I UK 107/14

Sygn. akt I UK 107/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania E. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 października 2013 r.,

uchyla pkt 2 zaskarżonego wyroku i odrzuca wniosek o

nakazanie ubezpieczonemu zwrotu spełnionego na jego rzecz

świadczenia.

UZASADNIENIE

Decyzją z 4 września 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E.

K. prawa do emerytury górniczej, wskazując, że z wymaganych 25 lat pracy

górniczej wraz z okresami pracy równorzędnej udowodniono okres jedynie 23 lata,

2

1 miesiąc i 3 dni. Nadto podano, że przy ustalaniu okresu pracy górniczej nie

uwzględnia się okresów pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy

wypłaconego na podstawie przepisów Kodeksu pracy oraz okresów pobierania po

14 listopada 1991 r. zasiłków chorobowych, świadczenia rehabilitacyjnego oraz

zasiłków opiekuńczych.

Wyrokiem z 25 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w G. zmienił zaskarżoną

decyzję i przyznał E. K. prawo do emerytury górniczej od 28 września 2009 r.

Wyrokiem z 25 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego od cytowanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego.

Na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego Sąd Najwyższy wyrokiem z

21 lutego 2012 r. uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 16 maja 2012 r. ponownie oddalił apelację

organu rentowego od orzeczenia Sądu I instancji.

Wyrokiem z 20 maja 2013 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i

przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 28 października 2013 r. zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił odwołanie (pkt. 1) i oddalił wniosek organu rentowego o nakazanie

ubezpieczonemu zwrotu spełnionego na jego rzecz świadczenia (pkt 2).

W uzasadnieniu wyroku z 28 października 2013 r. stwierdzono przede

wszystkim, że z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że

w okresie od 3 października 1977 r. do 31 grudnia 1980 r. E. K. istotnie

przepracował 745 dniówek zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym (stanowiących

80% przepracowanych w tym czasie ogółem 932 dniówek). Sąd Najwyższy

przesądził jednak bezwzględny brak możliwości uwzględnienia okresów pobierania

zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Oznacza to, że będący

jego udziałem - wbrew odmiennej ocenie Sądu I instancji - okres pracy górniczej

stanowi jedynie 24 lata, 2 miesiące oraz 1 dzień i jako krótszy od wymaganego 25-

letniego okresu takiej pracy. Z przedstawionych względów, uznając apelację

organu rentowego za w pełni uzasadnioną, Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1

k.p.c. zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie, orzekając jak w pkt. 1. wyroku.

3

W dalszej części uzasadnienia stwierdzono, że nie było podstaw do

uwzględnienia wniosku organu rentowego o nakazanie ubezpieczonemu zwrotu

spełnionego na jego rzecz świadczenia za okres od 28 września 2009 r. do 30

września 2012 r.

Artykuł 415 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 398 § 1 k.p.c. nie stanowi

materialnoprawnej podstawy roszczenia o zwrot spełnionego lub

wyegzekwowanego świadczenia, mając jedynie charakter procesowy, ustanawia

uproszczony sposób dochodzenia roszczenia restytucyjnego, którego podstawy

materialnoprawnej poszukiwać należy w przepisach o bezpodstawnym

wzbogaceniu (art. 405 - 414 k.c. - uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 11 lipca 2012 r., II PZP 1/12, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 49 oraz

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 323/12, LEX nr 1308002).

W ocenie Sądu Apelacyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych rozpoznawanie wniosku restytucyjnego rządzi się odmiennymi

zasadami wynikającymi z przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, które w tym

zakresie nie zawierają odesłania do przepisów prawa cywilnego (wyrok Trybunału

Ubezpieczeń Społecznych z 5 kwietnia 1974 r., IV TR 218/74, OSPiKA 1975 nr 12,

poz. 259).

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ubezpieczeniowych jest ogólnie

uregulowany w art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych.

Podobna jest także regulacja art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w odniesieniu do świadczeń nią objętych -

emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej, dodatku

pielęgnacyjnego, dodatku do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej, zasiłku

pogrzebowego, a więc świadczenia objętego niniejszym sporem).

Analiza tych przepisów wskazuje, że mimo pewnych różnic

terminologicznych łączą one dwa elementy, które są rozdzielone w przepisach

prawa cywilnego. W przepisach prawa cywilnego pojęcie nienależnego

świadczenia jest zobiektywizowane (art. 410 § 2 k.c.), natomiast elementy

odnoszące się do stanu świadomości (woli) wzbogaconego są uregulowane

odrębnie (art. 409 k.c.), a więc nie są objęte definicją tego pojęcia.

4

W przepisach prawa ubezpieczeniowego następuje połączenie tych

elementów w samej definicji „świadczenia nienależnie pobranego”, a więc w prawie

ubezpieczeń społecznych „świadczenie nienależnie pobrane” to nie tylko

„świadczenie nienależne” (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej), ale

także „nienależnie pobrane”, a więc pobrane przez osobę, której można przypisać

określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania

(zaniechania). To jest właśnie podstawa rozróżnienia „świadczenia nienależnego”

od „świadczenia nienależnie pobranego”.

Takie też rozróżnienie leży u podstaw bogatego orzecznictwa dotyczącego

przepisów o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych

(aktualnych i poprzednio obowiązujących), które choć dotyczy wprawdzie różnych

świadczeń i różnych sytuacji (faktycznych i prawnych), pozwala jednak na

dokonanie na ich podstawie pewnych uogólnień, prowadzących do wniosku, że nie

można żądać zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, gdy doszło do wypłaty

świadczenia nienależnego wskutek błędnego wyliczenia (przez organ) wysokości

świadczenia w decyzji o jego przyznaniu (uchwała Sądu Najwyższego z 21 maja

1984 r., III UZP 20/84, OSNCP 1985 nr 1, poz. 3); gdy organ rentowy wypłacał

emeryturę wyższą od przysługującej na skutek (swojego) błędu (wyrok Sądu

Najwyższego z d 26 czerwca 1985 r., II URN 98/85, OSNCP 1986 nr 4, poz. 59)

albo na skutek wniosku komornika sądowego zawyżającego świadczenie,

niezgodnie z tytułem wykonawczym (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 17

kwietnia 1996 r., III AUr 47/96, Prawo Pracy 1997 nr 2, s. 42).

Podkreśla się również, że dla istnienia po stronie ubezpieczonego

obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczenia

społecznego istotne jest, że prawo do renty nie ustaje z mocy prawa, ale

wymagana jest w tym względzie decyzja organu rentowego (wyrok Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z 10 marca 1995 r., III AUr 174/95, Prawo Pracy 1995 nr

4, s. 48), zwracając nadto uwagę, że organ rentowy może domagać się zwrotu

nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można

przypisać złą wolę.

Przyjmuje się także, że organ rentowy nie może żądać zwrotu sumy

nadpłaconej skutkiem tego, że po wyroku sądu wyższej instancji zmieniającym

5

wyrok sądu pierwszej instancji, nie wydał nowej decyzji zgodnej z wyrokiem sądu

wyższej instancji, lecz wypłacał nadal rentę w wysokości ustalonej wyrokiem sądu

pierwszej instancji (wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z 28 września

1966 r., I TR 895/66, niepublikowany), stojąc przy tym na stanowisku, iż obowiązek

zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się

nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w

jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała

świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych

przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej.

Wypłacenie świadczenia w sposób, na który nie miała wpływu wina

świadczeniobiorcy, nie uzasadnia powstania po stronie osoby ubezpieczonej i

obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (wyroki Trybunału

Ubezpieczeń Społecznych z 11 stycznia 1966 r., III TR 1492/65, OSPiKA 1967 nr

10, poz. 247, z 24 czerwca 1965 r., III TR 86/65 oraz z 19 lipca 1965 r., III TR

2439/64, niepublikowane, czy też wyroki Sądu Najwyższego z 28 lipca 1977 r.,

II UR 5/77, OSNCP 1978 nr 2, poz. 37 oraz z 16 lutego 1987 r., II URN 16/87, PiZS

1988 nr 6 oraz wyroki Sądów Apelacyjnych w Krakowie z 11 września 1996 r.,

III Aur 105/96, OSA 1997 nr 7-8, poz. 21, s. 74 oraz w Białymstoku z 10 listopada

1999 r., III AUa 602/99, OSA 2000 nr 6, poz. 29, s. 70).

Podkreśla się jednocześnie, iż „zasady ochrony praw nabytych” nie stosuje

się wobec osoby, która uzyskała prawo do świadczenia z ubezpieczenia

społecznego w wyniku wprowadzenia w błąd organu rentowego lub innego jej

bezprawnego działania, a świadczenia wypłacone w takiej sytuacji podlegają

zwrotowi w trybie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych (wyrok Sądu

Najwyższego z 20 maja 1997 r., II UKN 128/97, OSNAPiUS 1998 nr 6, poz. 192).

Przedstawione orzeczenia oraz zawarta w nich zbieżna wykładnia i

argumentacja pozwalają na przyjęcie, że nienależnie pobrane świadczenie w

rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to

świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub

zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w

części (świadczenie nienależne, nieprzysługujące), na skutek okoliczności leżących

po stronie ubezpieczonego. Innymi słowy, nie można przyjąć, aby doszło do

6

nienależnego pobrania świadczenia, jeżeli jego wypłata nastąpiła z przyczyn

niezależnych od ubezpieczonego. Mogą to być zarówno przyczyny leżące po

stronie organu rentowego, ale także okoliczności niezależne od organu.

W niniejszej sprawie wypłata nienależnego świadczenia (jak się ostatecznie

okazało ubezpieczony nie legitymuje się wymaganym okresem pracy górniczej)

nastąpiła wyłącznie wskutek wydania przez organ rentowy decyzji wobec

konieczności wykonania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15

czerwca 2010 r., od którego Sąd Apelacyjny dwukrotnie, tj. wyrokiem z 29 marca

2011 r. oraz z 16 maja 2012 r., oddalił apelację tego organu.

Nie można przyjąć, aby świadczenie zostało pobrane nienależnie w

rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

uzasadniając tym samym wystąpienie przez organ rentowy z roszczeniem

restytucyjnym.

Tym bardziej, że na podstawie powyższego przepisu można żądać zwrotu

świadczenia jedynie, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich

pobierania. Pouczenie nie może być abstrakcyjne, obciążone brakiem

konkretności, a w szczególności nie może odnosić się do wszystkich

hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa doświadczeń (wyroki

Sądu Najwyższego z 17 listopada 1995 r., II URN 46/95, OSNAPiUS 1996 nr 12,

poz. 174, z 17 lutego 2005 r., II UK 440/03, OSNP 2005 nr 18, poz. 291 oraz z 14

marca 2006 r., I UK 161/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 78, a także wyrok Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z 18 października 2005 r., III AUa 1434/04, OSA 2006

nr 9, poz. 27, s. 60).

Takich wymagań, w ocenie Sądu Apelacyjnego, z całą pewnością nie

spełnia pouczenie zawarte w decyzji z 21 marca 2011 r., wydanej w wykonaniu

wyroku Sądu Apelacyjnego z 25 lutego 2011 r., mające standardowy charakter, w

żaden sposób nieodnoszące się do szczególnej sytuacji, w jakiej decyzja ta została

wydana (wykonanie prawomocnego wyroku, który wskutek uwzględnienia skargi

kasacyjnej organu rentowego został następnie uchylony).

Nie sposób nadto pominąć, że mimo, iż pierwszy wyrok Sądu Apelacyjnego

pochodzi z 25 lutego 2011 r., organ rentowy dopiero 13 września 2012 r., tj. z

chwilą wniesienia skargi kasacyjnej od ponownego wyroku Sądu Apelacyjnego z

7

16 maja 2012 r., wystąpił z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego

orzeczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ

rentowy. Zarzucono naruszenie prawa materialnego „przez niezastosowanie

art. 410 i nast. k.c. w związku z art. 415 k.p.c. w związku z art. 39815

§ 1 k.p.c. i w

konsekwencji naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 84

ustawy systemowej i art 138 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, mino że nie

może mieć on zastosowania w niniejszej sprawie”.

W uzasadnieniu skargi podniesiono przede wszystkim, że gdy świadczenie

nigdy ostatecznie nie zostało przyznane (wyroki sądów przyznające prawo do

świadczenia zostały uchylone bądź zmienione - tym samym zostały wyeliminowane

z obrotu prawnego) materialnoprawną podstawą żądania zwrotu spełnionych

świadczeń nie mogą stanowić normy wynikające z art. 84 ustawy systemowej lub

art. 138 ustawy emerytalnej. W ocenie organu rentowego w prawie ubezpieczeń

istnieje luka prawna, która powinna być wypełniona w drodze analogii legis.

W świetle utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego nie

budzi wątpliwości, że uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku sprawia, że

spełnione na jego podstawie świadczenie jest nienależne w rozumieniu przepisów

kodeksu cywilnego (art. 410 i n. k.c.). Brak podstaw do różnicowania konsekwencji

prawnych wadliwego wyroku sądu z uwagi na specyfikę postępowania w sprawach

z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego dotyczyła części wyroku Sądu

Apelacyjnego, w której oddalony został wniosek skarżącego o nakazanie

ubezpieczonemu zwrotu świadczenia wypłaconego na podstawie prawomocnego

wyroku.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma ustalenie podstawy

materialnoprawnej roszczenia organu rentowego o zwrot wypłaconego

świadczenia. Podkreślenia wymaga, że dotyczy to sytuacji uchylenia

prawomocnego wyroku przyznającego to świadczenie ubezpieczonemu.

8

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z uchwałą siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2012 r., II PZP 1/12 (OSNP 2013 nr 5-

6, poz. 49) przepis art. 415 k.p.c. w związku z art. 39815

§ 1 k.p.c. nie stanowi

materialno- prawnej podstawy roszczenia o zwrot spełnionego lub

wyegzekwowanego świadczenia. Problematyka regulacji prawnej restitutio in

integrum jest niezwykle skomplikowana i jednocześnie różnorodna. Rozstrzygnięcie

podstawowych problemów jest zaś uzależnione tak od przedmiotu sprawy, jak i

sytuacji procesowej stron (zob. T. Ereciński: W sprawie orzekania przez Sąd

Najwyższy o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o

przywrócenie stanu poprzedniego (art. 39816

i 39819

k.p.c.), w: Z aktualnych

zagadnień prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Księga Jubileuszowa

Profesora Waleriana Sanetry, red. B. Cudowski, J. Iwulski, Temida 2, Białystok

2013). Skład rozpoznający skargę kasacyjną akceptuje w okolicznościach sprawy

pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyżej powołanej uchwale.

Sąd Apelacyjny pogląd powyższy również zaakceptował. Jednak uznał, że w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych rozpoznawanie wniosku

restytucyjnego rządzi się odmiennymi zasadami wynikającymi z przepisów prawa

ubezpieczeń społecznych, które w tym zakresie nie zawierają odesłania do

przepisów prawa cywilnego. Mając to na uwadze Sąd ten rozstrzygnął o

zasadności wniosku organu rentowego na podstawie przepisów

ubezpieczeniowych regulujących zwrot nienależnie pobranych świadczeń

ubezpieczeniowych (art. 84 ustawy systemowej i art. 138 ustawy emerytalnej).

Uznając, że wniosek restytucyjny organu rentowego nie znajduje oparcia w tych

przepisach Sąd Apelacyjny wniosek ten oddalił. Skarżący także prezentuje w

skardze pogląd, iż w razie uchylenia lub zmiany wyroku sądowego przyznającego

prawo do świadczenia ubezpieczeniowego podstawą materialnoprawną żądania

zwrotu spełnionych świadczeń nie mogą stanowić przepisy art. 84 ustawy

systemowej lub art. 138 ustawy emerytalnej. W ocenie organu rentowego w takich

przypadkach mamy do czynienia z luką prawną, która powinna zostać wypełniona

poprzez zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego o zwrocie świadczenia

nienależnego (art. 410 § 2 k.c.). Tak więc różnica stanowiska skarżącego organu

rentowego i stanowiska zajętego przez Sąd Apelacyjny sprowadzała się do oceny

9

dopuszczalności zastosowania w sprawie przepisów kodeksu cywilnego o

bezpodstawnym wzbogaceniu.

Mając powyższe na uwadze, podstawowym problemem rozstrzygającym o

możliwości dochodzenia zwrotu wypłaconych świadczeń jest ocena

dopuszczalności złożenia przez organ rentowy wniosku restytucyjnego w

postępowaniu, które dotyczyło odwołania od decyzji odmawiającej prawa do

emerytury (górniczej) z uwagi na brak wymaganych okresów zatrudnienia.

Problem powyższy był rozstrzygany przez Sąd Najwyższy. W postanowieniu

z dnia 3 października 2012 r., III UZ 26/12 (OSNP 2013 nr 21-22, poz. 266)

przyjęto, że złożenie wniosku restytucyjnego na podstawie art. 415 k.p.c. nie

wymaga wydania przez organ rentowy w sprawie dotyczącej ubezpieczeń

społecznych decyzji, o której mowa w art. 4779

i 47714

k.p.c. Sąd Najwyższy w

składzie obecnym nie podziela tego poglądu. Po pierwsze w utrwalonym i

niekwestionowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. postanowienie z dnia 13

maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP 2000 nr 15, poz. 601, czy wyrok z dnia 26 maja

2011 r., II UK 360/10, LEX nr 901610) jednoznacznie przyjmowano, że w

postępowaniu cywilnym w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego

przedmiot i zakres rozpoznania wyznacza jej treść. W sprawach dotyczących

odmowy prawa do świadczeń decyzja organu rentowego nigdy nie może zawierać

wniosku restytucyjnego, co wynika z samej istoty przedmiotu tej decyzji. Tak więc

dochodzenie roszczenia cywilnoprawnego (zwrot pobranego świadczenia na

podstawie prawomocnego wyroku sądu) w sprawie wywołanej odwołaniem od

decyzji organu rentowego na skutek złożenia wniosku restytucyjnego należy uznać

za niedopuszczalne. Z tego powodu wniosek restytucyjny organu rentowego

podlegał odrzuceniu. Po drugie w skardze kasacyjnej nie uzasadniono stwierdzenia

o wystąpieniu w tym przypadku luki prawnej. Należy bowiem pamiętać, że

możliwość analogicznego zastosowania innych przepisów zachodzi jedynie w

przypadku zaistnienia luki o charakterze rzeczywistym (de lege lata), która

uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy. Możliwość taka nie występuje natomiast w

razie wystąpienia luki o charakterze aksjologicznym (de lege ferenda).

Niedopuszczalne jest więc stosowanie analogii z tego powodu, że prowadziłoby to

do lepszych (oczekiwanych) rezultatów, czy bardziej prawidłowego rozstrzygnięcia.

10

Jest zrozumiałe, że stanowisko organu rentowego polega na konieczności

dochodzenia zwrotu świadczenia wypłaconego na podstawie wyroku sądowego,

który został ostatecznie uchylony. Jednak nie można też zapominać, że

ubezpieczony otrzymał świadczenie na podstawie prawomocnego wyroku

sądowego. Trudno więc oczekiwać, by zobowiązanie do zwrotu otrzymanych

świadczeń na podstawie zastosowanej analogii zostało przez niego ocenione jako

prawidłowe i sprawiedliwe. W tym miejscu można jedynie postawić pytanie, czy

pominięcie uchylenia wyroku sądu w pojęciu nienależnego świadczenia w

przepisach ubezpieczeniowych jest celowym zabiegiem ustawodawcy. Wielce

wątpliwe byłoby chyba założenie, że brak ten jest wynikiem błędu zaniechania

legislacyjnego. Chodzi bowiem o przypadek często występujący w praktyce, a więc

powszechnie znany.

Należy także zauważyć, że nawet przyjęcie stanowiska o dopuszczalności

złożenia wniosku restytucyjnego bez obowiązku wydania decyzji nie przesądza

jednoznacznie o możliwości stosowania przepisów kodeksu cywilnego. Twierdzi się

bowiem, że w takim przypadku wniosek ten może być rozstrzygnięty tylko z

uwzględnieniem zasad wynikających z art. 84 ustawy systemowej (B. Gudowska,

w: Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. B. Gudowska,

J. Strusińska-Żukowska, LEX, komentarz do art. 84).

Z uwagi na powyżej przyjęte rozstrzygnięcie nie było konieczne zajmowanie,

przez Sąd Najwyższy, stanowiska w sprawie innych możliwości dochodzenia przez

organ rentowy zwrotu wypłaconych ubezpieczonemu świadczeń. Wbrew pozorom

wyrok niniejszy nie jest dla skarżącego niekorzystny, gdyż nie zamyka on drogi do

dochodzenia zwrotu wypłaconych świadczeń. Odrzucenie wniosku restytucyjnego

nie wywołuje bowiem skutku w postaci powagi rzeczy osądzonej.

Z tych względów, na podstawie art. 39819

k.p.c., orzeczono jak w sentencji

wyroku.