V KK 252/14

Sygn. akt V KK 252/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Józef Szewczyk

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Wełpa

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza,

w sprawie S. M.

skazanego z art. 286 § 1 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 5 listopada 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 27 lutego 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w L.

z dnia 26 listopada 2013 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym,

II. zarządza zwrot na rzecz oskarżonego S. M. wniesionej

opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia 26 listopada 2013 r., S. M. został

uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i

za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazany na karę roku pozbawienia wolności,

wykonanie której warunkowo zawieszono na okres 5 lat próby.

Apelację od tego wyroku wniosła oskarżycielka posiłkowa, w której

podnosząc zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary, wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie S. M. kary 8 lat pozbawienia

wolności. Po jej rozpoznaniu, Sąd Okręgowy w L., wyrokiem z dnia 24 października

2013 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił orzeczenie o

warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, a w pozostałej

części wyrok utrzymał w mocy.

Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca skazanego. W kasacji

zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa

procesowego, to jest art. 454 § 2 k.p.k., polegające na orzeczeniu przez Sąd II

instancji kary surowszej niż ta, którą wymierzono wyrokiem Sądu I instancji,

pomimo tego, iż Sąd odwoławczy bez przeprowadzania na rozprawie odwoławczej

dowodów wskazujących na to, iż działania skazanego doprowadziły firmę

oskarżycielki posiłkowej do upadku, zaś ją samą do ruiny, dokonał zmiany ustaleń

faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji.

W tym stanie rzeczy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w L. wniósł o oddalenie kasacji, natomiast

prokurator Prokuratury Generalnej występujący na rozprawie kasacyjnej wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do

ponownego rozpoznania, wobec zasadności zarzutu kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy S. M. okazała się zasadna.

Dla porządku wypada przypomnieć, że wyrok Sądu Rejonowego w L.

zaskarżony został apelacją oskarżycielki posiłkowej na niekorzyść S. M., w której

podniesiono zarzut rażącej niewspółmierności – łagodności orzeczonej kary

pozbawienia wolności. W tej sytuacji sąd odwoławczy był uprawniony do zmiany

zaskarżonego wyroku na niekorzyść oskarżonego i podwyższenia wymiaru

3

orzeczonej kary, nie obowiązywał go bowiem zakaz reformationis in peius

określony w art. 434 § 1 k.p.k. Sąd odwoławczy stwierdził zasadność zarzutu

apelacji oskarżycielki posiłkowej, a więc potwierdził w toku kontroli odwoławczej

uchybienie podniesione w środku odwoławczym, wniesionym na niekorzyść

oskarżonego.

Ujęty w art. 434 § 1 k.p.k. zakaz reformationis in peius nie jest jednak jedyną

instytucją procesową o charakterze gwarancyjnym, która ogranicza możliwość

orzeczenia przez sąd odwoławczy wobec oskarżonego kary surowszej, aniżeli kara

wymierzona przez sąd pierwszej instancji. Dodatkowe gwarancje zwane regułami

ne peius ustawodawca sformułował bowiem w art. 454 k.p.k. Z tych zaś reguła

wynikająca z § 2 tego przepisu odnosi się do sytuacji procesowej S. M. Stanowi

ona, że sąd odwoławczy może orzec surowszą karę pozbawienia wolności tylko

wtedy, gdy nie zmienia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

wyroku, przy czym chodzi o ustalenia faktyczne, zawarte zarówno w części

dyspozytywnej wyroku, jak i w uzasadnieniu. Zasada ta dotyczy zmiany ustaleń

faktycznych przez redukowanie katalogu okoliczności łagodzących oraz

uzupełnianie katalogu okoliczności obciążających, a więc jedynie ustaleń mających

wpływ na zaostrzenie kary (zob. m.in. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 23

marca 2011 r., I KZP 28/10; postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2012 r.,

V KK 275/12). Sąd odwoławczy może przy tym dokonywać odmiennych aniżeli sąd

pierwszej instancji ocen ustalonych okoliczności, nadawać tym samym

okolicznościom większe lub mniejsze znaczenie, pod warunkiem tylko, że katalog

tych okoliczności nie ulega zmianie, a więc nie dochodzi do rozszerzenia katalogu

okoliczności obciążających lub zmniejszenia katalogu okoliczności łagodzących

wymiar kary. Takie bowiem rozszerzenie lub zmniejszenie uznane być musi za

nowe ustalenie faktyczne. Za nowe ustalenia uznać należy także sytuację, w której

sąd odwoławczy zastąpi jedne ustalenia innymi. Punktem wyjścia rozważań sądu

odwoławczego jest przy tym nie tylko treść wyroku wydanego przez sąd pierwszej

instancji i zawarty w nim opis czynu przypisanego oskarżonemu, ale także treść

uzasadnienia wyroku sporządzonego przez sąd meriti (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 23 kwietnia 2013 r., IV KK 395/12).

4

W orzecznictwie przyjęto, iż reguła ne peius obejmuje każde ustalenie

faktyczne przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku. Będą to zatem ustalenia o

przedmiotowej stronie czynu, a także o jego stronie podmiotowej (umyślność,

nieumyślność, rodzaj zamiaru), motywach, pobudkach, innych okolicznościach

wpływających na stopień winy i stopień społecznej szkodliwości czynu oraz

ustalenia dotyczące samego oskarżonego, jego właściwości i warunków osobistych,

o których mowa w art. 53 § 2 k.k., jego zachowania przed popełnieniem

przestępstwa i po jego popełnieniu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

czerwca 2008 r., IV KK 38/08).

W zaskarżonym kasacją wyroku Sądu Okręgowego w L. niewątpliwie doszło

do zmiany ustaleń faktycznych w odniesieniu do S. M. Sąd ten, dokonując zmiany

zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie rozstrzygnięcia o warunkowym

zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności, wskazał w uzasadnieniu swego

wyroku, że okolicznościami przemawiającymi za podjęciem takiej decyzji były: po

pierwsze, fakt działania przez oskarżonego w sposób bezwzględny; po drugie, fakt

doprowadzenia firmy pokrzywdzonej (oskarżycielki posiłkowej) do ruiny oraz – po

trzecie – fakt spowodowania działaniami oskarżonego „daleko bardziej

negatywnych skutków” dla pokrzywdzonej. W świetle ustaleń faktycznych

dokonanych przez Sąd pierwszej instancji nie można jednak przyjąć, aby S. M.

rzeczywiście działał w sposób bezwzględny, a jego zachowanie (działanie)

skutkowało wyżej wymienionymi konsekwencjami. Są to zatem nowe ustalenia

faktycznie, a nie tylko inna – odmienna – ocena okoliczności ustalonych przez Sąd I

instancji. Przedmiotowa zmiana ustaleń faktycznych, dokonana przez Sąd ad quem,

była niewątpliwie zmianą na niekorzyść S. M. W kontekście zmiany wymiaru kary

przez Sąd drugiej instancji doszło zatem do rażącego naruszenia reguły ne peius z

art. 454 § 2 k.p.k. w sposób opisany w kasacji. Naruszenie to miało istotny wpływ

na treść wyroku, wobec uchylenia orzeczenia o warunkowym zawieszeniu

wykonania kary pozbawienia wolności.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i

przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania. W toku

ponownego rozpoznania sprawy Sąd ten oceni raz jeszcze zarzuty apelacji

5

oskarżycielki posiłkowej uwzględniając wymogi płynące z art. 433 § 2 i art. 457 § 3

k.p.k. oraz zapatrywania prawne i wskazania Sądu kasacyjnego.

Rozważywszy powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.