V KK 299/14

Sygn. akt V KK 299/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wełpa

w sprawie J. N.

skazanego z art. 178a § 4 kk w zw. z art. 64 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 27 października 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego w G.

z dnia 24 października 2013 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie orzeczenia o karze

grzywny wymierzonej na podstawie art. 71 § 1 k.k.,

2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

2

UZASADNIENIE

J. N. został oskarżony o to, że: w dniu 7 lipca 2013 r., około godz. 18.00 w

S. prowadził na drodze publicznej - ul. G. samochód marki Mitsubishi Colt, nr

rej.[…], będąc w stanie nietrzeźwości - 0,53 mg/l alkoholu w wydychanym

powietrzu, nie stosując się przy tym do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w M.

wyrokiem z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt … 657/06, zakazu prowadzenia

pojazdów mechanicznych na okres 6 lat, obowiązującego od 10 września 2007 r.

do 10 września 2013 r., przy czym czynu tego dopuścił się będąc skazanym

wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt … 657/06, za

czyn z art. 244 k.k. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz wyrokiem

łącznym Sądu Rejonowego w G. z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. ... 90/09,

obejmującym wyrok Sądu Rejonowego w G., sygn. akt … 32/09, skazujący J. N. za

czyn z art. 244 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k. na karę 10 miesięcy pozbawienia

wolności i przed upływem 5 lat od odbycia kary w okresie od warunkowego

zwolnienia w dniu 24 listopada 2010 r., tj. o przestępstwo określone w art. 178a § 4

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Akt oskarżenia został w tej sprawie skierowany do Sądu Rejonowego w G.

dnia 21 sierpnia 2013 r. (k.32-33). Podczas rozprawy w dniu 24 października 2013

r. oskarżony przyznał się do dokonania zarzucanego mu przestępstwa, zaś

obrońca w jego imieniu złożył wniosek o skazanie w trybie art. 387 § 1 i 2 k.p.k.

bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i wymierzenie J. N. kary 5

miesięcy pozbawienia wolności oraz kary grzywny w wysokości 100 stawek

dziennych, po 15 zł każda oraz orzeczenie środka karnego w postaci zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat. Prokurator

obecny na rozprawie zaakceptował powyższy wniosek (k. 48 - 49).

W związku z tym Sąd Rejonowy w G. nie dostrzegając, że wniosek obrońcy

w zakresie postulowanej kary grzywny został złożony z obrazą prawa

materialnego, albowiem sankcja zamieszczona w art. 178a § 4 k.k. przewiduje

możliwość orzeczenia tylko kary pozbawienia wolności, wyrokiem z dnia 24

października 2013 r., sygn. akt … 806/13, oskarżonego J. N. uznał za winnego

popełnienia zarzucanego mu czynu z ustaleniem, że oskarżony odbywał karę

pozbawienia wolności do warunkowego przedterminowego zwolnienia w dniu 14

kwietnia 2010 r., tj. przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § I k.k. i za to

3

na podstawie tych przepisów wymierzył mu karę 5 miesięcy pozbawienia wolności.

Nadto w oparciu o art. 42 § 2 k.k., orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat, zaś na podstawie art. 71 § 1

k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po

15 zł każda. Jednocześnie zwolnił oskarżonego od obowiązku zapłaty kosztów

sądowych, obciążając nimi Skarb Państwa (k. 50).

Wyrok ten uprawomocnił się bez kontroli instancyjnej w dniu 1 listopada

2013 r. (k. 62), jednak został zaskarżony kasacją przez Prokuratora Generalnego

na korzyść J. N. w części dot. orzeczenia o karze grzywny.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k.

Prokurator Generalny zarzucił wyrokowi Sądu Rejonowego w G. rażące i mające

istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego i

materialnego, to jest art. 387 § 2 k.p.k. i art. 71 § 1 k.k., polegające na

uwzględnieniu przez Sąd wadliwego wniosku obrońcy oskarżonego, któremu nie

sprzeciwił się prokurator i wymierzeniu J. N. za popełnienie czynu z art. 178a § 4

k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. bezwzględnej kary 5 miesięcy pozbawienia wolności

oraz kary grzywny na podstawie art. 71 § 1 k.k., podczas gdy wymieniony przepis

daje podstawę do wymierzenia kary grzywny jedynie w przypadku warunkowego

zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności i tylko wówczas, gdy

wymierzenie jej na innej podstawie nie jest możliwe.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze i umorzenie w tym zakresie

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna w stopniu

oczywistym i podlegała uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron w trybie

art. 535 § 5 k.p.k.

Podniesiony w kasacji zarzut okazał się w całości zasadny albowiem

skarżący trafnie podniósł, że zaskarżony wyrok, który zapadł trybie

konsensualnym przewidzianym w art. 387 k.p.k., został wydany z rażącym

naruszeniem art. 387 § 2 k.p.k. i art. 71 § 1 k.k.

W realiach przedmiotowej sprawy wniosek obrońcy o wydanie wyroku

4

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie J. N. za czyn z art.

178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. kary 5 miesięcy pozbawienia wolności oraz

grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 15 zł każda, złożony w imieniu

tego oskarżonego na rozprawie w dniu 24 października 2013 r., w momencie

zakończenia pierwszego przesłuchania J. N., zaaprobowany przez prokuratora,

nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd Rejonowy, bowiem przypisany

oskarżonemu czyn z art. 178a § 4 k.k. zagrożony jest tylko karą pozbawienia

wolności, w wymiarze od 3 miesięcy do 5 lat. Zatem, wykluczone jest orzeczenie

za to przestępstwo kary grzywny samoistnej określonej w art. 33 § 1 k.k. Sąd

meriti wymierzając oskarżonemu karę pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania nie mógł orzec za ten czyn obok tej kary także kary

grzywny kumulatywnej na podstawie art. 33 § 2 k.k., gdyż przestępstwo z art. 178a

§ 4 k.k. nie jest czynem popełnionym w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub

czynem, którego skutkiem jest uzyskanie takiej korzyści. W analizowanej sytuacji

wyłączona była również możliwość wymierzenia kary grzywny na podstawie

powołanego przez Sąd Rejonowy art. 71 § 1 k.k., albowiem grzywna orzekana z

mocy tego przepisu ma charakter akcesoryjny i związana jest ściśle z

zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności, skoro z treści art. 71 § 1

k.k. jednoznacznie wynika, że orzeczenie przewidzianej w nim kary grzywny

dopuszczalne jest tylko w wypadku wymierzenia kary pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania, w sytuacji gdy wymierzenie grzywny na

innej podstawie nie jest możliwe (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26

marca 2013 r., V KK 10/13, Prok.i Pr.-wkł.2013/6/7).

Sąd, rozstrzygając wniosek oskarżonego lub jego obrońcy o wydanie

wyroku skazującego i wymierzenie oskarżonemu określonej kary lub środka

karnego bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, jest przede wszystkim

zobowiązany sprawdzić zaistnienie w konkretnej sprawie warunków

dopuszczalności uwzględniania tego wniosku przewidzianych w art. 387 § 1 i 2

k.p.k. Jednocześnie treść wskazanych przepisów nie daje sądowi możliwości

wymierzenia kary innej niż proponowana we wniosku o dobrowolne poddanie się

odpowiedzialności karnej, jaka została zaakceptowana przez uprawnionych

uczestników tego postępowania. Z drugiej strony oskarżony lub jego obrońca w

5

ramach wskazanego trybu konsensualnego nie ma możliwości wynegocjowania

takich warunków wymiaru kary, bądź środków karnych, jakie nie są dopuszczalne

w odniesieniu do zarzucanego oskarżonemu przestępstwa w przepisach prawa

karnego materialnego. Dlatego wówczas, gdy zgłoszony przez oskarżonego lub

jego obrońcę wniosek tychże unormowań materialno-prawnych nie respektuje,

niewątpliwą powinnością sądu jest albo uzależnienie uwzględnienia wniosku od

dokonania w nim stosownej zmiany (art. 387 § 3 k.p.k.), albo też rozpoznanie w

dalszym ciągu sprawy na zasadach ogólnych.

Tak też powinien postąpić Sąd Rejonowy w sprawie niniejszej, skoro

obrońca złożył wniosek o wymierzenie oprócz bezwzględnej kary pozbawienia

wolności także kary grzywny, której orzeczenie in concreto było sprzeczne z

przepisami prawa karnego materialnego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

10 lipca 2014 r., IV KK 115/14, LEX nr 1480342, z dnia 10 czerwca 2014 r., III KK

144/14, LEX nr 1498814, z dnia 28 listopada 2013 r., IV KK 389/13, Prok.i Pr.-wkł.

2014/2/12, z dnia 15 listopada 2013 r., III KK 333/13, Prok.i Pr.-wkł. 2014/2/13, z

dnia 18 kwietnia 2013 r., II KK 98/13, Prok.i Pr.-wkł. 2013/7-8/10).

Ponieważ Sąd Rejonowy w G. przeoczył to uchybienie wniosku obrońcy

oskarżonego i wydając zaskarżony wyrok uwzględnił zawarte w nim propozycje

rozstrzygnięcia, to w sposób rażący naruszył art. 387 § 2 k.p.k., a w konsekwencji

także przepis art. 71 § 1 k.k., które to naruszenie miało istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku.

Analizując z kolei wniosek kasacyjny Prokuratora Generalnego w

kontekście art. 118 k.p.k. należy stwierdzić, że skarżący postulując w nim o

uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze odnosił

go jedynie do orzeczenia o karze grzywny, skoro tak oznaczył granice zaskarżenia

wyroku Sądu meriti. Do takiej konkluzji prowadzi również treść podniesionego

zarzutu kasacyjnego, z którego wprost wynika, że uchybienie Sądu meriti

ograniczyło się jedynie do uwzględnienia wniosku obrońcy w zakresie orzeczenia

oskarżonemu kary grzywny wbrew dyspozycji art. 71 § 1 k.k. Natomiast

wymierzona J. N. bezwzględna kara 5 miesięcy pozbawienia wolności była zgodna

z wnioskiem obrońcy, została zaakceptowana przez prokuratora i pozostawała w

granicach sankcji przewidzianej za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k., a zatem jej

6

orzeczenie było możliwe w ramach trybu przewidzianego w art. 387 k.p.k.,

podobnie jak zastosowanie na podstawie art. 42 § 2 k.k. proponowanego przez

obrońcę środka karnego.

Niewątpliwie Prokurator Generalny mógł zaskarżyć wyrok Sądu

Rejonowego w całości oraz wnioskować w kasacji o jego uchylenie z

przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji,

skoro tryb konsensualny określony w art. 387 k.p.k. warunkuje jego zastosowanie

w przypadku uwzględnienia całego wniosku oskarżonego, a nie tylko jego części,

zaś przy braku akceptacji wniosku przez sąd skutkuje prowadzeniem sprawy na

zasadach ogólnych.

Jednak ze względu na układ procesowy jaki powstał w tej sprawie na etapie

postępowania kasacyjnego nie było potrzeby tak zasadniczej ingerencji w

orzeczenie Sądu Rejonowego, zważywszy na treść art. 536 k.p.k. normującego

granice orzekania w trybie kasacji, które w niniejszym postępowaniu zostały przez

skarżącego zakreślone wyłącznie do orzeczenia o karze grzywny wydanego na

podstawie art. 71 § 1 k.k., oraz ze względu na fakt, że wyrok Sądu meriti został

zaskarżony wyłącznie na korzyść oskarżonego, co oznacza, że w ewentualnym

postępowaniu ponownym funkcjonowałby pośredni zakaz reformationis in peius,

określony w art. 443 k.p.k., który praktycznie uniemożliwiłby wymiar kary

pozbawienia wolności i środka karnego na poziome innym od tego jaki został

oznaczony w zaskarżonym wyroku, ponieważ orzeczenia w tym zakresie zapadły

zgodnie z oczekiwaniami oskarżonego i jego obrońcy.

W związku z tym korekta zaskarżonego wyroku w postępowaniu

kasacyjnym mogła się sprowadzać tylko do uchylenia orzeczenia Sądu

Rejonowego w G. w części dotyczącej kary grzywny. Dlatego zbędnym było

wnioskowanie w kasacji o następcze umorzenie postępowania w zakresie

rozstrzygnięcia o karze, zwłaszcza że brak jest podstaw normatywnych do takiego

postąpienia w powstałej sytuacji procesowej. Nie wskazuje ich również treść

uzasadnienia kasacji.

Warto przypomnieć, że przepis art. 537 § 1 k.p.k. dopuszcza możliwość

uchylenia zaskarżonego orzeczenia przez sąd kasacyjny bez wydawania

przewidzianego w art. 537 § 2 k.p.k. orzeczenia następczego i merytorycznego

7

zakończenia sprawy tylko przez wyeliminowanie rozstrzygnięcia wydanego z

rażącym naruszeniem przepisów prawa (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10

czerwca 2014 r., III KK 140/14, LEX nr 1498813, z dnia 3 lipca 2013 r., WK 5/13

LEX nr 1331418, z dnia 19 grudnia 2007 r., V KK 404/07, R - OSNKW 2007, poz.

2959 CD a także uzasadnienie postanowienia SN z dnia 25 II 2004 r. II KK 393/03,

OSNKW 2004/4/45 oraz postanowienie SN z dnia 20 II 1995 r. II KRN 256/94,

OSNKW 1995/5-6/ 36).

Częściowo wadliwa redakcja wniosku kasacyjnego nie powoduje jednak, że

przedmiotowa kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie w całości, na podstawie

art. 535 § 5 k.p.k., bowiem wniosek zasadniczy rozpatrywanej skargi o uchylenie

zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze grzywny, w

kontekście oceny postawionego w niej zarzutu rażącego naruszenia przepisu

prawa procesowego - art. 387 § 2 k.p.k., które skutkowało obrazą art. 71 § 1 k.k.,

był trafny i został w całości uwzględniony przez Sąd Najwyższy w ramach

oznaczonego w kasacji zakresu zaskarżenia i zgodnie z jej kierunkiem.

Trzeba podzielić stanowisko, że „…oczywistą zasadność kasacji wiązać

należy przede wszystkim z oceną trafności uchybień, jakie, stosownie do

obowiązku wynikającego z treści art. 526 § 1 k.p.k. oraz na podstawach

wskazanych w art. 523 § 1 k.p.k., zostały w skardze podane, a które - w granicach

zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.) - rozważane są przez sąd

kasacyjny….” (zob. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2001 r., IV KKN 578/00, OSNKW

2001/5-6/49).

Z tych względów, orzekając w granicach wyznaczonych dyspozycją art. 536

k.p.k., Sąd Najwyższy na podstawie art. 537 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok

w części dot. orzeczenia o karze grzywny wymierzonej na podstawie art. 71 § 1

k.k. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 638 k.p.k.