III CZP 73/14

Sygn. akt III CZP 73/14

UCHWAŁA

Dnia 5 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Marian Kocon

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzyciela A. S.-B.

przy uczestnictwie dłużnika […] Bank Polska S.A. w W.,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 5 listopada 2014 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W.

postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r.,

"1. Czy przekazanie sądowi właściwemu skargi na czynności

komornika wniesionej do sądu niewłaściwego miejscowo powinno

nastąpić w formie postanowienia sądu czy zarządzenia

przewodniczącego?

2. Czy w przypadku przekazania skargi postanowieniem sądu do

oceny zachowania terminu do jej wniesienia (art. 767 § 4 k.p.c.)

znajduje zastosowanie art. 200 § 3 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Skarga na czynność komornika wniesiona do sądu

niewłaściwego miejscowo podlega przekazaniu sądowi

właściwemu postanowieniem (art. 200 § 1 k.p.c.);

skargę wniesioną do sądu niewłaściwego miejscowo przed

upływem przepisanego terminu uważa się za wniesioną

z zachowaniem terminu.

2

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy w W. odrzucił

skargę wierzycielki na czynność komornika wobec stwierdzenia, że została

wniesiona z uchybieniem terminu tygodniowego wynikającego z art. 767 § 4 k.p.c.

Wskazał, że wierzycielka skargę na czynność komornika wniosła do Sądu

Rejonowego w G., który, uznając się za niewłaściwy do jej rozpoznania,

zarządzeniem przewodniczącego przekazał ją do rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w W. Biorąc jednak pod uwagę, że do tego Sądu jako sądu

właściwego skarga wpłynęła z uchybieniem wymaganego ustawą terminu,

podlegała odrzuceniu.

Rozpoznając zażalenie wierzycielki na to postanowienie, Sąd Okręgowy

w W. powziął wątpliwość prawną, którą w formie przytoczonych na wstępie

zagadnień prawnych przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Wskazał, że praktyka przekazania skargi na czynność komornika, wniesionej

do sądu niewłaściwego do jej rozpoznania, niezaskarżalnym zarządzeniem

przewodniczącego, znajdowała wsparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

w tym w poglądzie wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 maja

2010 r. III CZP 28/10 (OSNC z 2011 r., nr 1, poz. 10), jednakże wobec treści

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2013 r.

III CZP 91/12 (OSNC z 2013 r., nr 10, poz. 112), wymaga wyjaśnienia czy pogląd

ten zachował aktualność. Wskazał na doniosłość tego zagadnienia nie tylko dla

rozstrzygnięcia sprawy ale i dla praktyki sądowej w sprawach podobnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 767 § 1 k.p.c. skarga na czynności komornika przysługuje do

sądu rejonowego, przy czym sądem właściwym do jej rozpoznania jest sąd, przy

którym działa komornik. Jeżeli zaś do prowadzenia egzekucji został wybrany

komornik poza właściwością ogólną, skargę rozpoznaje sąd, który byłby właściwy

według ogólnych zasad. Zgodnie z § 4 tego artykułu skargę wnosi się do sądu

w terminie tygodniowym od dnia czynności, gdy strona lub osoba, której prawo

zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności

3

obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, w innych wypadkach - od dnia

zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez

czynności komornika naruszone bądź zagrożone, a w braku zawiadomienia –

od dnia dowiedzenia się przez skarżącego o dokonanej czynności. Skargę na

zaniechanie przez komornika czynności wnosi się w terminie tygodniowym od dnia,

w którym czynność powinna być dokonana.

Przytoczony przepis reguluje zatem właściwość sądu rozstrzygającego

skargę i to zarówno w aspekcie właściwości miejscowej jak i funkcjonalnej, a także

termin jej wniesienia. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 maja 2010 r. III CZP

28/10 (OSNC z 2011 r., nr 1, poz. 10) Sąd Najwyższy odnosząc się do właściwości

funkcjonalnej sądu rozstrzygającego skargę na czynność komornika wskazał,

że sąd rejonowy rozpoznający skargę działa jako sąd pierwszej instancji.

Dokonując natomiast kwalifikacji skargi na czynności komornika z punktu widzenia

przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego środków zaskarżenia wskazał,

że mieszcząc się w katalogu tych środków, ma jednak szczególny charakter

polegający na tym, że do jej rozpoznania właściwy jest sąd rejonowy, przy którym

komornik działa oraz, że jest to środek zaskarżenia przysługujący - co do zasady -

na wszelkie czynności i zaniechania komornika, a więc czynności o charakterze

zarówno orzeczniczym jak i wykonawczym. Mimo tej specyfiki jest to, w ujęciu art.

363 § 1 k.p.c., inny, niedewolutywny środek zaskarżenia, podobnie jak m.in.

sprzeciw od wyroku zaocznego (art. 344 k.p.c.), sprzeciw od nakazu zapłaty

w postępowaniu upominawczym (art. 502 k.p.c.), zarzuty od nakazu zapłaty

w postępowaniu nakazowym (art. 491 k.p.c.), skarga na plan podziału sporządzony

przez zarządcę przymusowego (art. 106413

§ 2 k.p.c.), skarga na udzielenie

przybicia (art. 870 § 1 k.p.c.). Przytoczone stanowisko Sądu Najwyższego należy

podzielić.

Zważywszy, że powołane postanowienie zostało wydane w sprawie, w której

powstała wątpliwość co do dopuszczalności stosowania art. 200 k.p.c. w sytuacji

gdy zachodzi konieczność przekazania skargi na czynność komornika przez sąd

niewłaściwy sądowi właściwemu do jej rozpoznania, w uzasadnieniu Sąd

Najwyższy wypowiedział pogląd o niestosowaniu tego przepisu i z odwołaniem się

4

m.in. do uchwały z dnia 28 listopada 1987 r. III CZP 33/87 (OSNC z 1988 r. nr 6,

poz. 73) wskazał, jako czynność właściwą, zarządzenie przewodniczącego.

Zagadnienie dopuszczalności stosowania art. 200 k.p.c. (w związku z art. 13

§ 2 k.p.c.) w postępowaniu egzekucyjnym, również w razie wniesienia skargi na

czynności komornika do organu niewłaściwego, nie jest nowe. W postanowieniu

z dnia 27 stycznia 1971 r. II CZ 16/71 (OSNC z 1971 r., nr 9, poz. 162) Sąd

Najwyższy twierdził, że z mocy art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym

mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 200 i 201 k.p.c. o przekazaniu

sprawy sądowi właściwemu, a w uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r. III CZP 185/95

(OSNC z 1996 r., nr 4, poz. 54) wyłączył co prawda stosowanie tego przepisu

w odniesieniu do sytuacji gdy dochodzi do przekazania wniosku o umorzenie

postępowania egzekucyjnego przez sąd komornikowi, ale nastąpiło to wobec

stwierdzenia, że komornik nie może być traktowany jak sąd, ponieważ powołany

przepis stanowi o przekazaniu sprawy sądowi.

Ponieważ skarga na czynności komornika jest środkiem zaskarżenia,

powstała wątpliwość co do dopuszczalności jej przekazania na podstawie

powołanego przepisu sądowi właściwemu, w razie jej wniesienia do sądu

niewłaściwego. Jak wskazano, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 maja

2010 r. Sąd Najwyższy odwołał się do uchwały III CZP 33/87, która na długie lata

ukształtowała praktykę sądową przekazania niewłaściwie wniesionego środka

zaskarżenia zarządzeniem. Uwzględnić jednak należy, że w uchwale tej Sąd

Najwyższy, poszukując podstawy prawnej wskazał na dopuszczalność analogii do

art. 188 § 3 k.p.c. stanowiącego, że w razie zgłoszenia powództwa w sądzie

niewłaściwym do rozpoznania sprawy, sąd ten prześle niezwłocznie akta sądowi

właściwemu. Podejmując w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 maja 2013 r.

III CZP 91/12 (OSNC z 2013 r., nr 10, poz. 112) analogiczne zagadnienie, to jest

zagadnienie rodzaju decyzji procesowej jaka powinna być podjęta w wypadku

wniesienia przed sąd niewłaściwy środka zaskarżenia w postaci zażalenia, Sąd

Najwyższy stwierdził, że sąd niewłaściwy, do którego skierowano zażalenie

przekazuje je do rozpoznania sądowi właściwemu na podstawie odpowiednio

zastosowanego art. 200 § 1 k.p.c. (w związku z art. 391 § 1 i art. 397 § 2 k.p.c.).

W uzasadnieniu tej uchwały zwrócono uwagę na zmieniony stan prawny to jest

5

uchylenie z dniem 1 lipca 2000 r. ustawą z dnia 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz.

554) art. 188 § 3 k.p.c. i brak podobnego uregulowania, wskazano, że uchwała

III CZP 33/87 dotyczyła zachowania terminu w sytuacji wniesienia rewizji do innego

sądu niż sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżony wyrok oraz zwrócono

uwagę na przydatność w badanej uchwałą sytuacji art. 200 k.p.c. Stanowisko

wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów należy zaaprobować, przy czym

przydatność zawartej w uzasadnieniu tej uchwały argumentacji prawnej dla

rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawionych przez Sąd Okręgowy

w sprawie niniejszej nie nasuwa wątpliwości.

Do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 200 k.p.c. upoważnia art.

13 § 2 k.p.c. Podkreślić należy, że chodzi tu o stosowanie odpowiednie, a więc

z uwzględnieniem modyfikacji wymaganej specyfiką postępowania egzekucyjnego

i samej skargi na czynność komornika jako środka zaskarżenia. Dostrzegając,

że art. 200 k.p.c. stanowi o przekazaniu sprawy sądowi właściwemu, można

rozważać, czy postępowanie ze skargi na czynność komornika jest sprawą,

w szczególności w takim znaczeniu jaki temu pojęciu przypisał Sąd Najwyższy

w uchwale z dnia 5 czerwca 2008 r. III CZP 142/07 (OSNC z 2008 r., nr 11,

poz. 122). W rozważaniach tych nie można jednak pomijać, że pojęcie sprawy

w przepisach kodeksu postępowania cywilnego miewa różny zakres, ponadto,

jak wynikało z przytoczonych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego, nie ma

przeszkody dla skorzystania z tej podstawy prawnej przy przekazaniu sądowi nie

tylko sprawy ale również niejako fragmentu sprawy, skoro Sąd Najwyższy

rozstrzygał o tej podstawie prawnej przekazania wniosku o umorzenie

postępowania egzekucyjnego. Ponadto samo postępowanie ze skargi na czynności

komornika, mimo że jest elementem postępowania egzekucyjnego, toczy się przed

sądem, który jednak w tym postępowaniu nie ma statusu organu egzekucyjnego,

ale rozpoznając skargę sprawuje w ten sposób wymiar sprawiedliwości. Jeśli

ponadto dostrzeże się, że skargę na czynność komornika wnieść może nie tylko

dłużnik i wierzyciel, ale każdy, kogo prawa zostały naruszone wskutek czynności

komornika lub jej niedokonania, wówczas pojęcie sprawy w postępowaniu

egzekucyjnym może być rozumiane inaczej niż w postępowaniu rozpoznawczym;

w szczególności dla osoby trzeciej postępowanie przed sądem ze skargi na

6

czynność komornika wręcz stanowić będzie sprawę, a więc będącą przedmiotem

postępowania całość.

Powyższe uzasadnia zatem wniosek, że art. 200 § 1 k.p.c. ma odpowiednie

zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym wówczas, gdy skarga na czynności

komornika została wniesiona do sądu niewłaściwego miejscowo. W tym miejscu

zwrócić jeszcze należy uwagę, że ustawowe pojęcie „wniesienia” skargi do sądu

wykładać należy w powiązaniu z wynikającym z ustawy wskazaniem sądu, który

skargę tę rozpoznaje. Chodzi więc tu o to, że adresatem skargi uczynić należy sąd,

który jest właściwy do jej rozpoznania, czyli skarga powinna być skierowana do

tego sądu. Jeżeli więc wnoszący skargę jej adresatem uczyni sąd niewłaściwy,

to jest wskaże sąd niewłaściwy jako sąd, który skargę tę powinien rozpoznać i tak

zredagowana skarga zostanie skierowana do tego sądu z zachowaniem terminu

wynikającego z art. 767 § 4 k.p.c., a sąd ten przekaże ją do sądu właściwego,

wówczas skargę tę uważać należy za wniesioną z zachowaniem terminu.

Wykluczyć należy zachowanie terminu wówczas gdy skarga skierowana do sądu

niewłaściwego zostanie wniesiona przed upływem przepisanego terminu do

jakiegokolwiek sądu.

Z przedstawionych względów na podstawie art. 390 k.p.c. podjęto uchwałę,

jak na wstępie.