I UK 395/13

Sygn. akt I UK 395/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z odwołania S. Spółki Akcyjnej z siedzibą w S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o składki,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 października 2014 r.,

skargi kasacyjnej S. Spółki Akcyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 marca 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od S. Spółki Akcyjnej w S.

na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 3.600 (trzy

tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 21 marca 2013 r. oddalił apelację wnioskodawcy S. S.A. od wyroku Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 8 marca 2012 r.,

2

oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 23 marca 2011 r. odmawiającej zwrotu składek „z powodu

niestwierdzenia nadpłaty”, a także zasądził od wnioskodawcy rzecz organu

rentowego kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za

drugą instancję.

Pismem z dnia 23 lutego 2011 r. T. S.A. w upadłości, aktualnie jej sukcesor

prawny S. S.A. (zwana dalej Spółką, wnioskodawcą lub skarżącą) zażądała od

organu rentowego zwrotu nienależnie opłaconych składek na podstawie art. 72 § 1

pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowej (jednolity tekst: Dz.U.

z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., powoływanej dalej Ordynacja podatkowa) w związku

z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej

ustawą systemową).

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 marca 2011 r. organ rentowy odmówił

wnioskodawcy zwrotu składek z powodu niestwierdzenia nadpłaty, argumentując,

że żądanie Spółki pozbawione jest podstaw prawnych co do zasady, jak i co do

wysokości, ponieważ dokonane przez Spółkę wpłaty przekazane tytułem zaległości

składkowych zostały zaksięgowane na poczet nieopłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne i zdrowotne pracowników „zgodnie z planami podziału

sum uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości obciążanych hipoteką”. W ten

sposób zatrudniani pracownicy nabyli prawa z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia

społecznego, co znalazło „przeniesienie na wypłacane świadczenia

krótkoterminowe oraz długoterminowe, a inni pracownicy otrzymali promesę

świadczeń z ubezpieczenia społecznego”. Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 31 ustawy systemowej, za nadpłatę uważa się kwotę

nadpłaconych lub nienależnie zapłaconych składek z tytułu ubezpieczenia

społecznego. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przedstawia definicji

pojęcia nienależnie opłaconej składki. Według wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 26 maja 2010 r. (P 29/08), nienależnie opłacona składka nie stanowi składki

wymierzonej w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej.

W piśmiennictwie i praktyce uznaje się, że nienależne składki obejmują zarówno

przypadki, w których istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale

3

zostało ono spełnione w kwocie wyższej niż należna, jak również w razie opłacenia

składek bez podstawy prawnej. Tymczasem podstawą prawną opłacenia przez

wnioskodawcę składek na ubezpieczenie społeczne były należności wskazane w

deklaracjach rozliczeniowych płatnika składek wynikających ze stosunków pracy

łączących go z zatrudnianymi pracownikami. Zatem sporne należności składkowe

były należnościami wynikającymi z obowiązku ubezpieczenia społecznego

zatrudnianych pracowników. Obowiązkowe ubezpieczenie społeczne pracowników

mają oparcie w art. 67 Konstytucji RP oraz art. 6 ustawy systemowej. Zgodnie z

przepisami ustawy systemowej obowiązek opłacania składek spoczywa na

pracodawcy. Zgodnie z punktem 124 decyzji Komisji Wspólnot Europejskich z dnia

23 października 2007 r. w sprawie pomocy Państwa C 23/06 (ex NN 35/06)

udzielonej przez Polskę na rzecz producenta stali Grupy T.

(Dz.U.UE.L.2008.116.26, zwanej dalej decyzją KE), władze polskie powinny

zwrócić się o zwrot bezprawnie otrzymanej pomocy przede wszystkim do

przedsiębiorstw zależnych, czyli Huty B. Sp. z o.o. i B. Sp. z o.o., a do

wnioskodawcy tylko w przypadku, gdy zwrot pomocy od przedsiębiorstw zależnych

nie byłby już możliwy. Świadczy to, że twierdzenie wnioskodawcy zawarte we

wniosku o zwrot składek jest co najmniej przedwczesne.

W odwołaniu wnioskodawca wniósł o zmianę tej decyzji przez stwierdzenie

istnienia po jego stronie stanu nadpłaty z tytułu kwot nienależnie opłaconych

składek w łącznej wysokości 11.410.561,31 zł, na którą składają się wpłaty:

9.926.744,50 zł z dnia 15 kwietnia 2008 r., 593.502,33 zł z dnia 20 stycznia 2009 r.,

741.438,21 zł z dnia 4 maja 2009 r. oraz 148.876,27 zł z dnia 31 sierpnia 2009 r.

Wniósł także o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów: […].

Według Spółki, faktycznie pierwotnym jej zobowiązaniem był obowiązek zapłaty

składek wynikający ze stosunku pracy między wnioskodawcą a zatrudnionymi

pracownikami, jednakże po wydaniu decyzji KE obowiązek ten przeszedł na spółki

zależne od wnioskodawcy, czyli B. Sp. z o.o. w upadłości oraz Hutę B. Sp. z o.o. w

upadłości. Organ rentowy podjął działania zmierzające do wyegzekwowania

należności, o których mowa w decyzji KE od spółek zależnych, które zgłosił do

masy upadłości obu tych spółek.

4

W odpowiedzi na odwołanie organ ubezpieczeń społecznych wniósł o jego

oddalenie, argumentując, że sporne należności składkowe nie zostały nienależycie

opłacone, ponieważ wynikały z obowiązku ubezpieczenia społecznego

zatrudnianych pracowników (art. 6 i nast. ustawy systemowej). Decyzje wymiarowe

nadal funkcjonują w obrocie prawnym, nie zostały wzruszone w żadnym trybie.

Wszystkie wpłaty przekazywane tytułem zaległości składkowych zostały

„przeksięgowane” na poczet nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i

zdrowotne zatrudnianych pracowników, którzy nie mogą być wyłączeni z systemu

ubezpieczeń społecznych.

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie od zaskarżonej decyzji, wskazując, że

decyzja KE ustaliła wysokość przyznanej bezprawnie pomocy publicznej w

kwotach 20.761.643 zł, których zwrot powinien być dochodzony od Huty B. Sp. z

o.o. (13.578115 zł) oraz od B. Sp. z o.o. (7.183.528 zł). Nieprawomocnym

wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r., T-1/08, Sąd pierwszej instancji w Luksemburgu

stwierdził nieważność art. 3 ust. 1 decyzji KWE w zakresie, w jakim dotyczy on B.

Sp. z o.o., tj. co do zwrotu przez tę spółkę kwoty 7.183.528 zł. Tym samym,

zdaniem Sądu Okręgowego, aktualnie „pozostaje otwarta kwestia czy

dopuszczalne będzie żądanie od B. Sp. z o.o. zapłaty powyższej kwoty. Do czasu

prawomocnego rozstrzygnięcia tej sprawy nie da się przewidzieć, który podmiot

ostatecznie zostanie obciążony tym zobowiązaniem”.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy od tego wyroku,

uzasadniając swoje rozstrzygnięcie inaczej niż Sąd pierwszej instancji. W ocenie

Sądu drugiej instancji, zasadnicza kwestia w sprawie wymagała ustalenia, „czy

wykazane w zaskarżonej decyzji i zapłacone przez Spółkę składki są nienależnie

opłacone czy też nie w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w

związku z art. 31 ustawy systemowej, a nie na interpretowaniu postanowień decyzji

KE”. W obrocie prawnym nadal funkcjonują i obowiązują decyzje wymiarowe

określające stan zaległości Spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne w związku z zatrudnieniem pracowniczym. Natomiast decyzja KE o

zwrocie pomocy publicznej „w żaden sposób nie przekłada się na żądanie zwrotu

należności z tytułu opłaconych składek. Komisja Europejska nie ma uprawnień do

umorzenia zobowiązań przewidzianych w prawie krajowym względnie do

5

przenoszenia ich na inne podmioty, a więc nie może decydować o wygaśnięciu

obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, bo ten wynika z

przepisów ubezpieczeniowych i nie może przenosić tego obowiązku na inne

podmioty. Podstawa ewentualnego roszczenia Spółki o zwrot nienależnie

opłaconych składek zasadza się na przepisach prawa krajowego, w wymienionych

uregulowaniach ustawy systemowej i nie ma nic wspólnego, jak tego chce

apelujący, z art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KE”.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

wnioskowane przez wnioskodawcę dowody z dokumentów nie miały żadnego

wpływu na rozstrzygnięcie spornej kwestii i w konsekwencji uznał, że Sąd

pierwszej instancji nie tyle pominął te dowody, ile uznał, że nie mają one znaczenia

dla prawidłowego osądu sprawy. Nawet gdyby przyjąć prawną doniosłość decyzji

KE Europejskiej, to nie może ona rodzić skutku w postaci wygaśnięcia obowiązku

zapłaty składek.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, „nie można mówić o naruszeniu art. 91 ust. 3

Konstytucji RP w związku z art. 1 i 3 decyzji KWE przez naruszenie zasady

pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej przez co wnioskodawca próbuje

antycypować skutki decyzji KWE w sprawie indywidualnej na grunt prawa

krajowego. Powołany w apelacji wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29

kwietnia 1999 r. C-224/97 w ogóle nie ma dla sprawy znaczenia, albowiem

dotyczył innego stanu faktycznego i prawnego. Dlatego powoływanie go dla

sugerowania istnienia sprzeczności nie jest zasadne. W rozpoznawanej sprawie

żadna sprzeczność nie zachodzi, bowiem zobowiązanie krajowe z zakresu składek

nie pozostaje w sprzeczności z ewentualnym obowiązkiem zwrotu pomocy”. Sąd

Apelacyjny zgodził się ze stanowiskiem organu rentowego, że „w sprawie

występują dwie należności: jedna z tytułu składek, zaś druga z tytułu zwrotu

pomocy publicznej”. W tym znaczeniu wyrok T-1/08 stwierdzający nieważność

art. 1 decyzji KE oraz art. 3 ust. 1 i 3 oraz art. 4 i 5 tej decyzji w części, w jakiej

dotyczył B. Sp. z o.o., nie jest nową okolicznością w sprawie i nie ma wpływu na

zobowiązanie krajowe z tytułu składek. Niewątpliwie ma on wpływ na samą

decyzję KWE, ale nie na narusza niezależnego obowiązku opłacenia składek przez

ich płatnika, który wynika z polskiej ustawy systemowej. „Tym samym wniosek

6

apelującej nie był przedwczesny, słusznie został rozpatrzony w oparciu o przepisy

krajowe tyle, że był po prostu niesłuszny”. Standardem jest powinność zwrotu

podatków lub opłat pobranych niezgodnie z prawem unijnym, jednak w sprawie

taka sytuacja nie zachodzi i z punktu widzenia tego postępowania nie ma

znaczenia decyzja KE, jej interpretacja, ani też wyrok T-1/08. Wobec miarodajnego

wykazania, że w sprawie nie występują składki nienależnie opłacone w rozumieniu

przepisów krajowego porządku prawnego, wykluczone i bezpodstawne jest

żądanie ich zwrotu.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów

postępowania, w szczególności: 1/ art. 386 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i

nieuwzględnienie apelacji pomimo jej zasadności, 2/ art. 316 § 1 k.p.c. przez

pomięcie decyzji KE i ocenę wniosku skarżącej, która nie uwzględnia istniejącego

stanu prawnego na dzień wydania wyroku, 3/ art. 328 § 2 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie podstawy prawnej zaskarżonego wyroku i

ograniczenie uzasadnienia Sądu Apelacyjnego do stwierdzenia, że wniosek

skarżącej jest bezpodstawny.

W skardze zarzucono też naruszenie przepisów prawa materialnego, a

mianowicie: 1/ art. 91 ust. 3 Konstytucji RPw związku z art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KE

przez naruszenie zasady pierwszeństwa prawa UE i wydanie rozstrzygnięcia z

pominięciem treści bezpośrednio skutecznych przepisów tej decyzji, co skutkowało

przyjęciem przez Sąd Apelacyjny, że decyzja KE w żaden sposób nie przekłada

się na żądanie zwrotu należności z tytułu opłaconych składek, 2/ art. 1 i 3 ust. 1

decyzji KE w związku z art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że

decyzja ta nie wywołała z dniem upływu terminu na jej wykonanie, tj. z dniem 28

lutego 2008 r., skutku w postaci wygaśnięcia po stronie skarżącej zobowiązania z

tytułu składek, 3/ art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KWE w związku z art. 288 akapit 4

Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2,

zwanego dalej TUE) przez odmowę przyznania prawnej doniosłości decyzji KE i

przyjęcie, że istnieją dwie niezależne od siebie należności: jedna z tytułu składek,

zaś druga z tytułu zwrotu pomocy publicznej.

Zdaniem skarżącego, w istnieje potrzeba wykładni art. 1 i 3 ust. 1 decyzji

KWE budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w

7

orzecznictwie sądów, czego dowodzi rozbieżne orzecznictwo sądowe wydawane

na podstawie tych przepisów, a także odmienna ich interpretacja prezentowana

przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz służby Komisji

Europejskiej. Z jednej strony Sąd Rejonowy w K. w postanowieniu z dnia 22

stycznia 2010 r., uznał bezpośredni skutek art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KWE i na ich

podstawie w dokonał zmian na liście wierzytelności w postępowaniu

upadłościowym, dokonując stosownej redukcji wierzytelności przysługującej

organowi rentowemu. Odmienne stanowisko, zbieżne z poglądem Sądu

Apelacyjnego, prezentuje postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 21

września 2011 r., w którym sąd oddalił sprzeciw od listy wierzytelności w ramach

postępowania upadłościowego B. Sp. z o.o., którego podstawę miała stanowić

decyzja KWE.

Ponadto w sprawie występują istotne zagadnienia prawne: 1/ czy art. 1 i 3

ust. 1 decyzji KWE w związku z art. 288 akapit 4 TUE „z dniem upływu terminu na

jej wykonanie, tj. z dniem 28 lutego 2008 r., są przepisami bezpośrednio

skutecznymi, co pozwala: podmiotom prywatnym na powoływanie się na treść tych

przepisów w celu dochodzenia roszczenia, a sądom krajowym na oparcie się na

treści tych przepisów przy wydawaniu rozstrzygnięć?, 2/ czy zasady konstytucyjne

prawa UE, tj. zasada pierwszeństwa i zasada bezpośredniego skutku, znajdują

zastosowanie w odniesieniu do art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KWE nakazujących

windykację kwot pomocy od Huty B. Sp. z o.o. oraz B. Sp. z o.o. i czy mają ten

skutek, że istniejące decyzje wymiarowe (dotyczące składek) adresowane do

skarżącego powinny być tym samym pominięte, jako niezgodne z obowiązkiem

wynikającym z art. 1 i 3 ust. 1 decyzji KWE?, 3/ czy, na skutek uznania istniejącego

(w wyniku braku efektywnej egzekucji) zadłużenia wobec wierzycieli

publicznoprawnych za przejaw niedozwolonej pomocy publicznej, powstają dwa

niezależne zobowiązania, tj. zobowiązanie z tytułu zwrotu pomocy publicznej oraz

zobowiązanie z tytułu istniejącego zadłużenia (składek), czy też jest to tożsame

zobowiązanie?, 4/ jaki jest wpływ na status prawny oraz wysokość zobowiązania z

tytułu składek uznanie tego zobowiązania (z uwagi na jego nieefektywną

egzekucję) za formę pomocy publicznej, oraz czy zapłata zobowiązania z tytułu

pomocy publicznej wpływa na istnienie i wysokość zobowiązania z tytułu składek?”

8

W ocenie skarżącego, art. 1 i art. 3 ust. 1 decyzji KE „rodzi określone

konsekwencje dla organów krajowych, w postaci wygaśnięcia jego zobowiązania z

tytułu składek w wysokości, w jakiej jest ono równe kwocie przyznanej pomocy

publicznej w momencie upływu terminu na wykonanie decyzji KE”. Zgodnie z

zasadą pierwszeństwa stosowania prawa unijnego, jeżeli decyzji wymiarowych

określających zobowiązanie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie nie da

się pogodzić z treścią bezpośrednio skutecznych przepisów decyzji KE (art. 1 i

art. 3 ust. 1), konieczna jest odmowa uwzględnienia decyzji wymiarowych, które

muszą ustąpić miejsca bezpośrednio skutecznym przepisom prawa

wspólnotowego.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z

obowiązkiem rozstrzygnięcia o kosztach procesu za postępowanie wywołane

wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym o kosztach zastępstwa procesowego według

norm przepisanych. Alternatywnie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w

całości oraz jego zmiany przez zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie istnienia

po stronie skarżącej stanu nadpłaty z tytułu kwot nienależnie opłaconych składek w

łącznej wysokości 11.411.561,31 zł wraz „z odsetkami podatkowymi za okres od

dnia dokonania nienależnych wpłat do dnia zapłaty” i zasądzenia od strony

pozwanej na rzecz odwołującej się kosztów postępowania kasacyjnego według

norm prawem przepisanych.

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy zwrócił się do

Prokuratora Generalnego o zajęcie na piśmie stanowiska w przedmiocie skargi

kasacyjnej, a także o sprawie zawiadomił Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów, uznając jego udział w sprawie za potrzebny oraz odroczył rozprawę

do czasu rozstrzygnięcia przez powiększony skład Sądu Najwyższego zagadnienia

prawnego w sprawie II UZP 1/14.

W piśmie z dnia 19 maja 2014 r. Prokurator Generalny uznał że skarga

kasacyjna Spółki jest uzasadniona, chociaż nie wszystkie argumenty w niej

zawarte „zasługują na poparcie”. W szczególności zasadny jest zarzut skargi

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., ponieważ Sąd

Apelacyjny nie dokonał szczegółowej analizy decyzji KE „pod kątem jej charakteru

9

prawnego czy jej obowiązywania, mimo że nieprawomocnym wyrokiem w sprawie

T-1/08, została stwierdzona nieważność art. 1 decyzji KWE, a także jej art. 3 ust. 1

i 3 oraz art. i 5 w zakresie dotyczącym B. sp. z o.o.” Lakoniczne uzasadnienie w

kwestii ewentualnego zastosowania prawa unijnego, które zostało ograniczone do

stwierdzenia, że kwestie unijne „nie mają w niniejszej sprawie znaczenia",

uniemożliwia ocenę zasadności podniesionych zarzutów kasacyjnych. W

konsekwencji, w ocenie Prokuratora Generalnego, zarzut naruszenia prawa

materialnego „jest zasadny w zakresie, w jakim Sąd drugiej instancji nie poczynił

ustaleń stanowiących podstawę wydania zaskarżonego wyroku”.

Takie stanowisko Prokuratora Generalnego podzielił skarżący, który w

piśmie z dnia 10 czerwca 2014 r. podtrzymał w całości argumentację zawartą we

wniesionej skardze kasacyjnej. Równocześnie skarżący na podstawie 267 ust. 3

TUE wniósł o odroczenie wydania orzeczenia i zwrócenie przez Sąd Najwyższy do

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami

prejudycjalnymi: 1/ „czy przepisy art. 1 i 3 ust. 1 decyzji Komisji Wspólnot

Europejskich (…) w zw. z art. 288 ak. 4 TFUE z dniem upływu terminu na jej

wykonanie, tj. z dniem 28 lutego 2008 r., są przepisami bezpośrednio skutecznymi,

co pozwala: (i) podmiotom prywatnym na powoływanie się na treść tych przepisów

w celu dochodzenia roszczenia, (ii) sądom krajowym na oparcie się na treści tych

przepisów przy wydawaniu rozstrzygnięć?”, 2/ „Czy zasady konstytucyjne prawa

UE, tj. zasada pierwszeństwa i zasada I bezpośredniego skutku, znajdują

zastosowanie w odniesieniu do art. 1 i 3 ust. 1 Decyzji KE nakazujących

windykację kwot pomocy od Huty B. Sp. z o.o. Oraz B. Sp. z o.o. I czy mają ten

skutek, że istniejące decyzje wymiarowe (dotyczące składek) adresowane do

strony powodowej S. S.A. Powinny być tym samym pominięte, jako niezgodne z

obowiązkiem wynikającym z art. 1 i 3 ust. 1 Decyzji KE?”, 3/ „Czy, na skutek

uznania istniejącego (w wyniku braku efektywnej egzekucji) zadłużenia wobec

wierzycieli publicznoprawnych za przejaw niedozwolonej pomocy publicznej w

świetle przepisów prawa UE (w tym Decyzji KE), powstają dwa niezależne

zobowiązania, tj. zobowiązanie z tytułu zwrotu pomocy publicznej oraz

zobowiązanie z tytułu istniejącego zadłużenia (składek), czy też jest to tożsame

zobowiązanie?”, 4/ „Jaki jest w świetle przepisów prawa UE (w tym Decyzji KE),

10

wpływ na status prawny oraz wysokość zobowiązania z tytułu składek uznanie

tego zobowiązania (z uwagi na jego nieefektywną egzekucję) za formę pomocy

publicznej, oraz czy zapłata zobowiązania z tytułu pomocy publicznej wpływa na

istnienie i wysokość zobowiązania z tytułu składek?”

W piśmie z dnia 22 września 2014 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i

Konsumenta uznał, że w sprawie nie występuje problem istnienia dwóch

odrębnych należności, którymi jest jedna należność z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne. Organ rentowy nie jest uprawniony do uzyskania

należności z tego samego tytułu prawnego „dwukrotnie od różnych

przedsiębiorców (zarówno od skarżącej Spółki, jak również od spółek zależnych

Huty B. Sp. z o.o. i B. Sp. z o.o.), co jest sprzeczne z intencją Komisji Europejskiej

wyrażoną w punkcie 98 decyzji KE”. Zwrot pomocy publicznej powinien polegać na

uiszczeniu przez zależne spółki należności z tytułu składek na ubezpieczenie

społeczne, za których zapłatę zgodnie z prawem krajowym odpowiada skarżący.

Równocześnie jednak twierdzenie skarżącej, że „udzielenie pomocy w sposób

pośredni jest równoznaczne z wygaśnięciem po jej stronie zobowiązania

wynikającego z prawa krajowego (decyzji wymiarowych) nie ma żadnych podstaw

prawnych”. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym zakłada

pominięcie lub odmowę stosowania normy prawa krajowego, „co nie jest

równoznaczne z wygaśnięciem tej normy i wynikającego z niej zobowiązania”.

Ponadto z decyzji KE nie wynika, aby uchylała ona zobowiązania publicznoprawne

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Decyzja ta ingeruje w prawo krajowe

„przez zmianę podmiotu zobowiązanego do zapłaty składek na ubezpieczenie

społeczne, tj. spółki zależne zamiast skarżącego, i określiła wysokość składek,

jakie mają zapłacić te podmioty, nie jest to jednak równoznaczne ani z

definitywnym wygaśnięciem zobowiązań skarżącej Spółki z tytułu składek na

ubezpieczenie społeczne, ani z istnieniem dwóch należności - jednej z tytułu

składek, drugiej zaś z tytułu zwrotu pomocy publicznej”. W sprawie zachodzi nie

tyle sprzeczność pomiędzy prawem krajowym a unijnym, a ścisła zależność

pomiędzy wykonaniem decyzji KE a wykonaniem decyzji wymiarowych wydanych

przez ZUS. Z likwidacji B. Sp. z o.o. oraz postępowania likwidacyjnego w stosunku

do Huty B. Sp. z o.o., bezprawnie wypłacona jej pomoc publiczna powinna być

11

wpisana na listę wierzytelności wobec tego beneficjenta tej niedozwolonej pomocy.

„Wpisanie wierzytelności ZUS na listę wierzytelności BA i HB, a następnie

likwidacja tych spółek stanowiłoby wykonanie ww. decyzji Komisji z 2007 r.” W

takim przypadku, nie byłoby przeszkód do stosowania przepisów krajowych (nie

byłoby potrzeby dalszego stosowania zasady pierwszeństwa prawa unijnego nad

krajowym), a w konsekwencji skarżąca Spółka byłaby podmiotem zobowiązanym

do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Przyjęcie odmiennej

interpretacji „skutkowałoby brakiem opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne

i pozbawienie ubezpieczonych prawa do zabezpieczenia społecznego”.

Zobowiązanie z tytułu składek i jego wysokość wynikają z prawa krajowego, zaś

prawo unijne (decyzja KE) o nałożeniu obowiązku zwrotu pomocy publicznej,

(której udzielenie jest związane z tymi składkami) doprowadziła do zmiany

podmiotu zobowiązanego do zapłaty składek (na faktycznych beneficjentów

pomocy, innych niż podmiot zobowiązany do zapłaty składek na gruncie prawa

krajowego). Decyzja KE nakazująca zwrot pomocy może ingerować w prawo

krajowe tylko w takim zakresie, w jakim wymaga tego jej skuteczne wykonanie, „co

wynika z innej naczelnej zasady prawa unijnego, jaką jest proporcjonalność.

Skutek w postaci braku opłacenia składek z tytułu ubezpieczeń społecznych (a

więc brak zabezpieczenia społecznego pracowników wynikający z braku opłacenia

składek przez podmiot do tego zobowiązany prawem krajowym) byłby

nieproporcjonalny w stosunku do celów tej decyzji (przywrócenie normalnych

warunków konkurencji poprzez zwrot pomocy od jej faktycznego beneficjenta)”.

Równocześnie orzeczenie wyrokiem Sądu w sprawie T-1/08 nieważności

art. 1 decyzji KE w całości (bez zastrzeżenia, że odnosi się to wyłącznie do B. Sp.

z o.o.), może oznaczać, że Komisja w ogóle nie ustaliła istnienia pomocy

publicznej i w konsekwencji nie jest możliwe nałożenie obowiązku zwrotu pomocy

na żaden z podmiotów, którego dotyczy decyzja. W tym kierunku Prezes UOKiK

wystąpił do Trybunału Sprawiedliwości z wnioskiem o stosowną interpretację

wymienionego wyroku. Niezależnie od tego, w opinii Prezesa UOKiK, skarżąca

Spółka, „jako podmiot pierwotnie zobowiązany do uiszczenia przedmiotowych

składek z tytułu ubezpieczeń społecznych powinna uiścić je w części, w jakiej do

ich zapłaty została zobowiązana w decyzji KWE B. Sp. z o.o.” Natomiast w

12

odniesieniu do Huty B. Sp. z o.o. istnieją dwie możliwości, uzależnione od

interpretacji przez TS UE wyroku w sprawie T-1/08, albo część składek, która nie

zostanie odzyskana w toku postępowania likwidacyjnego tej spółki (HB), powinna

zostać zaspokojona przez pierwotnego zobowiązanego, tj. skarżąca Spółkę, albo

zaległe składki na ubezpieczenia społeczne obciążały wyłącznie stronę skarżącą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie i dla porządku należało uznać za bezpodstawny i

nieusprawiedliwiony wniosek o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej sformułowanych przez skarżącego płatnika składek pytań

prejudycjalnych, ponieważ pierwszeństwo i bezpośredni skutek prawny norm

prawa wspólnotowego w razie ich kolizji z przepisami krajowego porządku

prawnego nie budzi żadnych kontrowersji, a ponadto wyjaśnienie sformułowanych

zagadnień nie jest niezbędne dla wyrokowania w przedmiotowej sprawie (w

rozumieniu art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej - TUE). Przede

wszystkim z art. 288 akapitu drugiego tego Traktatu wynika, że tylko

rozporządzenie ma zasięg ogólny (abstrakcyjny), wiąże w całości i jest

bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Natomiast

decyzja o naruszeniu wspólnotowych zasad przyznawania pomocy państwowej lub

przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie (art. 87 Traktatu o

utworzeniu Wspólnoty Europejskiej, Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, zwanego

dalej TWE i art. 107 ust. 1 TUE), jest zindywidualizowanym aktem prawa

wspólnotowego skierowanym do konkretnego Państwa Członkowskiego, która

znosi tę pomoc i obliguje konkretne Państwo do odzyskania od jej adresatów

(beneficjentów) określonych kwot bezprawnie uzyskanej pomocy publicznej w

wyznaczonym terminie (art. 88 ust. 2 TWE i art. 108 ust. 2 TUE). Zgodnie z

art. 288 akapitem czwartym TUE, decyzja wiąże w całości co do rezultatu,

sposobów i metod jego osiągnięcia jej celów, które mogą podlegać europejskiej

kontroli sądowej, ale decyzja, która wskazuje adresatów, wiąże tylko tych

adresatów. Komisja Europejska może wnieść do Trybunału Sprawiedliwości UE

tzw. skargę bezpośrednią na niewykonanie lub nienależyte wykonanie decyzji

13

przez państwo członkowskie (art. 88 ust. 2 TWE i art. 108 ust. 2 TUE). Natomiast

Państwo członkowskie oraz każda osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę

sądową na decyzję, której jest adresatem lub która dotyczy jej bezpośrednio i

indywidualnie (art. 263 akapit 1 i 4 TUE).

Adresatami powoływanej decyzji KE są Państwo (Polska) oraz beneficjenci

środków pomocy publicznej bezprawnie przyznanej producentowi stali Grupie T., tj.

jej spółki zależne, tj. Huta B. Sp. z o.o. (dalej HB) oraz B. Sp. z o.o. (dalej BA),

proporcjonalnie do faktycznie otrzymanej przez te podmioty pomocy. Z decyzji tej

wynikało, że z tytułu niedozwolonej pomocy publicznej, która umożliwiała

działalność wymienionym spółkom, a miała wynikać z braku egzekucji od TB

składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, Polsce przysługuje zwrot

13.578.115 PLN od HB oraz 7.183.528 PLN od BA.

Polska nie domagała się stwierdzenia nieważności decyzji KE, poprzestając

w procesach przed sądami luksemburskimi na „peryferyjnym” statusie procesowym

interwenienta, natomiast decyzję zaskarżyli: płatnik zaległych składek oraz

beneficjenci pomocy publicznej uznanej za bezprawną. Po prawomocnym

stwierdzeniu częściowej nieważności decyzji KE w zakresie, w jakim dotyczyła ona

beneficjenta BA w kwocie 7.183.528 PLN, z powodu nieudowodnienia przez KE

przesłanek uznania spornej pomocy publicznej za bezprawną (wyrokiem Sądu Unii

Europejskiej z dnia 17 maja 2011 r., T-1/08, utrzymanym w mocy wyrokiem

Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 21 marca 2013 r., C-405/11P), jedynym

podmiotem zobowiązanym do zwrotu Państwu spornej części pomocy publicznej w

kwocie 11.411.561,31 zł pozostała HB. Inni skarżący, tj. TB oraz HB cofnęli skargi.

W konsekwencji decyzja KE wiąże w całości jej zobowiązanego adresata HB, co na

gruncie krajowego porządku prawnego oznacza, że ten beneficjent nie może

skutecznie bronić się zarzutem wykonania nakazanego zwrotu niedozwolonej

pomocy publicznej, polegającym na wyegzekwowaniu przez ZUS od płatnika

zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Skarżący sukcesor płatnika składek nie był adresatem niezaskarżonej

(„utrzymanej w mocy”) decyzji KE o zwrocie Polsce pomocy publicznej przez spółkę

zależną (HB), co oznacza, że skarżący nie może zasadnie powoływać się na moc

wiążącą tej decyzji w obszarze polskiego prawa ubezpieczeń społecznych w

14

zakresie obowiązku płatnika składek do uregulowania zaległości składkowych za

jego ubezpieczonych pracowników, którego decyzja o zwrocie Polsce

niedozwolonej pomocy publicznej nie dotyczy, nie znosi ani nie modyfikuje.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest wymienionym (nazwanym)

adresatem decyzji KE, a w postępowaniach przed sądem europejskim pierwszej

instancji oraz Trybunałem Sprawiedliwości UE Polskę reprezentowali pełnomocnicy

Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. ZUS jest wprawdzie

państwową jednostką organizacyjną, ale dysponuje autonomiczną osobowością

prawną (art. 66 ust. 1 ustawy systemowej) i gospodaruje tylko własnym mieniem

oraz prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w ramach posiadanych środków

(art. 77 ust. 1 tej ustawy). Z tego punktu widzenia ZUS nie jest Państwem ani statio

fisci Skarbu Państwa - wykonawcy decyzji KE, która nie wskazała polskiego organu

ubezpieczeń społecznych jako adresata decyzji KE, ale „władze polskie”

zobowiązane do odzyskania zwrotu niedozwolonej pomocy publicznej.

Pomimo to Sąd Najwyższy uznał, że skoro to wierzyciele publicznoprawni

wskutek zaniechania egzekucji wierzytelności doprowadzili do stwierdzenia

„deliktowej” pomocy publicznej według prawa wspólnotowego, to władze polskie

mogą wykonać decyzję o zwrocie bezprawnej pomocy publicznej przez lub na

rzecz państwowej jednostki organizacyjnej - polskiego organu ubezpieczeń

społecznych (ZUS), którego uchybienia doprowadziły do ujawnionego w decyzji KE

naruszenia zasad wspólnego rynku. Oznacza to, że ZUS nie może domagać się

ponownie (po raz drugi) składek, które wcześniej wyegzekwował od skarżącego

sukcesora prawnego płatnika składek, ale polski organ ubezpieczeń społecznych

powinien (ma obowiązek) rozliczyć bezprawną pomoc publiczną odzyskaną od jej

beneficjentów, niebędących płatnikami spornych składek, w ramach jednego

krajowego obowiązku składkowego.

Przedmiot decyzji KE wydanej na podstawie przepisów wspólnotowego

prawa ochrony wspólnego rynku i konkurencji, wskazuje, że decyzja ta nie

dotyczyła, nie rozstrzygała ani nie wpływała na stosunki wynikające z polskiego

prawa ubezpieczeń społecznych, których ten indywidualny akt prawa

wspólnotowego nie naruszał, w tym nie unicestwiał skutków prawnych krajowych

decyzji wymiarowych oraz skutecznej egzekucji zaległości składkowych z masy

15

upadłości wyłącznie zobowiązanego płatnika składek na polskie ubezpieczenia

społeczne i zdrowotne. Potencjalny obowiązek zwrotu całości lub części

wyegzekwowanych zaległości składkowych powstałby tylko wtedy, gdyby ZUS

uzyskał od wykonawcy decyzji KE, tj. od Polski albo sam odzyskał jakiekolwiek

kwoty ze zwróconej Państwu niedozwolonej pomocy publicznej przez aktualnie

jednego beneficjenta tej pomocy, tj. od spółki zależnej HB. Tylko w takiej sytuacji

ujawniłaby się nadpłata składek za tych samych ubezpieczonych w tych samych

okresach ubezpieczenia, w których powstały zaległości składkowe, a polski organ

ubezpieczeń społecznych miałby obowiązek zarachowania tej „superaty”

składkowej i rozliczenia kwot uzyskanych ze zwrotu Państwu niedozwolonej

pomocy publicznej na poczet wyegzekwowanych zaległości składkowych lub

składek bieżących na pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w

wysokości równej środkom uzyskanym ze zwrotu bezprawnej pomocy publicznej.

Podstawą prawną i uzasadnieniem takich potencjalnych „rozliczeń” składkowych

nie byłaby jednak decyzja KE ani jej wykonanie, ale polski porządek prawa

ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że ten sam obowiązek składkowy nie

może być realizowany przez pobranie lub przyjęcie ze zwrotu niedozwolonej

pomocy publicznej składek w „podwójnej” wysokości lub wyższej wysokości aniżeli

wynika z przepisów polskiego prawa ubezpieczeń społecznych, które określają

imperatywne stopy procentowe składek na polskie ubezpieczenia społeczne i

zdrowotne (art. 22 ust. 1 ustawy systemowej).

W opisanych złożonych uwarunkowaniach prawnych istotne jest to, że

decyzja KE została wydana na podstawie i w obszarze wspólnotowego prawa

wolnego rynku oraz ochrony konkurencji. W tym zakresie decyzja odwołuje się do

art. 88 ust. 2 akapitu pierwszego TWE, art. 62 ust.1a Porozumienia o Europejskim

Obszarze Gospodarczym oraz protokołu nr 8 do Traktatu w sprawie restrukturyzacji

polskiego hutnictwa żelaza i stali. Oznacza to, że wiążący walor prawny decyzji KE

dotyczy wymienionego w niej obszaru prawnego, który należy do przedmiotowo

wyłącznych kompetencji UE stanowienia prawa wspólnotowego w zakresie

wspólnego rynku i przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji na wspólnotowych

rynkach wewnętrznych (art. 3 TUE). Natomiast decyzja KE o zwrocie bezprawnej

pomocy publicznej nie narusza ani nie modyfikuje innych, w tym krajowych

16

stosunków prawnych, które nie oddziałują na ochronę wspólnego rynku ani

zakłócanie lub groźbę zakłócania konkurencji na tym rynku (art. 87 ust. 1 TWE). W

tym zakresie istotne jest to, że krajowe systemy ubezpieczeń społecznych krajów

Unii Europejskiej pozostają w wyłącznej kompetencji państw członkowskich (art. 3 -

5 TUE a contrario), co łącznie oznacza, że decyzja KE o zwrocie Państwu

bezprawnie udzielonej pomocy publicznej zmierzająca do ochrony konkurencji na

europejskim rynku wspólnotowym nie ma pierwszeństwa, mocy wiążącej ani waloru

bezpośredniej skuteczności względem „autonomicznego” do regulacji

wspólnotowych polskiego prawa ubezpieczeń społecznych. W szczególności z

decyzji KE ani wprost, ani pośrednio nie wynika zwolnienie skarżącego sukcesora

płatnika składek na polskie pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z

obowiązku zapłaty zaległych składek ani tytuł prawny umorzenia tych należności

albo przeniesienie obowiązku składkowego płatnika składek na inne podmioty i to

niebędące płatnikami wymierzonych zaległych składek, które ZUS wyegzekwował

od ich płatnika.

W sprawie nie występuje problem „podwójnych” lub zawyżonych składek na

polskie ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które nie była przedmiotem decyzji

KE o zwrocie Państwu bezprawnie udzielonej pomocy publicznej pomocy „na

działalność operacyjną” przez jej beneficjentów, niebędących płatnikami zaległych

składek na ubezpieczenie społeczne, choćby bezprawnie uzyskana pomoc

publiczna stanowiła finansowo „operacyjną” równowartość zaległych i

wyegzekwowanych składek od ich płatnika. Wprawdzie niedozwolona pomoc

publiczna wynikała z zaniechania egzekucji należności publicznoprawnych, co

doprowadziło do stworzenia możliwości prowadzenia gospodarczej przez spółki

zależne od grupy TB, ale obowiązek zwrotu nie dotyczy należności

publicznoprawnych, ale zwrotu korzyści uzyskanych przez beneficjentów takiej

pomocy, która umożliwiała im prowadzenie działalności gospodarczej. Decyzja KE

o obowiązku zwrotu Państwu opisanej niedozwolonej pomocy publicznej udzielonej

jej beneficjentom nie wyłącza ani nie unicestwia obowiązku zapłaty lub egzekucji

zaległości składkowych na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od wyłącznego

płatnika tych należności, którym był skarżący pracodawca (art. 6 ust. 1, art. 16 i 17

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że płatnik składek na

17

ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ustawowo zobligowany do zapłaty zaległości

składkowych nie może zasadnie ani skutecznie powoływać się na decyzję KE o

zwrocie Państwu pomocy publicznej, tj. na akt prawa wspólnotowego z zakresu

ochrony wspólnego rynku i przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji, z którego nie

wynikała podstawa prawna ani uzasadnienie zwrotu składek płatnikowi

wyegzekwowanych od niego zaległości składkowych na pracownicze

ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ani tytuł prawny do ich umorzenia lub

przeniesienie (konwersja) obowiązku składkowego na beneficjentów bezprawnie

udzielonej pomocy publicznej, którzy nie byli płatnikami zaległych składek za

pracowników skarżącego. W wymienionych zakresach decyzja KE nie narusza, nie

znosi, nie modyfikuje ani nie pozostaje w kolizji z polskim porządkiem prawa

ubezpieczeń społecznych.

Wprawdzie po wyegzekwowaniu zaległych składek z masy upadłości

płatnika składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne polski (TB) organ

ubezpieczeń społecznych (ZUS) zgłosił także w postępowaniu likwidacyjnym

prowadzonym wobec aktualnie jedynego beneficjenta pomocy publicznej (HB)

wierzytelności wynikające z decyzji KE, ale możliwości uzyskania takiego

zaspokojenia są minimalne (według pełnomocników ZUS wynoszą zaledwie ok. 2%

i to dopiero w trzeciej kategorii i kolejności zaspokojenia). Gdyby doszło do

obiektywnej niemożności wykonania decyzji KE w pozostałym lub jakimkolwiek

zakresie od postawionego w stan upadłości beneficjenta niedozwolonej pomocy

publicznej, to ubezpieczeni w polskim systemie ubezpieczeń społecznych i

zdrowotnych nie powinni być w jakimkolwiek zakresie pozbawieni uprawnień

wynikających z opłacenia składek lub skutecznego wyegzekwowania zaległości

składek od ich płatnika, których równowartości Państwo nie odzyskuje od

beneficjentów niedozwolonej pomocy publicznej. Wykluczona jest tego rodzaju

„skuteczność” indywidualnej decyzji KE o zwrocie niedozwolonej pomocy

publicznej, która mogłaby prowadzić do choćby potencjalnego naruszenia ochrony

przysługującej ubezpieczonym z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych i

zdrowotnych.

Wynikający z decyzji KE zwrot Polsce bezprawnie udzielonej pomocy

publicznej wynikającej z braku lub zaniedbań terminowej egzekucji składek na

18

ubezpieczenia społeczne i zdrowotne nie stanowi „drugiej” lub zawyżonej składki,

ponieważ ZUS na gruncie krajowych (polskich) przepisów prawa ubezpieczeń

społecznych nie może dochodzić „podwójnej” składki ani w wyższej wysokości niż

wynika to z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych i to od podmiotów

niebędących płatnikami wyegzekwowanych zaległych składek. Wprawdzie

podłożem bezprawnie udzielonej pomocy publicznej było zaniechanie terminowego

egzekwowania przez podmioty publicznoprawne, w tym ZUS, należności

publicznoprawnych, w tym zaległych składek na pracownicze ubezpieczenia

społeczne i zdrowotne, ale równocześnie przedmiotem decyzji KE o zwrocie

Państwu niedozwolonej pomocy publicznej nie były te składki, ale ich finansowa

równowartość operacyjna, która wskutek stwierdzonych decyzją KE

antykonkurencyjnych zaniechań stanowiła kapitał umożliwiający prowadzenie

działalności gospodarczej przez beneficjenta bezprawnej pomocy publicznej, która

została uznana za niezgodną z zasadami wspólnego rynku w zakresie, w jakim

pozyskanie tego operacyjnego kapitału niekorzystnie wpływało na wymianę

handlową (art. 87 ust. 1 TWE). Równocześnie decyzja KE nie narusza polskiego

prawa ubezpieczeń społecznych, nie modyfikuje zobowiązania składkowego

skarżącego płatnika składek ani nie zmienia podmiotów konkretnych

indywidualnych stosunków ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta nie wiąże poza

obszarem europejskiego prawa ochrony zasad wspólnego rynku i przeciwdziałania

konkurencji oraz poza przedmiotem jej indywidualnych rozstrzygnięć miarodajnych

(wiążących) tylko jej adresatów (art. 288 TUE). Oznacza to, że decyzja KE o

zwrocie Państwu (Polsce) bezprawnie udzielonej pomocy publicznej z tytułu

naruszenia ochrony konkurencji oraz zasad wspólnego rynku, wynikająca z braku

lub zaniedbań egzekucji należności składkowych przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, nie zwalnia płatnika zaległych składek na pracownicze ubezpieczenia

społeczne i zdrowotne z obowiązku składkowego, nie umarza zaległych ani

wyegzekwowanych składek, ani nie przenosi zobowiązania składkowego na

beneficjentów bezprawnie uzyskanej pomocy publicznej, którzy nie byli płatnikami

zaległych składek, choćby od ekonomicznej równowartości tego kapitału orzeczono

zwrot Polsce niedozwolonej pomocy publicznej udzielonej jej beneficjentom.

19

Warto sygnalizować, że wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r., C-405/11P, TS

UE oddalił odwołanie KE od wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2011 r.,

T-1/08, orzekającego nieważność decyzji KE w zakresie dotyczącym spółki

zależnej BA ze względu na niewykazanie prawidłowo istnienia niedozwolonej

pomocy państwa (pkt 96 wyroku Sądu pierwszej instancji). Tylko ze względu na

cofnięcie skarg przez TB i HB nie doszło do potencjalnego stwierdzenia

nieważności decyzji KE w całości, z czego mógłby wynikać całkowity brak

obowiązku zwrotu Państwu kontrowersyjnie ocenionej pomocy publicznej oraz

potrzeba weryfikacji kontrowersji prawnych sformułowanych w skardze kasacyjnej.

Decyzja KE nie znosi obowiązku zapłaty zaległych składek przez ich

płatnika, a także nie przenosi zobowiązania składkowego na podmioty niebędące

płatnikami zaległych składek. Tylko w przypadku, gdyby ZUS uzyskał od Polski, lub

sam odzyskał jakiekolwiek kwoty bezprawnej pomocy publicznej od jej beneficjenta,

tj. aktualnie spółki HB, powstałby problem „zawyżonych” składek z tytułu tego

samego obowiązku składkowego i potencjalne roszczenie skarżącego płatnika o

zwrot nadpłaconych składek (art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z

art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), gdyby ZUS z urzędu nie

rozliczył zrealizowanej w taki sposób „superaty składkowej”.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że zaskarżony wyrok

ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał, iż

decyzja KE o zwrocie bezprawnie udzielonej pomocy publicznej podjęta na

podstawie wspólnotowego prawa ochrony wolnego rynku i przeciwdziałania

konkurencji (art. 87 ust. 1 i art. 88 ust. 2 TWE) nie uzasadnia żądania zwrotu

wyegzekwowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaległości

składkowych. Z tej decyzji nie wynikało dla jej adresatów (art. 288 akapit czwarty

TUE) wygaśnięcie obowiązku składkowego ani przeniesienie go na podmioty

niebędące płatnikami zaległych składek, które zostały wyegzekwowane z masy

upadłości płatnika zaległych składek. Skoro zaległości składkowe zostały

prawidłowo wymierzone i wyegzekwowane od wyłącznego ich płatnika, to

bezpodstawne i chybione okazały się pozostałe kasacyjne zarzuty naruszenia art.

316 § 1, art. 386 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., a także art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

20

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy oddalił niemającą

usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną w zgodzie z art. 39814

k.p.c.,

orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c.