III KK 303/14

Sygn. akt III KK 303/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Józef Dołhy

Protokolant Teresa Jarosławska

w sprawie A. S.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 28 października 2014 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 13 maja 2014 r.,

utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w L.

z dnia 16 grudnia 2013 r.

uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. utrzymującej w mocy

rozstrzygnięcia zawarte w pkt I i III sądu pierwszej instancji, i w

tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym Sądowi Apelacyjnemu.

UZASADNIENIE

2

A. S. został skazany prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w L. z dnia 22 lipca 2003 r., w sprawie III K …/02, za czyn

z art 280 § 1 k.k., popełniony w dniu 10 października 2002 r., na karę 2 lat

pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby

wynoszący 4 lata i na karę grzywny w wysokości 60 stawek dziennych, z

ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 15 złotych. Na poczet

orzeczonej kary grzywny zaliczono skazanemu okres rzeczywistego

pozbawienia wolności w sprawie w dniu 10 października 2002 r.

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r. Sąd Rejonowy w L. zarządził

wykonanie kary pozbawienia wolności, a postanowieniem z dnia 15 lutego

2006 r. zarządził wykonanie 30 dni zastępczej kary pozbawienia wolności za

nieuiszczoną grzywnę;

2. Sądu Rejonowego w L. z dnia 24 października 2003 r. w sprawie IX K …/03,

za czyny z art. 280 § 1 k.k. oraz z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k.,

popełnione w dniach 13 lutego 2003 r. i 19 lutego 2003 r. przy uznaniu, iż

czyny te stanowią ciąg przestępstw z art. 91 § 1 k.k., na karę 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności oraz 60 stawek dziennych grzywny, z ustaleniem

wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych. Na poczet orzeczonej kary

pozbawienia wolności zaliczono skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie od 19 lutego 2003 r. do 24 października 2003 r.;

3. Sądu Rejonowego w L. z dnia 24 września 2004 r. w sprawie III K …/04, za

czyn za art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zw.

z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 8 grudnia 2003 r., na karę 2 lat i 10

miesięcy pozbawienia wolności;

4. Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 października 2006 r. w sprawie II K …/04,

za czyn z art. 197 § 1 i 3 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., popełniony w dniu 26

maja 2004 r., na karę 4 lat pozbawienia wolności;

5. Sądu Okręgowego w L. z dnia 20 października 2011 r. w sprawie IV K …/11,

za czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 3 k.k. w

zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełniony 11 lutego 2003

r., na karę 8 lat pozbawienia wolności. Wyrok ten został zmieniony w zakresie

opisu czynu, jego kwalifikacji prawnej oraz wymiaru kary wyrokiem Sądu

3

Apelacyjnego z dnia 4 czerwca 2013 r., który kwalifikując czyn popełniony

przez oskarżonego z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 13 § 1

k.k. w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.k. w zb. z art. 155 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności.

Wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia 5 lutego 2007 r., sygn. akt II

K …/06, kary wymierzone wyrokami opisanymi w pkt 3 i 4 połączono i orzeczono

wobec skazanego karę łączną 5 lat pozbawienia wolności.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem łącznym z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt

IV K …/13, w pkt I na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. oraz art. 569 § 1 i 2

k.p.k. połączył jednostkowe kary pozbawienia wolności wymierzone wyrokami

opisanymi w pkt 1, 2 i 5, orzekając wobec skazanego karę łączną 10 lat

pozbawienia wolności i określając, w pkt III, podlegające zaliczeniu na poczet tej

kary okresy odbytych kar. Nadto, w pkt II, połączył kary grzywny wymierzone

wyrokami opisanymi w pkt 1 i 2, orzekając karę łączną 60 stawek dziennych

grzywny, z ustaleniem wysokości jednej stawki na kwotę 20 zł.

Orzekł, że w pozostałym zakresie wymienione wyroki podlegają odrębnemu

wykonaniu, a na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w

przedmiocie wydania wyroku łącznego obejmującego skazania w sprawach

objętych wspomnianym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K., sygn. akt II K

…/06.

Wyrok ten, w części ujętej w pkt I, tj. zawierającej orzeczenie o karze łącznej

pozbawienia wolności, zaskarżył obrońca skazanego. Jako zasadniczy zarzut

podniósł wymierzenie kary rażąco niewspółmiernej, wywodząc, że kara łączna

powinna zostać orzeczona na zasadzie absorpcji i postulując zmianę wyroku

poprzez wymierzenie skazanemu kary łącznej 8 lat pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r.,

utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji, uznając apelację za oczywiście

bezzasadną. Nadto rozstrzygnął o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu oraz o

wydatkach postępowania odwoławczego, zwalniając skazanego od ich uiszczenia.

Wobec niezłożenia przez żadną ze stron stosownego wniosku, uzasadnienie

wyroku nie zostało sporządzone.

4

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł Prokurator

Generalny. Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok na korzyść skazanego

w zakresie utrzymania w mocy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I wyroku sądu

pierwszej instancji o połączeniu kar pozbawienia wolności, orzeczonych w

sprawach Sądu Rejonowego w L. o sygnaturach: III K …/02 i IX K …/03 oraz Sądu

Okręgowego w L., orzeczonej w sprawie o sygnaturze IV K …/11, oraz w zakresie

utrzymania w mocy akcesoryjnego rozstrzygnięcia zawartego w punkcie III tego

wyroku.

Zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej

oraz utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego wyroku łącznego, wydanego z

naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 86 § 1 k.k., polegającym na

wymierzeniu kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze 10 lat w sytuacji, gdy

suma kar jednostkowych podlegających łączeniu wynosiła 9 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności, do którego to naruszenia doszło w postępowaniu przed

Sądem Okręgowym w wyniku naruszenia art. 410 k.p.k., polegającego na

zaniechaniu oparcia wyroku na podstawie całokształtu okoliczności ujawnionych w

toku rozprawy głównej”.

Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym

Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna, co sprawia, że możliwe było jej

uwzględnienie w trybie art. 535 § 5 k.p.k. – na posiedzeniu bez udziału stron. Mimo

braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku, bez ryzyka błędu można przyjąć, że Sąd

Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji z tego samego

powodu, dla którego Sąd ten wymierzył A. S. karę łączną pozbawienia wolności z

obrazą art. 86 § 1 k.k., bo przewyższającą sumę kar wymierzonych skazanemu za

poszczególne przestępstwa. Nie ulega wątpliwości, że do nieprawidłowości w

orzekaniu sądów obu instancji doszło wobec niedostrzeżenia, co odnosi się również

do obrońcy, który kwestii nie podniósł w apelacji, że w sprawie, w której w pierwszej

5

instancji wyrok pod sygn. IV K …/11 wydał Sąd Okręgowy w L., prawomocnie

wymierzono skazanemu karę nie 8, ale 5 lat pozbawienia wolności. Tak bowiem w

ponowionym, wobec uchylenia przez Sąd Najwyższy wcześniej wydanego wyroku,

postępowaniu odwoławczym rozstrzygnął Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4

czerwca 2013 r., zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji (k. 674). Fakt ten nie

został odnotowany przez Sąd Okręgowy w części wstępnej wyroku łącznego,

opisującej treść poszczególnych wyroków, będących podstawą orzekania w

przedmiocie wyroku łącznego, ani w uzasadnieniu tego wyroku, w którym ponownie

przytoczono treść wspomnianych wyroków, chociaż z protokołu rozprawy wynika,

że ujawniono m.in. akta sprawy Sądu Okręgowego w L. IV K …/11 (k. 58 odw. akt

sprawy IV K …/13). Zasadnie zatem wskazał Prokurator Generalny, iż w

postępowaniu o wydanie wyroku łącznego Sąd Okręgowy naruszył nie tylko art. 86

§ 1 k.k., ale też art. 410 k.p.k. To właśnie uchybienie, o charakterze proceduralnym,

skutkowało zaistnieniem obrazy prawa materialnego.

W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu pierwszej instancji został przez

obrońcę zaskarżony w związku z poglądem, że wymierzona skazanemu kara

łączna pozbawienia wolności jest rażąco niewspółmierna, a karą prawidłową będzie

kara ukształtowana na zasadzie pełnej absorpcji. Wypada zatem uznać, że

obligowało to Sąd odwoławczy do przeprowadzenia kontroli orzeczenia o karze

łącznej pozbawienia wolności w pełnym zakresie, w tym do sprawdzenia, czy

granice tej kary Sąd a quo ustalił prawidłowo. W takim razie jako problematyczny

jawi się pogląd Prokuratora Generalnego, iż uchybienie normie art. 433 § 1 k.p.k.

należy także wiązać treścią art. 440 k.p.k. W kasacji prawidłowo wskazano jednak

na istotę sygnalizowanej nieprawidłowości, która polega na przeprowadzeniu

nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy wyroku sprzecznego z

prawem, co jest niemożliwe do zaakceptowania zwłaszcza w sytuacji, gdy

skazanemu wymierzono karę łączną pozbawienia wolności z przekroczeniem

górnej granicy ustawowego zagrożenia. Nieskorygowanie wyroku niezgodnego z

art. 86 § 1 k.k. sprawiło też, że uchybienie to przeniknęło do wyroku zaskarżonego

kasacją.

Dlatego konieczne było uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej

części, tj. utrzymującej w mocy rozstrzygnięcia zawarte w pkt I i III Sądu pierwszej

6

instancji, i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Sąd Apelacyjny wyda wyrok, który sprawi, że

prowadzone z inicjatywy A. S. postępowanie o wydanie wyroku łącznego będzie

wolne od nieprawidłowości. W związku z tym, o ile we własnym zakresie będzie

orzekał o karze łącznej pozbawienia wolności zwróci też uwagę, respektując

zasadę niepogarszania sytuacji skazanego, w jaki sposób kształtował tę karę Sąd

pierwszej instancji, w tym na ile odbiegała ona od najsurowszej kary jednostkowej,

za którą Sąd a quo uważał karę 8 lat pozbawienia wolności.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.