SDI 29/14

Sygn. akt SDI 29/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Rafał Malarski

Protokolant : Anna Kuras

przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Rady Notarialnej

w sprawie notariusza K. W.

obwinionego z art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.- Prawo o notariacie (t.j.:

Dz.U. z 2014 r., poz. 164 z zm.)

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 29 października 2014 r.

kasacji wniesionej przez obwinionego

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej

w […] z dnia 16 maja 2014 r.,

uchylającego w części orzeczenie z dnia 1 lutego 2014 r.

1. uchyla w zaskarżonej części orzeczenie Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego przy Krajowej Radzie Notarialnej z dnia 16 maja

2014 r., oraz utrzymane nim częściowo w mocy orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w […] z dnia 1 lutego 2014 r., tj.

w zakresie uznania obwinionego za winnego popełnienia

przewinień dyscyplinarnych, opisanych w pkt. VI lit. e) i g) części

2

wstępnej tego orzeczenia, i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w

zw. z art. 52 § 1 i art. 69 ustawy- Prawo o notariacie postępowanie

w tym zakresie umarza;

2. kosztami sądowymi postępowania obciąża:

- w zakresie postępowania przed Wyższym Sądem

Dyscyplinarnym przy Krajowej Radzie Notarialnej i Sądem

Dyscyplinarnym Izby Notarialnej – właściwe organy samorządu

notarialnego;

- w zakresie postępowania przed Sądem Najwyższym – Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w […] orzeczeniem z dnia 1 lutego 2014

r., uznał obwinionego notariusza K. W. za winnego tego, że:

I. dokonywał czynności notarialnych poza siedzibą Kancelarii Notarialnej:

- dnia 14.02.2011 roku w M., kiedy to w komparycji jako miejsce sporządzenia

czynności wskazał siedzibę Spółki z o.o. w likwidacji, a następnie omówieniem

odręcznym na końcu aktu wykreślił ten fragment komparycji, zatem faktycznie

miejsce czynności nie zostało wskazane […],

- dnia 15.02.2011 roku w M., nie wskazując nadto miejsca sporządzenia czynności,

[…],

- dnia 21.03.2011 roku, w Urzędzie Miejskim w S. […],

- dnia 4.05.2011 roku, w Urzędzie Miejskim w S. […],

przy czym we wszystkich wymienionych przypadkach charakter czynności bądź też

szczególne okoliczności nie przemawiały za dokonaniem czynności notarialnych

poza kancelarią notarialną, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 50 u.p.n. w zw. z

art. 3 § 2 u.p.n.;

II. sporządzał omówienia dokonywanych poprawek w aktach notarialnych w

sposób rażąco sprzeczny z przepisem art. 94 § 2 u.p.n.:

- dnia 14.02.2011 roku w M., wpisując odręcznie po słowach „Akt ten odczytano,

przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: skreślono w komparycji od słów siedziba

3

do W.[…], a także „w § 5 ust. 1 strony ustaliły brzmienie", przy czym odręczne

zapisy są nieczytelne i dodatkowo pokreślone, […];

- dnia 15.02.2011 roku w M., wpisując odręcznie po słowach „Akt ten odczytano,

przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: § 3 zostaje zmieniony od słów w § 5 ust.

2 skreślono oraz J. L. oświadcza, wpisano oświadcza", […];

- dnia 15.02.2011 roku w M., wpisując odręcznie po słowach, „Akt ten odczytano,

przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: W komparycji kod pocztowy kupujących

powinien brzmieć ,

- dnia 15.02.2011 roku w M., wpisując odręcznie po słowach, „Akt ten odczytano,

przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: Pesel U. P. powinien brzmieć […] oraz

adres zamieszkania […],

- dnia 21.03.2011 roku w Urzędzie Miejskim w S., wpisując odręcznie po słowach

„Akt ten odczytano, przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: i zmieniony adres

strony czynności J. Ł.", […],

- dnia 21.03.2011 roku w Urzędzie Miejskim w S., wpisując odręcznie po słowach

„Akt ten odczytano, przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: Nr PESEL K. S. […]

w pkt komparycji w miejsce B. wpisano B.", […],

- dnia 21.03.2011 roku w Urzędzie Miejskim w S., wpisując odręcznie po słowach

„Akt ten odczytano, przyjęto i podpisano" jedynie „Omówienie: w § 4 pkt 10 i 11 w

miejsce wyciągu synchronizacji wpisano wykazu zmian danych ewidencyjnych", […]

przy czym we wszystkich wskazanych wyżej przypadkach nie ma wymaganych

przekreśleń, tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 50 u.p.n. w zw. z art. 94 § 2

u.p.n.;

III. sporządzał akty notarialne, w których nie dbał należycie o zabezpieczenie

praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność notarialna

może powodować skutki prawne:

- dnia 6.05.2011 roku w akcie notarialnym sporządzonym w L., […],

- dnia 13.04.2011 roku w akcie notarialnym sporządzonym w L., sporządził

bezskuteczne oświadczenia o poddaniu się egzekucji z art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c.,

- dnia 27 grudnia 2010 r. w akcie notarialnym sporządzonym w Rep. [… ] sporządził

bezskuteczne oświadczenia o poddaniu się egzekucji z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.,

tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 50 u.p.n. w zw. z art. 80 § 2 u.p.n.;

4

IV. dokonywał sprostowania aktów notarialnych protokołami sporządzonymi:

- dnia 14.06.2011 roku (brak miejsca sporządzenia), zawierającym zmianę § 11

umowy sprzedaży i oświadczenia o ustanowieniu hipoteki, tj. zmianę treści wniosku

wieczysto księgowego (k. 135),

- dnia 25.05.2011 roku,

- dnia 7.04.2011 roku,

przy czym protokoły te nie miały formy aktu notarialnego, nie zawierały miejsca

sporządzenia a ostatni z protokołów nie wskazuje aktu, który jest sprostowany,

tj. przewinienia dyscyplinarnego z art. 50 u.p.n. z zw. z art. art. 80 § 4 u.p.n.

Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone przez obwinionego,

który podniósł następujące zarzuty:

a) wystąpienie w sprawie bezwzględnych przyczyn odwoławczych,

b) obraza przepisów prawa materialnego,

c) naruszenie przepisów postępowania,

d) błędy w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego

orzeczenia, mające wpływ na jego treść,

e) rażąca niewspółmierność kary,

f) naruszenie norm Konstytucji RP.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów, obwiniony wniósł o zmianę

zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z

dnia 16 maja 2014 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i umorzył postępowanie z uwagi

na upływ terminu przedawnienia w zakresie wszystkich przypisanych obwinionemu

przewinień dyscyplinarnych za wyjątkiem tych, opisanych w pkt IV, tiret pierwsze i

drugie, w odniesieniu do których utrzymał w mocy to orzeczenie.

Zostało ono zaskarżone kasacją obwinionego, w której podniesiono

następujące zarzuty:

1) rażące naruszenie prawa:

a) art. 439 § 1 pkt 9 w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 69 w zw. z art. 61 a

contrario i w zw. z art. 16 § 1 i § 3 u.p.n., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż

5

nie zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie,

b) art. 50 w zw. z art. 80 § 4, art. 92 § 4 i art. 104 u.p.n., poprzez błędną wykładnię i

przyjęcie, iż wskazane w pkt II zaskarżonego orzeczenia protokoły niedokładności

sporządzone zostały z oczywistym i rażącym naruszeniem formy i zakresu,

c) art. 6 k.p.k., art. 71 § 1 k.p.k. i z art. 325g § 3 k.p.k. w zw. z art. 58 i art. 69 u.p.n.,

poprzez pozbawienie przez wnioskodawcę Radę Izby Notarialnej w […]

obwinionego możliwości przygotowania się do obrony, w tym prawa do

ustanowienia obrońcy przy wstępnym wyjaśnianiu okoliczności koniecznych do

ustalenia znamion czynu zarzuconego obwinionemu oraz złożeniu wyjaśnień przez

obwinionego,

d) art. 32 w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP i w zw. z art. 58 u.p.n. w zakresie, w

jakim ustawa - Prawo o notariacie nie zawiera regulacji dotyczących kary łącznej

oraz postępowania przygotowawczego poprzedzającego wszczęcie postępowania

dyscyplinarnego, a także w zakresie, w jakim ustawa ta wskazuje podmioty

uprawnione do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego;

2) rażąca niewspółmierność kary, w tym wymierzenie odrębnych kar za zarzucane,

zbiegające się przewinienia dyscyplinarne.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie

orzeczenia w zaskarżonej części i uniewinnienie obwinionego, względnie o

uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i umorzenie postępowania.

Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej w odpowiedzi na kasację

wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej i obciążenie obwinionego

kosztami postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w zakresie, w jakim skarżący wskazał na zarzut obrazy

prawa materialnego, tj. naruszenie art. 50 u.p.n., który pomimo podniesienia go

także w odwołaniu obwinionego, nie był przedmiotem szczególnej uwagi Sądu

odwoławczego, co oprócz ogólnej lakoniczności i braku szczegółowości wywodu

zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazuje, że Sąd ten

nie przeprowadził rzetelnej kontroli instancyjnej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności, dla oczyszczenia przedpola, do

zarzutu wystąpienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej należy

6

zauważyć, że zagadnienie korporacyjnego statusu obwinionego dotyczy roku 2012,

podczas gdy przypisane mu czyny zostały popełnione w 2011 r., a postępowanie

dyscyplinarne (pierwsze rozpoznanie sprawy przez Sąd a quo) toczyło się dopiero

od 20 czerwca 2013 r., ze względu na wielokrotny zwrot wniosku o wszczęcie

postępowania dyscyplinarnego w celu jego uzupełnienia. Okoliczność ta, biorąc

pod uwagę względny charakter przeszkody procesowej, polegającej na

niepodleganiu sądom dyscyplinarnym, wskazuje, że argumentacja skarżącego jest

oczywiście chybiona, co czyni zbędnym rozważenie stosowania art. 61 u.p.n. oraz

badanie konsekwencji uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości przez

Wojewódzki Sąd Administracyjny dla ustalenia statusu obwinionego na gruncie

u.p.n.

Oczywiście bezzasadna jest argumentacja skarżącego, dotycząca

sprzeczności u.p.n. z Konstytucją RP z uwagi na zasadę równości wobec prawa już

choćby z tego względu, że w zakresie wymogów gwarancyjnych odpowiednie

zastosowanie mają przepisy k.p.k., które były wielokrotnie poddawane kontroli

Trybunału Konstytucyjnego. Poza tym, postępowanie wyjaśniające ze swej istoty

nie tylko może, ale i powinno mieć charakter uproszczony, a samo w sobie nie

prowadzi do rozstrzygnięcia o winie, co przecież następuje dopiero po

przeprowadzeniu postępowania przed sądem dyscyplinarnym z poszanowaniem

wszelkich zasad procesowych typowych dla postępowania karnego. Kadłubowość

regulacji postępowania dyscyplinarnego wynika z zasad techniki prawodawczej i

podyktowana jest zredukowanym charakterem postępowania dyscyplinarnego oraz

wyjaśniającego, co w związku z odesłaniem do k.p.k. nie ma negatywnego wpływu

na poszanowanie zasad konstytucyjnych. Skarżący zdaje się mylić pojęcie

postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego (drugi akapit od dołu, s. 6 kasacji),

a poza tym przesadnie akcentuje różnice między sposobem przeprowadzania

czynności wyjaśniających prowadzonych w trybie art. 58 u.p.n., a postępowaniem

wyjaśniającym prowadzonym na gruncie innych ustaw korporacyjnych, które są

nieistotne z punktu widzenia praw obwinionego i w żaden sposób nie mogą

prowadzić do uznania naruszenia zasady równości wobec prawa i potrzeby

bezpośredniego zastosowania Konstytucji. Wręcz nieporozumieniem jest

wskazywanie na naruszenie zasady równości wobec prawa poprzez brak

7

wprowadzenia w u.p.n. instytucji kary łącznej, która jest tylko jednym z

normatywnych sposobów racjonalizacji polityki karnej, leżącym w gestii

ustawodawcy. Dlatego wzgląd na zasadę równości wobec prawa w żadnym razie

nie może prowadzić do przekonania o istnieniu ekspektatywy jej ustanowienia w

każdego rodzaju unormowaniu odpowiedzialności prawnej o charakterze quasi-

karnym.

Również zarzut rażącej niewspółmierności kary jest oczywiście bezzasadny,

albowiem Sąd odwoławczy nie modyfikował wymiaru sankcji orzeczonej za dwa

delikty dyscyplinarne, które nie uległy przedawnieniu. Gdyby natomiast zarzut ten

potraktować jako kwestionujący wadliwość kontroli instancyjnej, to także i w tej

postaci nie zasługuje on na uwzględnienie, albowiem Wyższy Sąd Dyscyplinarny

odniósł się do zarzutu rażącej niewspółmierności kary na s. 12 uzasadnienia.

Wprawdzie rozważania te nie są zbyt szczegółowe, jednak pozwalają odczytać

powody, dla których Sąd ten uznał za nietrafny podniesiony w odwołaniu

obwinionego zarzut rażącej niewspółmierności kary i w tym zakresie stanowisko

Sądu drugiej instancji uznać należy za uprawnione, także jeśli chodzi o pogląd co

do braku możliwości orzeczenia kary łącznej w postępowaniu dyscyplinarnym

notariuszy.

Zasadnie natomiast obwiniony wskazał na błąd subsumcyjny w zakresie

przypisanych mu przewinień dyscyplinarnych, które nie uległy przedawnieniu. Jak

wynika z opisu czynów istotą ich naganności było nieprawidłowe sporządzenie

protokołów, które nie miały formy aktu notarialnego oraz nie zawierały danych o

miejscu ich sporządzenia. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji

wskazał wprawdzie jeszcze, że obwiniony sporządzał protokoły z naruszeniem

także zakresu, w jakim można dokonać sprostowania aktu notarialnego (k. 27v), co

jednak z oczywistych względów gwarancyjnych nie pozwala na uznanie tego

fragmentu części motywacyjnej orzeczenia za dopełnienie opisu czynu.

W świetle takiej charakterystyki czynu trafnie wskazuje skarżący, że kwestia

tego, czy protokół sprostowania musi mieć formę aktu notarialnego nie jest

jednoznaczna, a w literaturze przedmiotu prezentowany jest pogląd odmienny od

tego, który przyjął Sąd orzekający i zaaprobował Sąd odwoławczy. W doktrynie

wskazuje się, że sporządzenie sprostowania w postaci protokołu notarialnego nie

8

oznacza, iż protokół ten spełniać ma wszystkie wymogi formalne przewidziane dla

aktu notarialnego. Identyfikowanie w tym wypadku obu dokumentów nie jest

uzasadnione. O tym, że protokół sprostowawczy nie jest aktem notarialnym

wyraźnie stanowi art. 80 § 4 zd. II (A. Oleszko, Prawo o notariacie. Komentarz.

Część II, tom 1, Warszawa 2012, s. 287). W przepisie tym wyłączono m.in.

stosowanie art. 92 § 1 pkt 4-8 u.p.n. określające, co powinien zawierać akt

notarialny oraz art. 94 § 1 u.p.n., określający m.in. obowiązek notariusza odczytania

aktu notarialnego przed jego podpisaniem przez strony. Warto dodać, że w

odniesieniu do innych protokołów przewidzianych w art. 104 § 1-3 u.p.n. wyraźnie

wskazano, że protokoły spisuje się w formie aktu notarialnego (art. 104 § 4 u.p.n.).

Brak takiego wyraźnego unormowania w art. 80 u.p.n. może dawać podstawę do

twierdzenia, że określony tam protokół sprostowania nie musi mieć formy aktu

notarialnego.

Skoro zatem możliwe są dwie interpretacje przepisów ustawy- Prawo o

notariacie co do obowiązującej formy protokołu sprostowania, to uznanie, iż

obwiniony dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na oczywistej i

rażącej obrazie przepisów prawa w tym zakresie nie znajduje podstaw, albowiem

oczywiste jest, że w wypadku występowania wątpliwości interpretacyjnych co do

znaczenia danego przepisu nawet stwierdzenie jego naruszenia przez organ

zwierzchni nie może prowadzić do przekonania, że obraza prawa miała charakter

oczywisty. Brak tego znamienia uniemożliwia przypisanie odpowiedzialności

dyscyplinarnej w ramach omawianej formy sprawczej przewinienia

dyscyplinarnego.

Prowadzi to do wniosku, że Wyższy Sąd Dyscyplinarny dokonał nierzetelnej

w świetle art. 457 § 3 k.p.k. kontroli instancyjnej, pobieżnie rozpoznając

podniesiony w odwołaniu obwinionego zarzut obrazy art. 50 u.p.n., akceptując w

ten sposób wadliwy opis czynu, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia tego

Sądu. Z tego względu należało uchylić zaskarżone orzeczenie, co wobec upływu 3-

letniego terminu przedawnienia (art. 52 § 1 u.p.n.) zarzucanych notariuszowi K. W.

przewinień dyscyplinarnych (popełnionych 14 czerwca 2011 r. i 25 maja 2011 r.)

doprowadziło do konieczności uchylenia także orzeczenia Sądu pierwszej instancji i

umorzenia postępowania o te czyny.

9

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w części

dyspozytywnej wyroku, kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążając organy

samorządu dyscyplinarnego na podstawie art. 67 § 1 u.p.n. i art. 632 pkt 2 k.p.k. w

zw. z art. 69 u.p.n.