IV KK 101/14

Sygn. akt IV KK 101/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

SSA del. do SN Krzysztof Eichstaedt

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie B. B.

uniewinnionego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 14 listopada 2014 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

od wyroku Sądu Okręgowego w R.

z dnia 5 grudnia 2013 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w R.

z dnia 19 czerwca 2013 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym;

II. zarządza zwrot na rzecz oskarżyciela posiłkowego A. O.

wniesionej opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 19 czerwca 2013 r., oskarżony B. B.

został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. i za to

skazany na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo

zawieszono na okres 2 lat próby oraz na podstawie art. 33 § 2 k.k. na karę grzywny

w wysokości 150 stawek dziennych w kwocie po 10 zł każda. Ponadto na

podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązano oskarżonego do naprawienia w części

szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego A.

O. kwoty 5.103,54 zł.

Apelację od tego wyroku wniósł osobiście oskarżony. Po jej rozpoznaniu,

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten

sposób, że uniewinnił B. B. od popełnienia czynu zarzuconego mu aktem

oskarżenia.

Od powyższego wyroku kasację złożył pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego A. O., w której zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść

naruszenie prawa procesowego, to jest:

1. art. 284 § 2 k.k. poprzez uznanie oskarżonego za niewinnego tego, iż

działając w okresie od sierpnia 2011 r. do 23 listopada 2011 r. w R. i miejscowości

N. na terenie Republiki Czeskiej, przywłaszczył powierzone mu mienie w postaci

samochodu marki Land Rover o wartości nie mniejszej niż 110.000 zł na szkodę

A.O. w ten sposób, że wprowadził w błąd urzędnika czeskiego Urzędu Miasta N. co

do faktu, że jest właścicielem pojazdu marki Land Rover nr rej. […], w następstwie

czego w dowodzie rejestracyjnym nr […], wydanym 16 sierpnia 2011 r. w Republice

Czeskiej wpisano, że jest właścicielem wymienionego pojazdu marki Land Rover,

po czym 23 listopada 2011 r. zawarł w swoim imieniu z M. W. umowę sprzedaży

w/w pojazdu, przekazując mu również nierzetelne oświadczenie z 23 listopada

2011 r., w którym wskazał, że zakupił ten pojazd w Czechach",

2. art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.

poprzez nie rozważenie przy wyjaśnianiu podstawy prawnej wyroku odnośnie czynu

z art. 284 § 2 k.k. definicji przestępstwa, unormowań zawartych w art. 284 § 2 k.k.

oraz poglądów Sądu Najwyższego i nauki prawa karnego materialnego

wskazanych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 19.06.2013 r. w

sprawie sygn. akt II K …/12,

3

3. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. i art. 410 k.p.k. i art. 424 k.p.k.,

poprzez dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w

sposób dowolny, bez respektowania zasad procesu, w tym przede wszystkim braku

ukształtowania wydanego orzeczenia na podstawie wszystkich przeprowadzonych

dowodów bez uwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i

doświadczenia życiowego niezbędnych przy dokonywaniu oceny całokształtu

materiału dowodowego w sprawie, co miało ten wpływ na treść wydanego

orzeczenia, że doprowadziło Sąd do ustalenia, iż brak jest dowodów popełnienia

przez oskarżonego zarzucanego mu w akcie oskarżenia czynu, bowiem pomiędzy

oskarżonym a oskarżycielem posiłkowym powstał spór o charakterze cywilnym, nie

podlegający ocenie na gruncie prawa karnego i nie powodujący prawnokarnej

oceny zachowania oskarżonego,

4. art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. poprzez oparcie rozstrzygnięcia jedynie na

wersji zdarzeń przedstawionej przez oskarżonego w apelacji i całkowitym

pominięciu przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy zeznań złożonych przez

oskarżyciela posiłkowego A. O. oraz zebranego materiału dowodowego w sprawie,

5. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. i art. 410 k.p.k. i art. 424 k.p.k.,

poprzez uznanie, iż oskarżony swoim zachowaniem nie popełnił przestępstwa

przywłaszczenia, gdyż nie jest wystarczające samo rozporządzenie cudzym

mieniem jak własnym, ale musi towarzyszyć wskazany wyżej zamiar włączenia

rzeczy (mienia) do swojego majątku, w sytuacji, gdy oskarżony wystawił fakturę

VAT - marża na której widnieje adnotacja „firma J. jest importerem w/w pojazdu

oraz uzyskał CERTIFICAT DE CESSION D' UN VEHICULE, z którego

jednoznacznie wynika, iż właścicielem pojazdu jest firma J. sp. z o.o., a nie

oskarżyciel posiłkowy, prawowity właściciel i nabywca pojazdu, czym oskarżony

wprowadził pojazd do swojego majątku jako środek trwały firmy J. sp. z o.o. w R.,

6. art. 7 k.p.k. w zw. z art 4 k.p.k. i art 410 k.p.k. i art. 424 k.p.k. przez

uznanie, iż w obrocie prawnym na terenie Rzeczpospolitej Polskiej mogą istnieć na

ten sam pojazd marki Land Rover nr rej. […] dwa dokumenty potwierdzające jego

własność tj. dokument oryginalny będący w posiadaniu oskarżyciela posiłkowego,

jak i dokument rejestracyjny w Polsce — dowód rejestracyjny, w którym

stwierdzono własność pojazdu na rzecz M. W., który odstępując od umowy kupna

4

sprzedaży przeniósł uprawnienia własności na rzecz firmy oskarżonego — J. sp. z

o.o. W tym stanie rzeczy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o oddalenie kasacji jako

oczywiście bezzasadnej, natomiast prokurator Prokuratury Generalnej występujący

na rozprawie kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, wobec zasadności

trzeciego zarzutu kasacji, podnoszącego naruszenie art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art.

410 k.p.k. i art. 424 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie sposób sformułowania

podniesionych w niej zarzutów budzi zastrzeżenia i to zarówno co do wskazanych

przepisów prawa, jako naruszonych przez Sąd odwoławczy (art. 4 k.p.k., art. 413 §

2 pkt 1 k.p.k., art. 284 § 2 k.k.), jak również podania, na czym polegały zarzucane

uchybienia, jednak zarzuty rażącego naruszenia art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art.

424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. należy uznać za zasadne.

Rację ma bowiem skarżący, że odmienna ocena przestępności zarzuconego

oskarżonemu i przypisanego przez Sąd pierwszej instancji czynu z art. 284 § 2 k.k.,

została przez Sąd odwoławczy dokonana z rażącym naruszeniem tych przepisów.

Świadczy o tym, w pierwszym rzędzie, treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

które nie spełnia wymagań określonych w art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1

k.p.k. Jakkolwiek z art. 457 § 3 k.p.k. wynika, że w uzasadnieniu wyroku sądu

odwoławczego należy podać jedynie czym kierował się sąd wydając wyrok oraz

dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne lub niezasadne, jednak w

przypadku wydania orzeczenia o charakterze reformatoryjnym aktualizuje się

obowiązek sporządzenia uzasadnienia w sposób określony w art. 424 § 1 k.p.k., a

więc ze wskazaniem, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na

jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych.

Zatem w sytuacji, gdy sąd odwoławczy dokona zmiany zaskarżonego orzeczenia

co do istoty, to jego obowiązkiem jest nie tylko wykazanie w uzasadnieniu wyroku

realizacji nakazu wynikającego z treści art. 457 § 3 k.p.k., ale także spełnienia

obowiązku wynikającego z treści art. 424 § 1 i 2 k.p.k. Wyrok w zmienionym

5

zakresie jest bowiem nowym rozstrzygnięciem, wymagającym uzasadnienia tak

kompletnego, jak pierwszy zapadły wyrok, a więc przedstawiającego i

wyjaśniającego sposób rozumowania sądu oraz faktyczne i prawne podstawy

rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 1997 r., V KKN 25/97).

Tymczasem Sąd Okręgowy ogólnikowo stwierdził, że przeprowadzone w

sprawie dowody były niewystarczające do skazania oskarżonego za zarzucone mu

przestępstwo. Podjęte przez oskarżonego czynności, sprowadzające się do

zarejestrowania samochodu w Czechach, a następnie jego sprzedaż M. W., choć

były niezgodne z prawem i przekraczały ramy zawartej z oskarżycielem posiłkowym

umowy komisu, nie wyczerpały, zdaniem tego Sądu, znamion strony podmiotowej

oraz przedmiotowej przestępstwa przywłaszczenia. Z faktu rejestracji pojazdu nie

wynika bowiem, aby oskarżony w sposób bezprawny rozporządził tym

samochodem i włączył go trwale do swego majątku. Z kolei sprzedaż samochodu

M. W. mieściła się w ramach umowy komisu. Odstąpienie zaś przez kupującego od

tej umowy oznaczało, że samochód był w dalszym ciągu oferowany do sprzedaży

przez komisanta. Dlatego, wobec braku realizacji przez oskarżonego znamion

występku z art. 284 k.k., należało uniewinnić go od popełnienia zarzuconego

przestępstwa.

Nie ulega wątpliwości, że Sąd odwoławczy powinien w takiej sytuacji na

nowo przeanalizować i ocenić wszystkie zgromadzone w sprawie dowody - zgodnie

z zasadami określonymi w art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. - oraz przedstawić w

uzasadnieniu tok rozumowania, jak również argumenty podważające stanowisko

zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego.

Przede wszystkim wnikliwego rozważenia wymagało, czy ustalone

zachowanie oskarżonego, a więc zarejestrowanie powierzonego mu w ramach

umowy komisu sprzedaży samochodu marki Land Rover na prowadzone

przedsiębiorstwo J. sp. z o.o., a następnie przekazanie go na własność osobie

trzeciej - sprzedaż M. W., rzeczywiście nie stanowiło przywłaszczenia tego

samochodu.

Przypomnieć trzeba, że przywłaszczeniem w rozumieniu art. 284 k.k. jest

bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej, rozporządzenie cudzą rzeczą

ruchomą albo prawem majątkowym znajdującymi się w posiadaniu sprawcy, przez

6

włączenie jej do swojego majątku i powiększenie w ten sposób swego stanu

posiadania lub stanu posiadania innej osoby, albo wykonywanie w inny sposób

stosunku do nich uprawień właścicielskich, bądź też ich przeznaczenie na cel inny

niż przekazanie właścicielowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 maja 2014 r., II

KK 3/14).

Bezprawnie rozporządzenie cudzą rzeczą stanowi przywłaszczenie karalne

na podstawie art. 284 k.k. tylko wówczas, gdy wskazuje na zamiar pozbawienia

osoby uprawnionej własności tej rzeczy, bez żadnego tytułu i ekwiwalentu, w

szczególności na zamiar uczynienia z niej swojej własności. Ten zamiar może

urzeczywistniać się bądź w bezprawnym zatrzymaniu cudzej rzeczy na własność,

np. przez odmowę zwrotu, zaprzeczenie otrzymania, zapewnienie o zwrocie,

ukrywanie itp., bądź przekazanie tej rzeczy na własność osobie trzeciej (sprzedaż,

zamiana, darowizna), bądź też na bezprawnym jej zużyciu, przerobieniu.

Gdyby więc oskarżony, jak przyjął Sąd odwoławczy, działał w ramach

umowy komisu i chciał dotrzymać jej warunków to po pierwsze, nie powinien

rejestrować samochodu na siebie, lecz (jeżeli rzeczywiście zgubił dowód

rejestracyjny) poczekać na duplikat dowodu rejestracyjnego, który właściciel

samochodu zresztą uzyskał we Francji. Ostatecznie, gdyby to było konieczne do

sprzedaży samochodu w ramach umowy komisu, powinien (skoro i tak działał przez

pełnomocnika) zarejestrować go na komitenta. Nie bez racji pełnomocnik

oskarżyciela posiłkowego twierdzi więc, że oskarżony składając przed czeskim

urzędem komunikacji oświadczenie, iż jest właścicielem samochodu Land Rover,

występując przed tym organem jako właściciel pojazdu (k. 64-68), a następnie

oświadczając w pkt 2 umowy sprzedaży zawartej z M. W., że pojazd będący

przedmiotem umowy stanowi jego własność (k. 25), działał jak właściciel a nie

komisant.

Sąd Okręgowy tych dowodów, z naruszeniem art. 410 k.p.k., nie brał pod

uwagę, nie analizował ich i nie oceniał. Pominął także dowód w postaci umowy

sprzedaży samochodu sporządzonej na francuskim formularzu, który miał

potwierdzać jego nabycie przez oskarżonego od podmiotu francuskiego (k. 57).

„Dokument" ten, niezależnie od braku podpisów stron potwierdzających jego treść,

jako tożsamy, co do formuły, z oryginalnym dokumentem przedłożonym przez

7

pokrzywdzonego (k. 13) miał - jak się wydaje - w zamyśle oskarżonego potwierdzać

jego uprawnienia właścicielskie tej rzeczy. O tych wszystkich zabiegach - co istotne

- oskarżony nie informował A. O., choć powinien go powiadomić już o zagubieniu

dowodu rejestracyjnego. O tego czasu powinien ściśle współpracować z

komitentem a nie podejmować „niestandardowe działania rejestracyjne".

Wystarczyło wszak poczekać na duplikat dowodu rejestracyjnego, który A. O.

otrzymał.

Wobec powyższego trudno przyjąć, także w świetle doświadczenia

życiowego, że zamiarem oskarżonego nie było trwałe włączenie przedmiotowego

pojazdu do swego majątku, a tylko rozporządzenie nim zgodnie z umową komisu.

Podkreślenia ponadto wymaga, że dla odpowiedzialności karnej oskarżonego za

dokonanie przestępstwa określonego w art. 284 k.k. bez znaczenia jest zwrot

samochodu A. O., gdyż istotny jest zademonstrowany wcześniej zamiar jego

przywłaszczenia.

W konsekwencji, zaskarżone kasacją orzeczenie zapadło z naruszeniem

wymagań wynikających z treści art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., gdyż Sąd

odwoławczy orzekając odmiennie co do istoty sprawy nie odniósł się w

uzasadnieniu wyroku do faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie, mających

istotne znaczenie w zakresie oceny prawnej zachowania oskarżonego. Nie czyniąc

tego, ograniczając się do zanegowania odmiennego stanowiska Sądu a quo, nie

wskazując przekonujących powodów, dla których uznał wnioski wyprowadzone

przez ten Sąd z oceny zgromadzonego materiału dowodowego za wadliwe,

dopuścił się także naruszenia art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. Stwierdzone uchybienia

przekonują, że w postępowaniu odwoławczym w tej sprawie doszło do rażącego

naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa procesowego, co miało istotny

wpływ na treść wydanego wyroku.

Kierując się powyższym należało uchylić zaskarżony wyroku i przekazać

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. W jego toku Sąd ten będzie zobowiązany do respektowania

powyższych uwag. Jeżeli uzna, że zachodzi potrzeba orzeczenia reformatoryjnego,

swoje stanowisko przedstawi w sposób odpowiadający standardom wynikającym z

art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k., dokonując wnikliwej, kompletnej i

8

zgodnej z art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. oceny zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego oraz prawidłowej oceny prawnej zachowania oskarżonego,

z uwzględnieniem utrwalonego w orzecznictwie i piśmiennictwie rozumienia

przestępstwa przywłaszczenia stypizowanego w art. 284 § 2 k.k.

Sąd Najwyższy działając na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.,

ograniczył rozpoznanie kasacji do zarzutów naruszenia art. 7, art. 410 i art. 424 § 1

k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., ponieważ było to wystarczające do wydania

orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych zarzutów było bezprzedmiotowe. Z tych

wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. O zwrocie opłaty od

kasacji rozstrzygnięto zgodnie z art. 527 § 3 k.p.k.