WA 28/14

Sygn. akt: WA 28/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Edward Matwijów (przewodniczący)

SSN Marek Pietruszyński

SSN Jan Bogdan Rychlicki (sprawozdawca)

Protokolant : Anna Krawiec

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego,

w sprawie Z. G. o odszkodowanie, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie

w dniu 7 października 2014 r., apelacji, wniesionej na niekorzyść przez prokuratora

od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 24 lipca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy w Izbie Wojskowej wyrokiem z dnia 9 października 2012 r.,

sygn. akt: WO 6/12 wznowił postępowanie karne w sprawie Z. G. i uchylając

zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego […] z dnia 13 stycznia 1950 r.

uniewinnił Z. G. od popełnienia czynu określonego w art. 7 dekretu z dnia 13

2

czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie

odbudowy Państwa. W dniu 29 września 2013 r. pełnomocnik I. G., byłej żony Z. G.,

który zmarł w 1984 r., złożył wniosek o zasądzenie na jej rzecz od Skarbu Państwa

kwoty 105.000 tys. zł tytułem odszkodowania za niesłuszne skazanie męża. W toku

rozprawy w dniu 5 czerwca 2014 r., przed Wojskowym Sądem Okręgowym w P.

ustanowiony pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o zasądzenie na jej rzecz kwoty

127 500 zł (k. 35).

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 24 lipca 2014 r., na

podstawie art. 554 § 2 k.p.k. i art. 556 § 1 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa –

Departamentu Budżetowego MON na rzecz I. G. kwotę 127 500 zł wraz z

ustawowymi odsetkami licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia tytułem

odszkodowania, za niesłuszne skazanie jej męża Z. G. Sąd pierwszej instancji m.in.

ustalił, że Z. G. zawodową służbę wojskową pełnił na stanowisku wykładowcy

wyszkolenia saperskiego Oficerskiej Szkoły Inżynieryjno Saperskiej […] w stopniu

kapitana z 5 - letnią wysługą. Zatrzymany został w dniu 29 czerwcu 1949 r., i po

zamianie kary śmierci na karę 15 lat więzienia decyzją Prezydenta RP z dnia 22

marca 1950 r., karę więzienia odbywał do dnia 21 grudnia 1955 r. Z. G. odbył

łącznie w okresie od dnia 29 czerwca 1949 r. do dnia 21 grudnia 1955 r. karę 6 lat i

3 miesięcy więzienia. Ponadto w postępowaniu ustalono, że w chwili obecnej

wykładowca Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych będący oficerem Wojska

Polskiego o 5 - letniej wysłudze otrzymuje pobory miesięcznie netto w wysokości

3.660,32 zł. Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. zasądzono od Skarbu Państwa na

rzecz syna I. G. – L. G. kwotę 88.200 zł tytułem odszkodowania za niesłuszne

skazanie jego ojca. W tej sytuacji w ocenie Sądu pierwszej instancji „pomnożenie

kwoty 3.660.32 zł przez 75 miesięcy i podzielenie jej przez 2 daje kwotę 137 262 zł

odszkodowania, którą winna otrzymać I. G”. Z uwagi jednak na to, że pełnomocnik

wniósł o zasądzenie odszkodowania w kwocie 127 500 zł stosownie do zakazu

wynikającego z treści art. 321 § 1 k.p.c. zasądzono na rzecz I. G. żądaną przez

pełnomocnika wnioskodawczyni kwotę.

Apelację na niekorzyść wniósł prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej

w P. Zaskarżając wyrok w części dotyczącej wysokości zasądzonego

odszkodowania zarzucił:

3

- obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść orzeczenia

(art. 424 § 2 k.p.k.), poprzez nieprzytoczenie okoliczności, które Sąd pierwszej

instancji miał na uwadze, dotyczących zasądzenia odszkodowania stanowiącego

równowartość 1/2 wynagrodzenia Z. G., za okres pozbawienia wolności, w sytuacji,

gdy pełnomocnik domagał się równowartości 1/3 tego wynagrodzenia, zaś

uzasadnienie wyroku w tej części nie pozwala na odtworzenie motywów, którym

kierował się sąd przy miarkowaniu wysokości odszkodowania, a przez to

zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mających wpływ

na jego treść poprzez przyjęcie, że utrzymanie należne z mocy ustawy I. G. od jej

męża Z. G. wynosiło 1/2 jego dochodów, gdy tymczasem z akt sprawy wynika, że Z.

G. był mężem niepracującej I. G., który miał na utrzymaniu dziecko i na utrzymanie

żony przeznaczałby 1/3 swoich dochodów, co w rezultacie doprowadziło do

niezasadnego zasądzenia I. G. odszkodowania w 1/2 zamiast 1/3 wynagrodzenia

za okres pozbawienia go wolności,

- obrazę przepisów prawa procesowego (art. 321 § 1 k.p.c. w zw. z art. 558 k.p.k.)

poprzez zasądzenie odszkodowania ponad żądanie pełnomocnika

wnioskodawczyni w sytuacji, gdy domagał on się zasądzenia 1/3 tego

wynagrodzenia.

Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojskowemu

Sądowi Okręgowemu w P.

Sąd Najwyższy rozważył.

Apelacja prokuratora jest zasadna.

Na wstępie stwierdzić należało, że prokurator de facto zaskarżył wyrok w

całości, w zakresie rozstrzygnięcia o wysokości zasądzonej kwoty odszkodowania.

W ocenie sądu odwoławczego bezsporne są ustalenia odnoszące się do okresu

pozbawienia wolności Z. G. oraz jego uposażenie związane z pełnieniem przez

niego służby wojskowej. Skarżący zresztą tego nie kwestionuje. Natomiast zgodzić

się należało z wywodami skarżącego, że w sytuacji, kiedy rodzina Z. G. składała się

z 3 osób, prawo do odszkodowania przysługiwało temu, kto wskutek wykonania

kary lub niewątpliwie niesłusznego aresztowania utracił m. in. należne mu od

4

uprawnionego w mocy ustawy utrzymanie (art. 556 § 1 k.p.k.). Jest rzeczą

oczywistą, że Z. G. zobowiązany był do dostarczania środków utrzymania na

potrzeby swojej żony i syna (art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Dz. U. Nr 9

poz. 59, Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Sąd pierwszej instancji obliczając

wysokość należnego wnioskodawczyni odszkodowania nie uzasadnił w żadnym

stopniu, dlaczego określoną kwotę odszkodowania „podzielił” przez 2 i co właściwie

oznacza ta cyfra. Przypuszczać można tylko, że Sąd pierwszej instancji mając na

uwadze zasądzoną kwotę odszkodowania na rzecz syna I. G. – L. „podzielił” kwotę

274 515 zł po ½ jako przynależnej L. G. i I. G. To swoiste domniemanie w zakresie

prawidłowości zasądzonego odszkodowania w żadnym razie nie może być

zaakceptowane przez Sąd odwoławczy. W związku z tym w uwzględnieniu apelacji

prokuratora należało wyrok w zaskarżonej części uchylić i sprawę przekazać do

ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. W postępowaniu

tym zbędne staje się ponowne przesłuchanie wnioskodawczyni, natomiast mając

na uwadze zapatrywania Sądu odwoławczego co do sposobu miarkowania

należnej wnioskodawczyni kwoty odszkodowania Sąd pierwszej instancji powinien

wydać prawidłowe rozstrzygnięcie w tej kwestii.

Z tych względów orzeczono jak na wstępie.