IV KK 171/14

Sygn. akt IV KK 171/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

SSA del. do SN Krzysztof Eichstaedt

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie T. R. skazanego z art. 284 § 2 kk i innych,

A. S. skazanego z art. 286 § 1 kk i innych,

W. M. skazanego z art. 286 § 1 kk i innych,

J. W. skazanego z art. 286 § 1 kk i innych,

J. Z. skazanego z art. 286 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 23 października 2014 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców

od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 16 września 2013 r., zmieniającego

wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 maja 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok:

a) w pkt 1 w odniesieniu do J. Z. i J. W., a na podstawie art.

435 k.p.k., także w odniesieniu do W. M., E. S., T. R., A. S. oraz C.

M.,

2

b) w odniesieniu do czynów przypisanych A. S. w pkt 32 oraz

34 wyroku Sądu Rejonowego w B.,

c) w odniesieniu do czynów przypisanych J. W. w pkt 20

wyroku Sądu Rejonowego w B., a zarzuconych w pkt XXXIV i w

pkt XXXV aktu oskarżenia oraz kary orzeczonej za ciąg

przestępstw obejmujący te czyny,

d) w odniesieniu do czynów przypisanych oskarżonemu J. Z.

w pkt 16 wyroku Sądu Rejonowego w B., a zarzuconych w pkt

XXVIII i pkt XXIX aktu oskarżenia oraz kary orzeczonej za ciąg

przestępstw obejmujący te czyny,

i w wymienionych częściach przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

2. oddala jako oczywiście bezzasadne kasacje W. M. oraz T.

R.;

3. zwalnia W. M. oraz T. R. od kosztów sądowych

postępowania kasacyjnego, a w części dotyczącej A. S. kosztami

sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa;

4. zarządza zwrot opłaty od kasacji J. Z. i J. W.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 16 maja 2012 r. W. M. został

skazany za czyny:

- z art. 286 § 1 k.k. (pkt 1 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 13

§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw. z art. 270 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw.

z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (pkt 2 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. (pkt 3 wyroku),

3

za które wymierzono mu karę łączną 4 lat pozbawienia wolności i 30 stawek

dziennych grzywny każda po 50 zł (pkt 4 wyroku);

1) J. Z. został skazany za czyny:

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 13

§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw. z art. 270 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt 16 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. (pkt 17 wyroku),

za które wymierzono mu karę łączną 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności

i 160 stawek dziennych grzywny każda po 50 zł (pkt 18 wyroku);

2) J. W. został skazany za czyny:

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 13

§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw. z art. 270 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (pkt 20 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. (pkt 21 wyroku),

za które wymierzono mu karę łączną 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności

i 160 stawek dziennych grzywny każda po 50 zł (pkt 22 wyroku);

3) T. R. został skazany za czyny:

- z art. 286 § 2 k.k. (pkt 24 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. (pkt 25 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 13

§ 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw. z art. 270 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw.

z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (pkt 26 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. (pkt 27 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. (pkt 28 wyroku),

za które wymierzono mu karę łączną 5 lat pozbawienia wolności i 350

stawek dziennych grzywny każda po 50 zł (pkt 29 wyroku);

4) A. S. został skazany za czyny:

- z art. 286 § 1 k.k. (pkt 32 wyroku),

4

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. (pkt 33 wyroku),

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. (pkt 34 wyroku),

za które wymierzono mu karę łączną 3 lat 4 miesięcy pozbawienia wolności i

300 stawek dziennych grzywny każda po 50 zł (pkt 35 wyroku).

Wszyscy oskarżeni zostali natomiast uniewinnieni na podstawie art. 414

k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. od zarzutów popełnienia czynów z art. 258 § 1

k.k. (W. M. w pkt 6 wyroku od czynu zarzuconego w pkt XII części wstępnej wyroku,

J. Z. w pkt 19 wyroku od czynu zarzuconego w pkt XXX części wstępnej wyroku, J.

W. w pkt 23 wyroku od czynu zarzuconego w pkt XXXVI części wstępnej wyroku, T.

R. w pkt 31 wyroku od czynu zarzuconego w pkt XLVI części wstępnej wyroku, A. S.

w pkt 40 wyroku od czynu zarzuconego w pkt LIV części wstępnej wyroku).

Wyrokiem Sądu Okręgowego w B. w stosunku do wyżej wskazanych

oskarżonych wyrok powyższy został:

1) uchylony co do czynu zarzucanego oskarżonemu W. M. w pkt XII, J. Z. w pkt

XXX, J. W. w pkt XXXVI, T. R. w pkt XLVI, A.S. w pkt LIV i na zasadzie art.

414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie w tym zakresie

umorzono,

2) uchylony co do czynu przypisanego J. W. w pkt 21 wyroku, a zarzucanego w

pkt XXXIII i w tym zakresie sprawę przekazano do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu w B.,

3) zmieniony w ten sposób, że:

- wyeliminowano z opisu czynu przypisanego W. M. w pkt 2, a zarzucanego

w pkt XI, T. R. przypisanego w pkt 26, a zarzucanego w pkt XLV, a A. S.

przypisanego w pkt 34, a zarzucanego w pkt LIII sformułowanie „posługując

się podrobionymi dokumentami w postaci: zaświadczenia o wpisie w dniu 18

listopada 1998 roku do ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenia

o nr identyfikacyjnym REGON z dnia 20 listopada 1998 roku”, a z kwalifikacji

prawnej tych czynów art. 270 § 1 k.k.,

- obniżono do 4 lat łączną karę pozbawienia wolności orzeczoną wobec T.

R.,

5

- wymierzono oskarżonemu J. W. za czyn przypisany mu w pkt 21, a

zarzucany w pkt XXXII, na mocy powołanych tam przepisów karę 10

miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny w wysokości 30 stawek

dziennych, każda stawka po 50 złotych, eliminując jednocześnie z podstawy

skazania art. 91 § 1 k.k., a na mocy powołanych w pkt 22 przepisów, w

miejsce orzeczonych tam kar łącznych wymierzono mu karę łączną 2 lat

pozbawienia wolności i łączną karę grzywny w wysokości 150 stawek

dziennych, każda stawka po 50 złotych,

- uchylono rozstrzygnięcie zawarte w pkt 76 co do oskarżonego J. W.

W pozostałym zakresie wyrok utrzymano w mocy.

Od powyższego prawomocnego orzeczenia kasację wnieśli obrońcy T. R., A.

S., W. M., J. Z. oraz J. W.

1) Obrońca T. R., zarzucił przedmiotowemu wyrokowi rażące naruszenie

art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 433 § 1 k.p.k. przez brak

rozważenia przez Sąd II instancji wszystkich zarzutów apelacji, co zdaniem

skarżącego mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

2) Obrońca A. S., zarzucił przedmiotowemu wyrokowi:

- odnośnie czynu z pkt 32 wyroku Sądu I instancji, rażące naruszenie art. 433

§ 2 k.p.k., a wyrażające się w nierozważeniu zarzutu apelacyjnego

dotyczącego pokrzywdzonego P., albowiem Sąd Okręgowy nie odniósł się w

żadnym zakresie do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 424 k.p.k. i nie

rozważył w tym zakresie apelacji obrońcy, pominął również okoliczność, iż

skazany nie mógł kupić towaru, bo nie był stroną transakcji, a także, że Sąd

II instancji nie rozważył tego zarzutu w sposób wszechstronny, a poprzestał

na ogólnikach i wobec braku dowodów nie rozstrzygnął w tym zakresie

również, tak, jak i Sąd I Instancji, nie dających się usunąć wątpliwości na

korzyść oskarżonego, czym też rażąco naruszył art. 5 § 2 k.p.k.,

- rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. przez nierozpoznanie istoty zarzutu

dotyczącego pokrzywdzonego P.,

- rażące naruszenie art. 424 k.p.k. przez niewskazanie w treści uzasadnienia

6

wyroku Sądu Okręgowego, na czym miało polegać wprowadzenie w błąd P.

przez A. S.,

- rażące naruszenie art. 286 § 1 k.k. przez jego zastosowanie, w sytuacji, gdy

zachowanie skazanego A. S. podczas udziału oskarżonego na spotkaniu z

przedstawicielami P., nie wypełniało w żadnym zakresie znamion

przestępstwa oszustwa, a ponadto z ustaleń faktycznych nie wynikało, aby

A. S. miał wprowadzić kogoś w błąd co do zamiaru zapłaty za pobrany

towar,

- rażące naruszenie art. 424 k.p.k., gdyż zdaniem skarżącego nie wynika

również z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego oraz wyroku Sądu

Rejonowego, na czym miał polegać udział skazanego w spotkaniu z

przedstawicielami firmy P.,

- z ostrożności procesowej, na zasadzie art. 438 pkt. 4 k.p.k., zaskarżonemu

orzeczeniu, odnośnie czynu XLVII, niewspółmierność kary,

- na zasadzie art. 440 k.p.k., rażącą niesprawiedliwość orzeczenia,

- odnośne czynu z pkt 34 wyroku Sądu I instancji, rażące naruszenie art 286

§ 1 k.k. w związku z art. 294 § 1 k.k. przez jego błędną wykładnię i

zastosowanie w sytuacji, gdy zachowanie oskarżonego w żaden sposób nie

realizuje znamion tego czynu,

- rażące naruszenie art 424 k.p.k. przez niewskazanie w treści uzasadnienia

Sądu Okręgowego, na czym polegać miał zamiar bezpośredni skazanego A.

S.,

- rażące naruszenie art. 415 § 5 zdanie 2 k.p.k. przez jego niezastosowanie w

sytuacji, gdy orzeczono już obowiązek naprawienia szkody i w sytuacji, gdy

skazany S. w żaden sposób nie był powiązany z PPHU V.,

- rażące naruszenie art 415 § 4 k.p.k. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy

stoi to w sprzeczności z treścią art 415 § 5 zdanie 2 k.p.k.,

- odnośnie czynu z pkt 33 wyroku Sądu I instancji, rażące naruszenie art. 286

§ 1 k.k., albowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustaleń

oraz rozważań Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego nie wynika, by

skazany A. S. miał zamiar bezpośredni oszustwa na etapie rozmów z

Bankiem Ochrony Środowiska,

7

- rażące naruszenie art. 424 k.p.k. przez niewskazanie w uzasadnieniu, na

jakiej podstawie oskarżony od samego początku zdawał sobie sprawę z

tego, że współoskarżeni, w celu doprowadzenia pokrzywdzonego Banku do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem, podejmą bezprawne działania,

- z ostrożności procesowej – naruszenie art. 438 pkt. 4 k.p.k., bowiem Sąd

Okręgowy powinien był przyjąć, iż kara wymierzona temu oskarżonemu jest

rażąco niewspółmiernie surowa mając na uwadze, iż jako jedyny złożył

zabezpieczenie w postaci własnego majątku na zabezpieczenie kredytu

oraz okres, jaki upłynął od czynu a także pozytywną prognozę na przyszłość

w stosunku do tego oskarżonego, albowiem od tego czasu nigdy nie popełnił

żadnego czynu zabronionego.

Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca A.S. wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyrok Sądu Okręgowego w B. w części (tj. pkt. 4 wyroku) i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

3) Obrońca W. M. zarzucił przedmiotowemu wyrokowi:

- rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść

wyroku, a mianowicie naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art.

457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. art, 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 5 § 2

k.p.k., przez zaakceptowanie w pełni przez Sąd Odwoławczy dokonanej

przez Sąd l Instancji oceny materiału dowodowego, co skutkowało

bezkrytycznym powieleniem poprzednio już wyrażonego stanowiska, bez

próby podjęcia samodzielnej oceny, czy też rozważenia innego znaczenia

zgromadzonych już dowodów w konfrontacji z prezentowanymi przez

skazanych odmiennych twierdzeń, oraz że w sprawie mogą występować

wątpliwości dotyczące m.in. charakteru i roli skazanego W. M. w zakresie

zarzucanych mu czynów, zamiaru, z jakim działał, określenia sposobu i

okoliczności popełnienia czynu odnośnie skazanego a także motywacji

sprawcy,

- naruszenie przez Sąd dyrektywy in dubio pro reo, gdyż wątpliwości

wyrażone przez Sąd I Instancji nie zostały usunięte i rozstrzygnięto je na

niekorzyść skazanego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wyroku w

8

zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w B.

4) Obrońca J. W. i J. Z. zarzucił przedmiotowemu wyrokowi:

- rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

a) art. 457 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., przez rozpoznanie sprawy i

sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z tymi przepisami,

co doprowadziło, zdaniem skarżącego, do powtórzenia przez Sąd II instancji

błędów zarzucanych Sądowi I instancji dotyczących naruszeń art. 424 k.p.k.,

art. 7 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k.,

b) art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. przez umorzenie

postępowania, co do czynu zarzucanego oskarżonemu J. W. w pkt XXXVI i

J. Z. w pkt XXX aktu oskarżenia z powodu przedawnienia karalności czynu,

w sytuacji, w której należało podtrzymać rozstrzygnięcie Sądu I instancji, co

do uniewinnienia oskarżonych od zarzutu z art. 258 § 1 k.k. na zasadzie art.

414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.

- rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 9 k.k. w zw. z art. 20 k.k. i art. 18 § 3 k.k. przez ich niezastosowanie

w sprawie i nieustalenie, jaki zamiar przyświecał poszczególnym

oskarżonym, jakimi pobudkami się kierowali, na czym miałoby polegać

współsprawstwo każdego z oskarżonych, co w konsekwencji prowadzi do

wniosku, że w sprawie Sądy obu instancji przypisały oskarżonym

sprawstwo czynów z art. 286 k.k., z art. 286 k.k. w zw. z art. 270 k.k., z

art. 286 k.k. w zw. z art. 294 k.k. bez dokonania oceny, czy ich

zachowanie spełniało znamiona tych przepisów.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II

instancji.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w B. w odpowiedzi na powyższe kasacje

wniósł o ich oddalenie, jako oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

1. Kasacje W. M. oraz T. R. okazały się oczywiście bezzasadne.

9

2. Zasadny okazał się natomiast zarzut podniesiony w kasacji A. S. w

odniesieniu do przestępstw, które przypisano mu w pkt 32 oraz 34 wyroku Sądu

Rejonowego. Istota tego zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że Sąd odwoławczy

nie rozpoznał w sposób właściwy zarzutu błędnych ustaleń faktycznych w zakresie

przyjęcia, iż oskarżony A. S. był współsprawcą oszustwa na szkodę spółki P. oraz

N. S.A.

W odniesieniu do tego pierwszego czynu, Sąd odwoławczy wskazał, że A. S.

„brał udział w spotkaniu wraz z oskarżonym R. i M. (…), na którym z

przedstawicielem pokrzywdzonej spółki negocjowano warunki zakupu towaru”, ze

świadomością tego, że towar zakupiony od P. ma być dalej odsprzedany, oraz że

firma W. M. zalegała z płatnościami pokrzywdzonej spółce. Ta okoliczność

przekonuje Sąd odwoławczy o trafności wnioskowania Sądu Rejonowego, co do

tego, że A. S. „uczestniczył w wyłudzeniu (…) towaru, bo nie ma innego logicznego

wytłumaczenia na angażowanie się (…) oskarżonego w negocjacje z

pokrzywdzonym, skoro S. w firmie W. M. nie był zatrudniony”. Argumentacja Sądu

odwoławczego nie jest wystarczająca, bowiem Sąd nie odniósł przypisanego A. S.

zachowania - ”udział w spotkaniu” - do znamion współsprawstwa przestępstwa z

art. 286 § 1 k.k. ani też nie sprecyzował, na czym ów udział polegał. Przyjęcie

konstrukcji współsprawstwa nie zwalnia sądu orzekającego w sprawie z obowiązku

dokładnego wskazania na konkretne zachowania oskarżonych, które mają być

kwalifikowane, jako „wspólna” realizacja znamion czynu zabronionego w

rozumieniu art. 18 § 1 k.k. Powszechnie przyjęta interpretacja tego terminu

prowadzi do wniosku, że zwłaszcza przy przestępstwach skutkowych, za

współsprawstwo może być także potraktowane zachowanie, które w sposób

konieczny lub istotny warunkuje zachowanie innego współsprawcy realizującego

bezpośrednio znamiona typu czynu zabronionego (por. postanowienie SN z dnia 11

kwietnia 2014 r., V KK 408/13, LEX nr 1482487, wyrok SN z dnia 21 grudnia 2011

r., III KK 208/11, LEX nr 1119511). Także jednak i w takim wypadku konieczne jest

wskazanie konkretnego zachowania spełniającego owe kryteria (por. wyrok SN z

dnia 8 grudnia 2011 r., II KK 162/11, Biul.SN 2012/3/20-21).

Analogiczne braki wykazuje kontrola Sądu odwoławczego w zakresie

podniesionych w apelacji zarzutów w odniesieniu do czynu przypisanego w pkt 34

10

wyroku Sądu Rejonowego. Także i w tym wypadku obrońca oskarżonego

kwestionował możliwość zakwalifikowania zachowań A. S. ustalonych w wyroku

Sądu I instancji, jako współsprawstwa do przestępstwa oszustwa na szkodę spółki

N. S.A. Odnosząc się do tych zarzutów Sąd odwoławczy wskazał, że oskarżony

„uczestniczył w spotkaniu, na którym omawiano handel węglem”, rozmawiał z T. R.

oraz „mężczyznami o imieniu T., D. oraz M. O. (…) na tematy udziału w zyskach za

sprzedany węgiel”, rozmawiał z T. R. oraz W. M. „na temat tego, w jaki sposób

węgiel został sprzedany” oraz otrzymał od W. M. faktury wystawione przez

pokrzywdzoną spółkę za sprzedany węgiel firmie „V”. Ostatecznie Sąd odwoławczy

skonstatował, że powyższe okoliczności „ewidentnie wskazują na zaangażowanie

oskarżonego A. S. w przestępczy proceder”. Kodeks karny nie przewiduje jednak

odrębnej formy współdziałania w postaci „zaangażowania w przestępczy proceder”,

natomiast oskarżonemu zarzucono współsprawstwo do popełnienia przestępstwa

oszustwa, co wymagało ustalenia, że konkretne zachowania sprawcy, co najmniej

w sposób istotny warunkowały bezpośrednią realizację znamion czynu

zabronionego z art. 286 § 1 k.k. przez innych współsprawców. Takiej oceny

prawnej Sąd odwoławczy nie przeprowadził, choć tego właśnie dotyczył zarzut

podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonego

A. S., który kwestionował znaczenie zachowań przypisanych temu oskarżonemu

dla działań innych osób, które bezpośrednio doprowadziły spółkę N. S.A. do

niekorzystanego rozporządzenia mieniem przez wywołanie błędnego

przeświadczenia, co do możliwości uiszczenia przez firmę V. należności za

zakupiony węgiel i usługi przewozu.

W ponownym postępowaniu Sąd odwoławczy zobowiązany będzie do

odniesienia się do zarzutów obrońcy A. S. w zakresie możliwości przypisania temu

oskarżonemu współsprawstwa do oszustwa na szkodę spółek P. oraz N. S.A., w

szczególności ustalając, które z zachowań A. S. spełnia kryterium istotnego

warunkowania bezpośredniej realizacji znamion czynu zabronionego z art. 286 § 1

k.k. przez inne osoby.

Mając na względzie fakt, że Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu

odwoławczego w zakresie czynów z pkt 32 oraz 34 wyroku Sądu Rejonowego

zbędnym stało się rozpoznawanie pozostałych zarzutów kasacji obrońcy A. S.,

11

które dotyczyły tej właśnie części wyroku Sądu odwoławczego. Należy ponadto

stwierdzić, że sformułowane w tej kasacji zarzuty odniesione do przestępstwa

przypisanego A. S. w pkt 33 wyroku Sądu Rejonowego okazały się oczywiście

bezzasadne. Sąd odwoławczy wskazał, bowiem na okoliczności, które jego

zdaniem przekonują o świadomości sprawcy, że kredyt, który miał być zaciągnięty

w Banku Ochrony Środowiska nie zostanie wykorzystany zgodnie z jego

przeznaczeniem (s. 130 i 131 uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego). W

kasacji w ogóle nie odniesiono się do argumentacji przedstawionej przez Sąd

odwoławczy, generalnie wskazując jedynie na to, że brak było dowodów co do

istnienia po stronie A. S. zamiaru udziału w popełnieniu przestępstwa oszustwa już

„na etapie rozmów z Bankiem Ochrony Środowiska”. Tak sformułowany zarzut ma

charakter wyłącznie polemiczny i nie odnosi się do konkretnych wnioskowań

przeprowadzonych przez Sąd odwoławczy, które wskazują, jakie okoliczności

natury przedmiotowej przekonują o tym, że w momencie udzielania zabezpieczania

kredytu przez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, co w istotny sposób

warunkowało uzyskanie kredytu, A. S. miał już świadomość, że uzyskany kredyt nie

zostanie wykorzystany zgodnie z jego przeznaczeniem.

3. Zasadny okazał się zarzut podniesiony w kasacji J. Z. i J. W., polegający

na naruszeniu przez Sąd odwoławczy art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6

k.p.k. w odniesieniu do czynu kwalifikowanego w akcie oskarżenia, jako

przestępstwo z art. 258 k.k. Sąd I instancji, uniewinniając skazanych z zarzutu

popełnienia tego przestępstwa stwierdził brak ustalenia w sprawie elementów,

którymi musi charakteryzować się grupa przestępcza, w szczególności

skoordynowanego sposobu działania, stabilnego podziału funkcji, systemu

wydawania poleceń, wyodrębnienia ośrodka decyzyjnego, istnienia przywódcy,

uzgodnienia struktury oraz zdobywania zaopatrzenia niezbędnego dla realizacji

założonych celów. Sąd odwoławczy, nie kwestionując tych ustaleń, przyjął, że

uniemożliwiają one „stanowcze wykluczenie, że oskarżeni w takiej zorganizowanej

strukturze nie działali”. Sąd odwoławczy podkreślił ponadto, że także wyrok

uniewinniający musi zawierać ustalenia faktyczne, zaś brak takich ustaleń w wyroku

Sądu I instancji uniemożliwia kontrolę odwoławczą w zakresie podniesionego w

apelacji prokuratora zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych.

12

Stanowisko Sądu odwoławczego nie jest trafne. Wyrok uniewinniający nie

jest wydawany dopiero wówczas, gdy udowodni się ponad wszelką wątpliwość, że

zarzucony oskarżonemu czyn nie został popełniony, ale wówczas, gdy w

postępowaniu dowodowym przed sądem nie udało się ustalić, że sformułowane w

akcie oskarżenia zarzuty znalazły potwierdzenie w dokonanych ustaleniach

faktycznych. Tak też postąpił Sąd I instancji, uniewinniając J. Z. i J. W. od zarzutu

popełnienia czynu, kwalifikowanego w akcie oskarżenia, jako przestępstwo z art.

258 § 1 k.k. i wskazując, jakich desygnatów tego czynu zabronionego nie

udowodniono w prowadzonym przed tym sądem postępowaniu. Sąd Odwoławczy

nie kwestionował sposobu interpretacji art. 258 § 1 k.k. przyjętego przez Sąd I

instancji, ani też dokonanych przez ten sąd ustaleń faktycznych. Musiał, więc

podzielać ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji, że w ramach owych dokonanych

ustaleń faktycznych nie można jeszcze mówić o spełnieniu znamion czynu

zabronionego z art. 258 § 1 k.k. W takiej sytuacji wszakże wykluczone było

stosowanie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., przesłanką, bowiem przyjęcia, że doszło do

przedawnienia karalności określonego czynu zabronionego jest ustalenie, że czyn

ten w ogóle został popełniony, czego właśnie w postępowaniu przed Sądem I

instancji nie ustalono. W tym stanie rzeczy konieczne było uchylenie pkt 1

zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego, a z uwagi na treść art. 435 k.p.k. owo

uchylenie musiało dotyczyć nie tylko J. Z. i J. W., ale także pozostałych

oskarżonych, do których odnosił się wyrok Sądu odwoławczego w uchylonej części.

W ponownym postępowaniu Sąd odwoławczy oceni, czy mając na uwadze kierunek

środków odwoławczych zachodzą jakiekolwiek podstawy do kwestionowania

prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji z pkt 6, 14, 19, 23, 31, 40 oraz 47

wyroku tegoż Sądu.

4. Zasadny okazał się także zarzut z pkt 2 a) kasacji obrońcy J. W. oraz J.

Z., a dotyczący kwalifikacji zachowania oskarżonych z pkt XXXIV, XXXV, XXVIII

oraz XXIX aktu oskarżenia (pkt 16 i 20 wyroku Sądu I instnacji), jako

współsprawstwa do czynu zabronionego z art. 286 k.k. w zw. z art. 270 k.k. Zarzut

ten odczytywany w kontekście uzasadniania kasacji w istocie ma charakter zarzutu

naruszenia art. 433 k.p.k. w zw. z art. 457 k.p.k., które to przepisy zostały wprost

wskazane w owym uzasadnieniu.

13

W apelacji obrońcy J. W. i J. Z. podniesiono zarzut, że dokonane przez Sąd

I instancji ustalenia faktyczne w zakresie czynów opisanych w XXXIV, XXXV,

XXVIII oraz XXIX aktu oskarżenia, nie pozwalają na stwierdzenie, że oskarżeni

podjęli zachowania spełniające wskazane wcześniej kryteria współsprawstwa do

przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. Jeżeli chodzi o zarzut

dotyczący usiłowania oszustwa na szkodę B. sp. z o.o. a polegającego na złożeniu

propozycji zawarcia umowy leasingowej wytłaczarki dwuślimakowej 2T14/8 do

przerobu odpadów na granulat PCV (pkt XXXV oraz XXIX aktu oskarżenia), w

opisie czynu przypisanego oskarżonym zawartym w wyroku Sądu I instancji nie

wskazano, jakie konkretne zachowania tych oskarżonych mają być potraktowane,

jako współsprawstwo tego czynu. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że J.

Z. „skontaktował się z właścicielem przedmiotu leasingu R. S., spotkał się z M. R.,

żeby zlecić mu sporządzenie operatu, brał również udział wraz (…) (z W. M.) w

oględzinach urządzenia i przekazał mu dokumentację techniczno-ruchową

przedmiotu leasingu. Uzgadniał nadto z M. O. odbiór wykonanego operatu (…),

wraz z J. W. poszukiwali osoby, która podjęłaby się pośredniczenia w zawarciu

umowy leasingowej”. Sąd I instancji nie dokonał wszakże bezpośredniej oceny tych

zachowań w perspektywie znamion współsprawstwa, ale poprzestał na ogólnym

stwierdzeniu, że „działania te stanowiły element wprowadzenia w błąd przyszłego

kontrahenta i wpisywały się w ciąg zdarzeń zmierzających do wyłudzenia na

szkodę B. Sp. z o.o.” Sąd Okręgowy w ograniczył się w tym zakresie do

stwierdzenia prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji,

w szczególności dotyczących zachowania obu oskarżonych polegającego na

proponowaniu K. J. pośredniczenie w umowie leasingu. Sąd jednak nie przedstawił

żadnej argumentacji wskazującej na to, które konkretnie zachowanie przypisane

przez Sąd I instancji J. W. oraz J. Z. spełnia wspomniane wcześniej kryteria

„wspólnej” realizacji znamion czynu zabronionego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286

k.k. w zw. z art. 270 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. W istocie, więc zarzut

sformułowany w apelacji obrońcy skarżących nie został rozważony.

To samo dotyczy czynu opisanego w pkt XXXIV oraz XXVIII aktu oskarżenia.

W apelacji obrońcy oskarżonych J. W. oraz J. Z. zarzucono brak ustalenia przez

Sąd I instancji czynności wykonawczych, które spełniałyby znamiona

14

współsprawstwa do przestępstwa oszustwa związanego z zawarciem umowy

leasingu koparko-ładowarki. W uzasadnieniu wyroku Sądu Odwoławczego

odniesiono się wyłącznie do podstawy dowodowej ustaleń faktycznych dokonanych

przez Sąd I instancji, wskazując, że w tym zakresie Sąd ten opierał się nie tylko na

wyjaśnieniach oskarżonych M. i R., ale przede wszystkim na wyjaśnieniach K. J. W

tym zakresie więc, podniesiony w apelacji zarzut negujący możliwość przypisania J.

W. i J. Z. współsprawstwa (nawet w ramach dokonanych przez Sąd I instancji

ustaleń faktycznych) nie został w istocie rozpoznany.

W ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Odwoławczy zobowiązany będzie do

oceny, które z ustalonych przez Sąd I instancji konkretnych zachowań przypisanych

J. W. i J. Z. spełniają kryteria współsprawstwa do czynu opisanego w pkt XXXIV

oraz XXVIII aktu oskarżenia.

Sąd Odwoławczy weźmie także pod uwagę fakt, że w odniesieniu do części

przestępstw przypisanych w pkt 20 oraz pkt 16 wyroku Sądu I instancji oraz kar za

ciągi przestępstw obejmujących te przestępstwa, konieczne będzie ponowne

orzeczenie kary, także w zakresie tych przestępstw ujętych odpowiednio w pkt 20 i

16 wspomnianego wyroku, co do których uznanie sprawców winnymi ich

popełnienia ma już prawomocny charakter.

5. Oczywiście bezzasadne okazały się natomiast pozostałe zarzuty

podniesione w kasacji obrońcy J. W. oraz J. Z.. W szczególności sposób

sporządzenia uzasadnienia wyroku przez Sąd I instancji nie stanął na przeszkodzie

kontroli odwoławczej, która zresztą została w sprawie przeprowadzona, zaś w

kasacji fakt ten nie został zakwestionowany. Sąd Odwoławczy odniósł się do

zarzutów związanych z domniemanym naruszeniem art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2

k.p.k., a sposób argumentacji Sądu odwoławczego w żadnym razie nie wykracza

poza standardy kontroli odwoławczej, zwłaszcza w odniesieniu do oceny

wiarygodności wskazanych w kasacji zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonych.

Zawarte w kasacji twierdzenie, jakoby Sąd Odwoławczy nie odniósł się do żadnych

przedstawionych w apelacji obrońcy oskarżonych argumentów dotyczących oceny

dowodów, nie znajduje potwierdzenia w analizie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu.

15