SNO 45/14

Sygn. akt SNO 45/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 października 2014 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego po

rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2014 r.,

sprawy W. K.

sędziego Sądu Okręgowego w T.

w związku z odwołaniem obrońcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Dyscyplinarnego […]

z dnia 11 kwietnia 2014 r.,

1) utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy;

2) obciąża Skarb Państwa kosztami postępowania

odwoławczego.

UZASADNIENIE

2

W. K. - sędzia Sądu Okręgowego w […] został obwiniony o to, że wykonując

obowiązki służbowe sędziego Sądu Okręgowego- Wydział […], dopuścił się

oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, tj. art. 324 § 3 k.p.c. w zw. z art. 361

k.p.c. w ten sposób, że rozpoznając sprawę z powództwa Skarbu Państwa

reprezentowanego przez nadleśniczego Nadleśnictwa G., zastępowanego przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa przeciwko […] o ustalenie, że prawo

własności nieruchomości leśnych, wchodzących w skład byłej […] przysługuje – na

podstawie art. 1 ust. 1 Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia

12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U.

Nr 15, poz. 82 ze zm.) - Skarbowi Państwa, ogłosił w dniu 31 grudnia 2012 r. wyrok

o sygn. […], który nie zawierał wymaganego podpisu sędziego, czym spowodował,

że Sąd Apelacyjny […] – po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie

zawarte w pkt. II w/w wyroku - postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r., odrzucił

zażalenie, stwierdzając, że zostało wniesione od postanowienia nieistniejącego, co

w dalszej kolejności skutkowało wydłużeniem postępowania w przedmiotowej

sprawie, tj. przewinienie dyscyplinarne w rozumieniu art. 107 § 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r.,

poz. 427).

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w […] wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2014 r.

uznał obwinionego W. K. - sędziego Sądu Okręgowego za winnego popełnienia

zarzucanego mu czynu, stanowiącego przewinienie służbowe z art. 107 § 1 ustawy -

Prawo o ustroju sądów powszechnych, z tym że przyjął, że czyn ten stanowi

przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi i na podstawie art. 109 § 5 ustawy -

Prawo o ustroju sądów powszechnych odstąpił od wymierzenia kary oraz obciążył

Skarb Państwa kosztami postępowania dyscyplinarnego.

3

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ustalił, że po przeprowadzeniu

postępowania w sprawie sygn. […] Sąd Okręgowy w osobie sędziego W. K. ogłosił w

dniu 31 grudnia 2012 r. wyrok ustalając, że własność oznaczonych nieruchomości

leśnych, wchodzących w skład […] przysługuje Skarbowi Państwa. W związku z

wniesieniem przez powoda zażaleniu na postanowienie w przedmiocie kosztów

postępowania, zawarte w wyroku akta zostały przedstawione Sądowi

Apelacyjnemu, który stwierdził, że znajduje się w nich orzeczenie nie podpisane

przez sędziego. Oceniając, że wyrok jest orzeczeniem nieistniejącym, Sąd drugiej

instancji odrzucił zażalenie. Po otwarciu rozprawy na nowo Sąd w dotychczasowym

składzie po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 lipca 2013 r. ogłosił wyrok

tożsamej treści, który uprawomocnił się bez zaskarżenia. W związku z wyjaśnieniami

sędziego, że nie pamięta okoliczności związanych z podpisaniem wyroku i nie

wyklucza, że omyłkowo wysłano do stron oryginał sentencji, Sąd Dyscyplinarny

przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił, że w ich posiadaniu znajdują się

nie podpisane odpisy orzeczenia z adnotacją sekretarza sądowego ”Na oryginale

właściwe podpisy”. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że obwiniony

dopuścił się czynu, o charakterze oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa, który

wyczerpuje znamiona przewinienia dyscyplinarnego w rozumieniu art. 107 § 1

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wskazał na niewielki stopień

zawinienia sędziego, skoro do nie podpisania wyroku doszło wskutek zwykłego

przeoczenia, spowodowanego najprawdopodobniej zmęczeniem i dużą liczbą

rozpoznawanych spraw. Uchybienie to spowodowało wprawdzie konieczność

otwarcia i rozprawy i kilkumiesięczne wydłużenie postępowania, ale nie wymagało

powtórzenia postępowania dowodowego, poza tym nie spowodowało

niekorzystnych skutków dla stron. Zaniedbanie dotyczyło pojedynczej sprawy, a do

pracy sędziego w okresie wcześniejszej służby nie było zastrzeżeń. Sąd stwierdził, że

okoliczności te uzasadniają przyjęcie wypadku mniejszej wagi i odstąpienie od

wymiaru kary (art. 109 § 5 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych).

4

Odwołanie od tego wyroku, zaskarżając go w całości, wniósł obrońca

obwinionego. Na podstawie art. 438 pkt 1 kodeksu postępowania karnego w

zawiązku z art. 128 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych zarzucił

wyrokowi obrazę przepisu prawa materialnego, tj. art. 107 § 1 ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych w odniesieniu do art. 324 § 3 kodeksu postępowania

cywilnego przez niezasadne uznanie, że zachowanie sędziego W. K., polegające na

nie podpisaniu wyroku Sądu Okręgowego […] z dnia 31 grudnia 2012 r. w sprawie

[…] stanowiło przewinienie dyscyplinarne, mimo braku znamienia w postaci „rażącej

obrazy przepisu prawa”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie obwinionego sędziego W. K. od popełnienia zarzucanego mu czynu

jako przewinienia służbowego z art. 107 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

sądowi dyscyplinarnemu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny dopuścił dowód z akt sprawy Sądu

Okręgowego w […] na podstawie których ustalił, że znajduje się w nich nie

podpisany projekt wyroku opatrzony datą 31 grudnia 2012 r., który został

przedstawiony ze środkiem odwoławczym Sądowi Apelacyjnemu. Z protokołu

posiedzenia jawnego z dnia 31 grudnia 2012 r. wynika, że jego przedmiotem było

ogłoszenie orzeczenia, którego dokonał Przewodniczący składu sędzia W. K . Sąd

zamknął rozprawę wcześniej i odroczył ogłoszenie orzeczenia (art. 326 § 1 kodeksu

postępowania cywilnego).

Obrońca obwinionego popierał odwołanie i wnioski w nim zawarte.

Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniósł o nie uwzględnienie odwołanie i

utrzymanie mocy zaskarżonego wyroku.

Obwiniony wniósł o uniewinnienie.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny zważył:

5

Istotą odwołania jest zakwestionowanie istnienia znamienia czynu

stanowiącego przewinienie służbowe w postaci rażącej obrazy przepisu prawa, tj.

art. 324 § 3 kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący nie kwestionuje jego

popełnienia, odwołując się do argumentów przytoczonych w uzasadnieniu wyroku

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego wskazuje jednak że, z uwagi na

elementy podmiotowe i przedmiotowe, należy uznać, iż takie zaniedbanie przy

wykonywaniu jednego z zadań wymiaru sprawiedliwości nie stanowi

sprzeniewierzenia się podstawowej funkcji sędziego. Zarzuca ponadto wewnętrzną

sprzeczność przesłanek oceny, odwołujących się do braku motywacji po stronie

obwinionego, niewielką szkodliwość dla służby sędziowskiej, brak niekorzystnych

skutków dla stron przy jednoczesnym zakwalifikowaniu obrazy przepisów jako

rażącej z przypisaniem mu winy i popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.

Zdaniem obwinionego doszło jedynie do niedopatrzenia w wykonywaniu

obowiązków służbowych.

Rozważania należy rozpocząć od wskazania relewantnych przepisów kodeksu

postępowania cywilnego. Akt wyrokowania wieńczy proces cywilny, realizując

konstytucyjne prawo stron do sądu (art 45 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 324 § 3

k.p.c. sentencję wyroku, po jego sporządzeniu zgodnie z wymogami art. 325 k.p.c.,

podpisuje cały skład sądu przed jego ogłoszeniem. Podpis stanowi element

konstytutywny wyroku, którego brak powoduje, że nie istnieje on w znaczeniu

procesowym (sententia non existens). Konsekwentnie do tej chwili stanowi on

jedynie czynność konwencjonalną, projekt rozstrzygnięcia, który nie wywołuje

skutków procesowych. Wskazana wada ma charakter tak istotny i nieusuwalny, że

wniesiony środek zaskarżenia podlega odrzuceniu w braku substratu zaskarżenia

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000r., III CZP 29/00). Dopiero

wyrok istniejący i ogłoszony (jeżeli wynika to z przepisów prawa) może stać się

indywidualno-konkretną normą prawną, wiążącą strony, której naruszenie

zagrożone jest użyciem przymusu państwowego. Dla oceny omawianego

6

uchybienia nie mają zatem znaczenia jego następstwa, odwracalne w tym znaczeniu,

że możliwe jest ponowne rozpoznanie sprawy i wyrokowanie bez uruchamiania

kontroli instancyjnej.

Przez pojęcie rażącej obrazy przepisów należy rozumieć, zgodnie z regułami

wykładni językowej, ich naruszenie kwalifikowane, oczywiste, nie budzące

wątpliwości i związku z tym nie wymagające sprawdzania ani konieczności

przeprowadzania bardziej szczegółowej analizy. Ocena ta ma charakter obiektywny

i nie może być oparta na subiektywnych odczuciach uczestników postępowania

sądowego ani uznaniowych ocenach sądu dyscyplinarnego. Nie może budzić

wątpliwości, że właśnie tego rodzaju znaczenie ma obraza przepisów polegająca na

nie podpisaniu wyroku a mimo to jego ogłoszeniu, w dalszej kolejności skutkująca

obowiązkiem dalszego procesowania w sprawie.

Argumenty podniesione przez obwinionego w odwołaniu pomijają istotę

wskazanego problemu, minimalizując procesowe znaczenie uchybienia i jego

następstwa. Większość z nich stanowi jedynie polemikę z pojedynczymi,

wyrwanymi z kontekstu, wypowiedziami Sądu Dyscyplinarnego.

Z tych przyczyn nie można podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sprowadza się on do wadliwego jego

zastosowania (lub niezastosowania) w orzeczeniu opartym na prawidłowych

ustaleniach faktycznych. Odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 109 § 5

Prawa o ustroju sądów powszechnych, jest orzeczeniem o karze, którego przesłanką

jest stwierdzenie przewinienia mniejszej wagi. Z kolei wypadek mniejszej wagi jest

postacią czynu o znamionach przestępstwa typu podstawowego, charakteryzującą się

tylko przewagą elementów łagodzących o charakterze przedmiotowo-podmiotowym.

O uznaniu czynu za wypadek mniejszej wagi decyduje ocena jego społecznej

szkodliwości, zmniejszonej w wyniku uwzględnienia określonych okoliczności

charakteryzujących stronę przedmiotową i podmiotową czynu, ale nie do granic

7

znikomości (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 1996 r., V KKN

79/96, OSNKW 1997, nr 3-4, poz. 27, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października

2006 r., SNO 57/06, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2007 r., SNO

35/07, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008 r., II KK 79/08, nie

publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2011 r., SNO1/11, nie publ.). Przyjmuje

się ponadto, że kwalifikacja jako wypadku mniejszej wagi nie powinna być uzależniona

od osobowości sprawcy oraz innych okoliczności mających wpływ na wymiar kary,

leżących poza czynem. Bez wpływu na ocenę przewinienia dyscyplinarnego jako

wypadku mniejszej wagi pozostaje dotychczasowy przebieg służby sędziego, jego

dotychczasowa niekaralność dyscyplinarna czy też zachowanie się po popełnieniu

czynu.

W wypadku zatem gdy, jak w obecnej sprawie, przewinienie służbowe polega na

rażącej i oczywistej obrazie przepisów prawa, uznanie tego przewinienia służbowego za

przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi w niczym nie zmienia jego prawnej oceny

jako rażącego i oczywistego.

Z tych względów Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny uznał, że nie można

podzielić zarzutów odwołania obwinionego i utrzymał w mocy zaskarżony wyrok

(art. 437 § 1 kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 128 ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych.

O kosztach postępowania dyscyplinarnego postanowiono zgodnie z art.133

ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.