachodzą

okoliczności uniemożliwiające temu oskarżonemu udział w rozprawie. Dlatego też,

zdaniem Sądu Dyscyplinarnego, trudno pod adresem obwinionej formułować zarzut

bezpodstawnego kontynuowania postępowania dowodowego. Uchybienie Sądu

polegało wyłącznie na odstąpieniu od powtórzenia w obecności oskarżonego tych

czynności dowodowych, których dokonano, gdy nie uczestniczył on w rozprawie.

5

Samo rozpoznanie sprawy pod jego nieobecność, do chwili ujawnienia przyczyny

tej nieobecności, uchybienia nie stanowiło. W konsekwencji Sąd Dyscyplinarny

uniewinnił obwinioną od zarzutu obrazy art. 374 § 1 k.p.k. Oczywista i rażąca

obraza prawa procesowego dotyczyła zaniechania powtórzenia przez Sąd

czynności dowodowych, lecz tego obwinionej nie zarzucono.

Odnosząc się do obrazy art. 424 § 1 i 2 k.p.k. w sprawach […], Sąd

Dyscyplinarny odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego – Sądu

Dyscyplinarnego wskazał na wstępie, że obraza przez sędziego prawa może być

uznana za przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. tylko wtedy,

gdy będzie zarazem oczywista i rażąca. Za oczywistą obrazę prawa uznaje się błąd

łatwy do stwierdzenia, popełniony w toku postępowania sądowego w odniesieniu do

określonego przepisu, mimo iż znaczenie tego uregulowania nie powinno nasuwać

wątpliwości nawet u osoby o przeciętnych kwalifikacjach prawniczych, zaś jego

zastosowanie nie wymaga głębszej analizy. O rażącej obrazie prawa decydują

natomiast, oceniane na tle konkretnych okoliczności, negatywne skutki, godzące w

interesy uczestników postępowania lub innych podmiotów albo wymiaru

sprawiedliwości. W przypadku przepisów art. 424 § 1 i 2 k.p.k. ich obraza podlega

stopniowaniu. Jest rzeczą oczywistą, że w wypadku spraw skomplikowanych,

uzasadnienie wyroku będzie musiało być wyjątkowo szczegółowe, zaś w przypadku

sprawy prostej, będzie ono mogło być mniej wnikliwe. Zawsze decydować będzie o

tym indywidualny charakter sprawy. W konsekwencji Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny stanął na stanowisku, że obraza art. 424 § 1 lub § 2 k.p.k. jedynie

wyjątkowo będzie miała cechę „oczywistości”. Zaistnieje ona tylko wówczas, gdy od

razu, bez wchodzenia w realia danej sprawy, widoczne będzie, iż uzasadnienie

wyroku jest niewystarczające dla odtworzenia rozumowania sądu. Będzie to

dotyczyło zatem tych uzasadnień, które w ogóle pozbawione zostały niektórych

elementów, o jakich mowa w art. 424 § 1 i 2 k.p.k., z wyjątkiem kwestii wyjaśnienia

podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny uznał, że obraza art. 424 § 1 i 2 k.p.k. zaistniała przy sporządzaniu

pisemnych uzasadnień wyroków w sprawach Sądu Okręgowego o sygn. akt […] nie

była oczywista w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p. W ocenie Sądu Dyscyplinarnego

6

orzeczenia te spełniały bowiem elementarne wymogi określone w art. 424 § 1 i 2

k.p.k., z wyjątkiem braku wyjaśnienia podstawy prawnej. Równocześnie Sąd

Dyscyplinarny zgodził się z Sądem Apelacyjnym, iż uzasadnienia te były zbyt

ogólnikowe i lakoniczne.

Od wskazanego na początku wyroku odwołanie złożył Zastępca Rzecznika

Dyscyplinarnego w Sądzie Apelacyjnym.

Zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść obwinionej i na podstawie art. 438

pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. zarzucił wyrokowi obrazę przepisu prawa

materialnego, a mianowicie art. 107 § 1 u.s.p. polegającą na wadliwym i

pozbawionym podstaw uznaniu, że zachowaniu obwinionej, w zakresie dotyczącym

sporządzenia uzasadnienia wyroków w sprawach o sygn. […] Sądu Okręgowego z

naruszeniem wymogów określonych w art. 424 § 1 i 2 k.p.k. nie można przypisać

cechy oczywistej obrazy przepisów prawa, co skutkowało uniewinnieniem

obwinionej, mimo że zarzucane jej czyny wypełniały w tej części znamiona

przewinienia służbowego.

W oparciu o tak sformułowany zarzut autor odwołania wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

Odwołanie Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego zasługuje na uwzględnienie.

Dla porządku należy zauważyć, że chociaż odwołujący się zadeklarował, iż

zaskarżył wyrok w całości, to jednak w rzeczywistości kwestionuje zapadłe

rozstrzygnięcie tylko w części. Zarówno zarzut jak i uzasadnienie odwołania

wskazują bowiem, że podważa on jedynie uniewinnienie od popełnienia przewinień

dyscyplinarnych w postaci oczywistej i rażącej obrazy art. 424 § 1 i 2 k.p.k. W

konsekwencji wyrok Sądu Dyscyplinarnego I instancji w zakresie uniewinnienia

obwinionej od zarzutu oczywistej i rażącej obrazy przepisu art. 374 § 1 k.p.k. jest

prawomocny.

Argumentacja Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w zakresie

naruszenia przez obwinioną przepisu art. 424 § 1 i 2 k.p.k. w sprawach o sygn. […]

Sądu Okręgowego jest chybiona. Trafnie zauważa skarżący, iż stanowisko to jest

wewnętrznie sprzeczne. Sąd Dyscyplinarny nie kwestionuje faktu obrazy art. 424 §

7

1 i 2 k.p.k. przy sporządzaniu uzasadnień w obu wymienionych sprawach.

Jednakże pomija wypracowaną w judykaturze definicję „oczywistości” obrazy

przepisu prawa w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p., nie dostrzegając przy tym, że

samo rozumienie znaczenia przepisu art. 424 § 1 i 2 k.p.k., na gruncie

analizowanych spraw nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych, stąd

przestrzeganie tego przepisu przy sporządzaniu motywów wyroków nie wymagało

głębszej wiedzy prawnej.

Każde uzasadnienie sporządzone w sprawie karnej musi spełniać wszystkie

ustawowe wymagania określone w art. 424 § 1 i 2 k.p.k. w sposób adekwatny do

stopnia skomplikowania sprawy. Równocześnie zawarte w uzasadnieniu wywody

powinny być czytelne i logiczne, a zatem pozwalać prześledzić tok rozumowania

Sądu od początku – czynienia ustaleń faktycznych i ich podstaw, aż do samego

końca – podstaw i przesłanek wymierzenia konkretnej kary. Uzasadnienie ma

bowiem stanowić dokument o charakterze sprawozdawczym, powinno więc

polegać na przedstawieniu w sposób uporządkowany, co Sąd uznał za

udowodnione (podstawa faktyczna), jak ocenił poszczególne dowody i dlaczego

oparł się na jednych, odrzucając inne. Ten proces logicznego rozumowania sądu

dotyczący ustaleń faktycznych, oceny dowodów oraz podstawy prawnej podlega

ocenie instancyjnej.

Jak już wspomniano uzasadnienia sporządzone przez obwinioną w obu

objętych zarzutami dość trudnych sprawach nie spełniają powyższych wymogów.

Powielenie części opisu czynów w ślad za treścią zarzutów aktów oskarżenia nie

może zostać uznane za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, czyli wskazanie „jakie

fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione” w rozumieniu art. 424 § 1 pkt

1 k.p.k. Również ogólnikowa ocena zeznań, bliżej nieokreślonego zbioru świadków,

sprowadzająca się do stwierdzenia, iż na uwagę zasługują zeznania składane po

raz pierwszy, a także brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroków, wbrew

stanowisku Sądu Dyscyplinarnego, wskazują na oczywistą obrazę art. 424 § 1 i 2

k.p.k. w rozumieniu art. 107 § 1 u.s.p.

Jaskrawe uchybienia, do jakich doszło przy sporządzaniu pisemnych

motywów rozstrzygnięć w sprawach o sygn. […] Sądu Okręgowego, są błędami

widocznymi i łatwymi do stwierdzenia nawet dla osoby o przeciętnej wiedzy

8

prawniczej. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, chociaż dokonał prawidłowej

wykładni pojęcia przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p., to jednak

błędnie odniósł te uwagi do realiów sprawy. Analiza treści uzasadnień

sporządzonych przez obwinioną w wyżej wymienionych sprawach wprost prowadzi

do wniosku, że zostały one sporządzone z oczywistą obrazą art. 424 § 1 i 2 k.p.k.

Znamienne jest, iż faktu tego nie kwestionuje także obwiniona.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że uzasadniony jest

sformułowany w odwołaniu zarzut naruszenia art. 107 § 1 u.s.p, którego

uwzględnienie skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu I instancji.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny dokona ponownej oceny naruszenia przez obwinioną przepisu art.

424 § 1 i § 2 k.p.k. przy sporządzaniu uzasadnień w sprawach Sądu Okręgowego w

[…] o sygn. akt […] w kontekście przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p.,

biorąc pod uwagę zapatrywania prawne i wskazania Sądu odwoławczego.

Podsumowując, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w sentencji.