III KRS 44/14

Sygn. akt III KRS 44/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z odwołania Prezesa Sądu Okręgowego w […]

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 9 maja 2014 r. w przedmiocie

przeniesienia w stan spoczynku R. K. sędziego Sądu Rejonowego w […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2014 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej

Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia 9 maja 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa (dalej KRS lub

Rada) postanowiła uwzględnić wniosek sędziego Sądu Rejonowego w […] R. K. o

przeniesienie go w stan spoczynku z dniem 10 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu

uchwały Rada wywiodła, że R. K. wnioskował o przeniesienie w stan spoczynku z

uwagi na stwierdzoną u niego niezdolność do pełnienia obowiązków sędziowskich.

W dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu Zespołu członków Rady (dalej Zespół),

2

odbytym w celu przygotowania stanowiska w przedmiocie zasadności wniosku,

"uwzględniono" dokumentację przedłożoną do akt sprawy (w tym zwolnienie

lekarskie, skierowanie na leczenie adaptacyjno-rehabilitacyjne, recepty oraz kartę

informacyjną pobytu wnioskodawcy na Oddziale […] Powiatowego Centrum

Zdrowia […]). Po zapoznaniu się z dokumentacją członkowie Zespołu wyrazili

opinię, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do

zajęcia wiążącego stanowiska w przedmiocie oceny zasadności wniosku. Po

dyskusji odbyło się głosowanie, na którym członkowie Zespołu jednogłośnie

zarekomendowali poparcie dla wniosku. Na posiedzeniu Rady, które odbyło się w

dniach 11-14 lutego 2014 r. postanowiono odroczyć rozpoznanie wniosku sędziego

do czasu zakończenia postępowania kontrolnego, jakie na wniosek Prezesa Sądu

Rejonowego w […] prowadził Zakład Ubezpieczeń Społecznych (przedmiotem

kontroli była ocena prawidłowości korzystania przez wnioskodawcę ze zwolnienia

lekarskiego). W dniu 8 maja 2014 r. Zespół odbył kolejne posiedzenie, na którym

jednogłośnie ponowił poparcie dla wniosku. Podczas posiedzenia w dniu 9 maja

2014 r. Rada - "po zapoznaniu się z całą dokumentacją w sprawie" - podtrzymała

stanowisko Zespołu a następnie stosunkiem głosów 8 "za", 1 "przeciw" przy 4

"wstrzymujących się" uznała, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zostały

spełnione ustawowe przesłanki do przeniesienia wnioskodawcy z dniem 10 grudnia

2013 r. w stan spoczynku.

Od powyższej uchwały Prezes Sądu Okręgowego w […] wniosła odwołanie,

zarzucając naruszenie: 1) art. 70 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o

ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013, poz. 427 ze zm.; dalej

p.u.s.p.) w wyniku przeniesienia wnioskodawcy w stan spoczynku ,mimo braku jego

trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków z powodu choroby lub utraty sił; 2)

art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.

Nr 126, poz. 714 ze zm.; dalej ustawa o KRS) wskutek przeniesienia wnioskodawcy

w stan spoczynku, mimo że nie ujawniły się nowe okoliczności uzasadniające

zmianę uprzedniej uchwały Rady z dnia 18 listopada 2011 r. odmawiającej takiego

przeniesienia; 3) art. 33 ust. 1 ustawy o KRS przez brak wszechstronnego

rozważenia sprawy i przeniesienie wnioskodawcy w stan spoczynku bez

uwzględnienia okoliczności, że niestawiennictwo sędziego na badania lekarskie

3

zlecone przez Radę było nieusprawiedliwione, co uniemożliwiało dokonanie

ponownej, kompleksowej analizy stanu jego zdrowia oraz 4) art. 38 ust. 3 ustawy o

KRS w wyniku "bezpodstawnego odstąpienia od uzyskania opinii biegłych lekarzy,

poprzedzonej bezpośrednim badaniem sędziego, odnośnie do jego aktualnego

stanu zdrowia i możliwości pełnienia obowiązków". W uzasadnieniu odwołania

skarżąca wywiodła w szczególności, że wnioskodawca nie usprawiedliwił swojej

nieobecności na badaniach lekarskich zleconych przez Radę celem ustalenia, czy

jest trwale niezdolny do pełnienia obowiązków sędziego. Niepoddanie się

wnioskodawcy badaniom przez biegłych lekarzy psychiatrów stanowiło podstawę

wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego w przedmiocie

uchybienia godności urzędu. Z kolei, opinia biegłej z dnia 4 stycznia 2013 r. nie

może stanowić odpowiedniej podstawy do stwierdzenia trwałej niezdolności

wnioskodawcy do pełnienia służby sędziowskiej, bo została wydana w oparciu o

niepełny materiał dowodowy. Opinia ta została wydana na podstawie niezupełnej

dokumentacji medycznej, a przy tym biegła ograniczyła się do stwierdzenia, że

rozpoznane u sędziego zaburzenia psychiczne "wykluczają" wykonywanie przez

niego zawodu. Biegła nie określiła zarazem charakteru zaburzeń (trwałe,

przejściowe). Ponadto, przebywanie wnioskodawcy na długotrwałym zwolnieniu

lekarskim nie może automatycznie oznaczać, że sędzia jest trwale niezdolny do

pracy, tym bardziej że ze względu na powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do

zasadności udzielenia wnioskodawcy takiego zwolnienia oraz prawidłowości jego

wykorzystywania zostało wszczęte postępowanie kontrolne. Zaskarżona uchwała

została wydana "z rażącym naruszeniem prawa", co wynika choćby z tego, że w jej

uzasadnieniu nie wskazano, w oparciu o jakie dowody Rada poczyniła ustalenia

dotyczące trwałej niezdolności wnioskodawcy do pełnienia obowiązków sędziego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na odwołanie Rada wniosła o oddalenie odwołania w całości,

podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchwały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o KRS, do kompetencji Rady należy

rozpatrywanie wniosków o przeniesienie sędziego w stan spoczynku. W sprawach

indywidualnych Rada podejmuje uchwały po wszechstronnym rozważeniu sprawy,

na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników

postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone (art. 33 ust. 1 ustawy o KRS).

Od uchwały Rady uczestnik postępowania może odwołać się do Sądu

Najwyższego, przy czym - stosownie do art. 44 ust. 1 i 3 ustawy o KRS - kognicja

Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonej uchwały z

prawem, przy odpowiednim stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego o skardze kasacyjnej. Sąd Najwyższy nie zastępuje Rady w jej ustawowo

wyznaczonych zadaniach polegających między innymi na rozpatrywaniu wniosków

o przeniesienie sędziego w stan spoczynku z powodu stwierdzonej u niego trwałej

niezdolności do pełnienia obowiązków sędziowskich wywołanej chorobą lub utratą

sił. Sąd Najwyższy nie ma kompetencji do merytorycznego badania przesłanek

warunkujących przeniesienie sędziego w stan spoczynku (art. 70 § 1 p.u.s.p.), a

rozpoznając odwołanie od uchwały Rady jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi jej podstawę (art. 39813

§ 2 k.p.c. związku z art. 44 ust. 3 ustawy o

KRS). Wynika z tego, że Sąd Najwyższy nie prowadzi jakiegokolwiek postępowania

dowodowego ani nie dokonuje oceny dowodów przeprowadzonych przez KRS.

Wnioski sędziego R. K. o przeniesienie w stan spoczynku były już

przedmiotem kilku uchwał KRS zaskarżanych do Sądu Najwyższego.

Postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r., III KRS 5/12 (OSNP 2013 nr 7-8,

poz. 100), Sąd Najwyższy oddalił odwołanie wnioskodawcy od uchwały z dnia 18

listopada 2011 r. odmawiającej przeniesienia w stan spoczynku. Sąd Najwyższy

wyraził przy tym pogląd, że podstawą przeniesienia sędziego w stan spoczynku jest

trwała niezdolność do pełnienia obowiązków sędziego spowodowana chorobą lub

utratą sił, zaś orzeczenia lekarzy orzeczników i komisji lekarskich ZUS są

dokumentami, czyli środkami dowodowymi podlegającymi ocenie w toku

postępowania przed Radą z wniosku o przeniesienie sędziego stan spoczynku.

Następnie w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r., III KRS 18/12 (Legalis nr 538990)

Sąd Najwyższy uchylił uchwałę Rady z dnia 10 lutego 2012 r. o odmowie

ponownego rozpatrzenia wniosku o przeniesienie w stan spoczynku i przekazał

5

sprawę Radzie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

Najwyższy wywiódł między innymi, że w świetle ujawnionych przez wnioskodawcę

nowych okoliczności celowe jest dokonanie ponownej, kompleksowej analizy jego

stanu zdrowia i w tym kontekście należy przeprowadzić ocenę zasadności

orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności wnioskodawcy do

pełnienia służby sędziowskiej. Wreszcie, wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r.,

III KRS 224/13 (niepublikowany), Sąd Najwyższy uchylił uchwałę Rady z dnia 17

maja 2013 r. o odmowie przeniesienia sędziego w stan spoczynku i przekazał

sprawę Radzie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku

wywiedziono w szczególności, że w toku ponownego postępowania przed Radą

została dopuszczona i złożona do akt opinia biegłej z zakresu psychiatrii, która na

podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej stwierdziła niezdolność

wnioskodawcy do wykonywania zawodu sędziego. Ponadto, przedłożono

zaświadczenia i zwolnienia lekarskie wystawione wnioskodawcy przez leczącego

go lekarza psychiatrę. Sąd Najwyższy wywiódł też, że w uzasadnieniu uchwały

Rada nie wyjaśniła, dlaczego te dowody zostały przez nią pominięte i z jakich

względów powinno być konieczne dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłych

psychiatrów, skoro biegła nie sygnalizowała takiej potrzeby, a z treści zaświadczeń i

zwolnień lekarskich wynikało, że wnioskodawca jest w złym stanie zdrowia, z czego

mogła wynikać niemożność stawienia się na dodatkowe badania.

Skoro w postępowaniu kontrolnym wszczynanym z odwołania od uchwały

Rady stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu kasacyjnym w sprawach

cywilnych, to stosuje się (odpowiednio) również art. 39820

k.p.c., a więc sąd,

któremu sprawa została przekazana (odpowiednio Rada) związany jest wykładnią

prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Z wykładni prawa dokonanej

w szczególności w wyroku Sądu Najwyższego w sprawie III KRS 224/13, wynika

jednoznacznie, że obowiązkiem Rady przy ponownym rozpoznaniu sprawy było

poczynienie miarodajnych ustaleń faktycznych w oparciu o środki dowodowe

poddane stosownej ocenie, w celu ustalenia istnienia przesłanki z art. 70 § 1

p.u.s.p., czyli trwałej niezdolności wnioskodawcy do pełnienia obowiązków

sędziego spowodowanej chorobą lub utratą sił oraz ich przedstawienie w

pisemnych motywach uchwały (albowiem nie jest możliwe prawidłowe

6

zastosowanie prawa materialnego do nieustalonego w sposób prawidłowy stanu

faktycznego). Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, aby

Rada poczyniła jakiekolwiek ustalenia w odniesieniu do stanu zdrowia

wnioskodawcy. Uzasadnienie jest ograniczone do zreferowania przebiegu

ponownego postępowania przez Radą (po wydaniu wyroku Sądu Najwyższego w

sprawie III KRS 224/13) oraz do wskazania, że według Zespołu "materiały są

wystarczające do zajęcia stanowiska w sprawie". W końcowej części uzasadnienia

zaskarżonej uchwały Rada zawarła konkluzję, że "po zapoznaniu się z całą

dokumentacją w sprawie, podzielając stanowisko i wnioski Zespołu (Y) podjęła

uchwałę o przeniesieniu Pana sędziego w stan spoczynku". Taka konstrukcja

uzasadnienia uchwały - jak trafnie wywiedziono w odwołaniu - uniemożliwia Sądowi

Najwyższemu przeprowadzenie kontroli, czy rozstrzygnięcie o przeniesieniu

wnioskodawcy w stan spoczynku z dniem 10 grudnia 2013 r. ma oparcie w

ustalonym stanie faktycznym (ocenie materiału dowodowego sprawy) a w

konsekwencji w prawie materialnym. Z uzasadnienia uchwały nie wynika bowiem,

na jakiej podstawie faktycznej została podjęta a brak ustaleń faktycznych oznacza

zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352; z dnia 2

marca 2011 r., II PK 202/10, LEX nr 817516; z dnia 20 maja 2011 r., II UK 346/10,

LEX nr 898705; z dnia 14 lutego 2012 r., II PK 139/11, LEX nr 1167468 i z dnia 1

czerwca 2012 r., II PK 259/11, LEX nr 1243021 oraz postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CSK 180/13, LEX nr 1415507).

Wobec powyższego Sąd Najwyższy uwzględnił odwołanie i na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS orzekł jak w sentencji.