III KK 125/14

Sygn. akt III KK 125/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)

SSN Wiesław Błuś

SSA del. do SN Krzysztof Eichstaedt (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Lucjana Nowakowskiego,

w sprawie L. Z.

skazanego z art. 207 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 14 października 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora okręgowego na korzyść

od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 7 stycznia 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B.

z dnia 18 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej utrzymania w

mocy orzeczenia o środku karnym nakazu opuszczenia lokalu

mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną i sprawę

w tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w O. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 września 2013r. wydanym w sprawie … 284/13, Sąd

2

Rejonowy w B. uznał L. Z. za winnego tego, że w okresie od września 2012r. do 30

marca 2013r., w M., pow. B., woj. W., znęcał się psychicznie i fizycznie nad matką

L. Z. w ten sposób, że będąc pod wpływem alkoholu wywoływał awantury domowe,

w trakcie których groził jej pobiciem i pozbawieniem życia, wyganiał z domu,

popychał, szarpał za włosy, bił pięścią po twarzy i po całym ciele, pluł na podłogę,

trzaskał drzwiami, deptał jej odzież, niszczył elementy wyposażenia mieszkania

oraz wyzywał słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, a w dniu 30 marca

2013r. uderzył ją pięściami w głowę i bił pięściami po całym ciele oraz kopał nogami

po całym ciele, czym spowodował obrażenia ciała w postaci rozległych podbiegnięć

krwawych czoła, okolicy oczodołów i obu policzków, małżowin usznych oraz w

obrębie skóry owłosionej głowy, otarcia naskórka okolicy łuku prawego brwiowego

linijne długości około 2 cm, podbiegnięcia krwawego powierzchni grzbietowej dłoni

pomiędzy I a II kością śródręcza, stłuczenia klatki piersiowej, bolesność bez

wyraźnych śladów obrażeń, które naruszyły prawidłowe funkcjonowanie czynności

narządów jej ciała na czas poniżej siedmiu dni, przy czym czynu tego dokonał

przed upływem pięciu lat po odbyciu co najmniej sześciu miesięcy kary

pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo podobne, to jest popełnienia

przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 2

lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia

wolności sąd meriti zaliczył L. Z. okres tymczasowego aresztowania od dnia 2

kwietnia 2013r. do dnia 18 września 2013r., a na podstawie art. 4la § 1 k.k. orzekł

wobec w/wym. środki karne w postaci: a) zakazu kontaktowania się z

pokrzywdzoną L. Z.; b) zakazu zbliżania się do pokrzywdzonej L. Z.; c) nakazu

opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną L. Z.,

położonego w M. 2/1, […] S., nie określając jednocześnie czasu na jaki orzeczono

poszczególne środki karne, o których mowa powyżej.

Od wyroku sądu rejonowego apelację w ustawowym terminie wniósł obrońca

L. Z., zarzucając mu:

1) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść

orzeczenia, to jest art. 4 k.p.k. i art. 192§2 k.p.k., poprzez nieuwzględnienie

wniosku obrońcy o przesłuchanie pokrzywdzonej w obecności biegłego

psychologa, mimo istniejących wątpliwości co do jej stanu psychicznego,

3

rozwoju umysłowego oraz zdolności postrzegania lub odtwarzania przez nią

postrzeżeń;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który

mógł mieć wpływ na treść wyroku przez ustalenie, w oparciu o

nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, zwłaszcza przyjęciu za

wiarygodne zeznań pokrzywdzonej oraz świadków M. W. i P. W., przy

jednoczesnym zdeprecjonowaniu wyjaśnień L. Z., przyjęciu winy i skazaniu

go za czyn z art. 207§ 1 k.k., w zw. z art. 64§1 k.k., podczas gdy prawidłowa

ocena materiału dowodowego nie dawała podstaw do takiego

rozstrzygnięcia;

3) rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec L. Z. kary 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności polegającą na jej nadmiernej surowości, z uwagi na jej

wymiar oraz poprzez niezastosowanie instytucji warunkowego zawieszenia

jej wykonania.

W konkluzji apelacji obrońca L. Z. wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku

przez uniewinnienie w/wym. od przypisanego mu czynu, ewentualnie uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania, albo o

zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze i orzeczenie

kary w mniejszym wymiarze z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

W wyniku rozpoznanej apelacji Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 7

stycznia 2014r. wydanym w sprawie … 1128/13, działając na korzyść skazanego,

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż na podstawie art. 43§1 k.k. i art. 41a§1

k.k. okresy środków karnych w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną

oraz zakazu zbliżania się do niej określił na 1 rok, jednocześnie uzupełniając treść

zakazu zbliżania się L. Z. do pokrzywdzonej, poprzez przyjęcie, iż zakaz ten

obejmuje odległość nie mniejszą niż 100 m.

Od wyroku sądu odwoławczego kasację na korzyść skazanego L. Z., w

zakresie środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego

zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną wniósł Prokurator Okręgowy w O.,

zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu rażące i mające istotny wpływ na treść

wyroku naruszenie przepisu art. 440 k.p.k. w zw. z art. 433§1 k.p.k., poprzez

zaakceptowanie orzeczonego przez sąd rejonowy z obrazą przepisów prawa

4

materialnego, to jest art. 43 §1 k.k. w zw. z art. 39 pkt.2e k.k. środka karnego w

postaci nakazu opuszczenia przez L. Z. lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzoną, bez podania okresu obowiązywania tego środka, podczas gdy

wskazane przepisy przewidują możliwość jego orzeczenia na okres od roku do 10

lat, co w ostatecznym efekcie spowodowało, że uchybienie zawarte w wyroku sądu

I instancji zostało przetransponowane do wydanego przez sąd odwoławczy

orzeczenia, czyniąc je tym samym równie wadliwym i rażąco niesprawiedliwym, jak

zaskarżony apelacją wyrok Sądu Rejonowego w B.

W konkluzji autor kasacji wnosił o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w O.

w części utrzymującej w mocy orzeczenie środka karnego w postaci nakazu

opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, bez wskazania okresu

jego obowiązywania i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w

O. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Okręgowego w O. okazała się zasadna i w rezultacie

skutkować musiała uchyleniem zaskarżonego wyroku w części dotyczącej

utrzymania w mocy orzeczenia o środku karnym nakazu opuszczenia lokalu

mieszkalnego zajmowanego przez skazanego wspólnie z pokrzywdzoną i sprawę w

tym zakresie należało przekazać Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W pierwszej kolejności kilka słów komentarza poświęcić należy kwestii

dotyczącej wywiedzenia kasacji przez prokuratora będącego tą stroną, która nie

wnosiła apelacji (zobacz przepis art. 520§2 k.p.k.). Podkreślić trzeba jednak, iż w

sytuacji, gdy prokurator apelacji nie wnosił, a złożył ją sam oskarżony lub jego

obrońca, prokurator ma uprawnienie do wniesienia kasacji na jego korzyść, gdyż

uprawnienie takie przysługuje samemu oskarżonemu, a zatem tej stronie procesu,

w interesie której prokurator może działać (art. 425§3 zd. 2 i § 4 k.p.k. w zw. z art.

518 k.p.k.). Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września

2001r., wydanym w sprawie V KKN 216/01 (OSNKW 2001r., z. 11-12, poz. 98).

Pogląd, o którym mowa powyżej spotkał się także z aprobatą w doktrynie (W.

Grzeszczyk, Glosa do wyroku SN z dnia 6 września 2001r., V KKN 216/01, OSP

2002r., nr 3, poz. 44). Odnosząc się natomiast do kierunku zaskarżenia, podnieść

5

należy, iż domaganie się określenia czasu trwania środka karnego w

minimalnej wysokości (1 rok), w sytuacji gdy w wyroku okres obowiązywania

tego środka nie został wcale określony (co do okresów obowiązywania

środków karnych zobacz art. 43§1 k.k., art. 42§4 k.k.), jest zgodne z

kierunkiem zaskarżenia (na korzyść skazanego), albowiem brak określenia w

wyroku czasu trwania środka karnego sprawia, iż środek ten obowiązuje bez

żadnych ograniczeń czasowych.

Środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzonym, zgodnie z treścią przepisu art. 43§1 k.k., orzeka się w latach, od

roku do lat 10. Nie ulega zatem wątpliwości, iż obowiązkiem sądu było określenie

czasu obowiązywania przedmiotowego nakazu, którego nie da się określić, jak

trafnie dostrzegł to autor kasacji wykorzystując możliwość jaką daje art. 13§1 k.k.w.

i wynikająca z art. 5§2 k.p.k. zasada in dubio pro reo (por. wyrok SN z dnia 14

listopada 2008r., V KK 256/08, OSNwSK 2008r., poz. 2298).

Sąd odwoławczy wydając orzeczenie reformatoryjne, nie określił okresu

obowiązywania środka karnego w postaci nakazu opuszczenia przez skazanego

lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną, czym rażąco naruszył art. 440

k.p.k. w zw. z art. 433§1 k.p.k., a także przepis art. 43§1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 2e

k.k., co w efekcie miało wpływ na treść wyroku. W tym stanie rzeczy zasadny jest

wniosek kasacji o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w O. w części utrzymującej

w mocy orzeczenie środka karnego w postaci nakazu opuszczenia lokalu

zajmowanego przez skazanego wspólnie z pokrzywdzoną i przekazanie sprawy w

tym zakresie do ponownego rozpoznania w/wym. sądowi w postępowaniu

odwoławczym.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.