V CSK 35/14

Sygn. akt V CSK 35/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSA Elżbieta Fijałkowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Powiatowemu Lekarzowi Weterynarii w R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 13 sierpnia 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł (trzy tysiące

sześćset) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

2

Powód D. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa -

Powiatowego Lekarza Weterynarii w R. kwoty 632.000 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia 21 grudnia 2010 r. oraz kwoty 53.591,58 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 30 grudnia 2010 r. wraz z kosztami postępowania.

Wyrokiem z dnia 26 września 2012 r. Sąd Rejonowy w R. oddalił powództwo i

orzekł o kosztach postępowania.

Sąd ustalił, że powód D. K. prowadzi działalność w zakresie produkcji jaj. W

dniu 21 września 2010 r. pozwany Skarb Państwa - Powiatowy Lekarz Weterynarii w R.

otrzymał od Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii Zakładu Higieny Weterynaryjnej

w K. sprawozdanie z badań w kierunku obecności pałeczek z rodziny salmonella.

Wyniki badań okazały się pozytywne; w fermie powoda stwierdzono obecność

salmonella typhimurium. Badanie zostało zlecone w dniu 16 września 2010 r. przez

pozwanego. Decyzją z dnia 21 września 2010 r. pozwany nakazał powodowi

niezwłoczny ubój lub zabicie wszystkich sztuk drobiu oraz poddanie jaj, pochodzących

od kur nieśnych obróbce cieplnej, gwarantującej zabicie pałeczek salmonelli lub ich

zniszczenie. Dokonano uboju 37374 kur.

Ubite kury zostały zakupione przez powoda w dniach: 20 lipca 2010 r. (18.500

sztuk), 4 sierpnia 2010 r. (9.568 sztuk) i 27 sierpnia 2010 r. (10.010 sztuk).

Na zakupione kury sprzedawca wystawił powodowi dwie faktury VAT na łączną kwotę

557.846,97 zł. Sprzedawca kur pobrał próbki na obecność salmonelli: w dniu

9 czerwca 2010 r. od partii sprzedanej powodowi dnia 20 lipca 2010 r.; w dniu 8 lipca

2010 r. od partii sprzedanej dnia 4 sierpnia 2010 r.; w dniu 27 lipca 2010 r. od partii

sprzedanej 27 sierpnia 2010 r. Wyniki badań były ujemne, a różnica między datą

pobrania próbek, a datą wstawienia do kurnika wynosiła kolejno: 41 dni, 27 dni i 31 dni.

Powód w piśmie z dnia 1 grudnia 2010 r. skierowanym do pozwanego

oświadczył, że domaga się odszkodowania w kwocie 632.000 zł. za 37374 kur, które

zostały poddane ubojowi. Decyzją z dnia 20 grudnia 2010 r. pozwany odmówił

powodowi przyznania odszkodowania za ubite kury. W dniach od 27 do 29 września

2010 r. powód zlecił obróbkę termiczną 237030 jaj konsumpcyjnych, a następnie

zwrócił się do pozwanego o wypłacenie odszkodowania w kwocie 71109 zł za te jaja.

3

Decyzją z dnia 29 grudnia 2010 r. pozwany odmówił powodowi przyznania

odszkodowania.

Powód nie sprawdzał, czy sprzedawca badał kury na obecność pałeczek

salmonelli, nie żądał od tej firmy wyników badań, ani świadectw zdrowia kur. Z uwagi

na wcześniejszą współpracę ze sprzedawcą był przekonany, że firma ta pobiera próbki

od kur w odpowiednim czasie.

Sąd Rejonowy oba powództwa o zapłatę uznał za bezzasadne. Odwołał się do

treści art. 2 pkt 7 i art. 4 ust. 1 i 2, 42 ust. 1, art. 49 ust. 1 - 8 ustawy z dnia 11 marca

2004r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt

(jednolity tekst Dz. U. z 2008 r. nr 213, poz.1342 dalej „ustawa o ochronie zdrowia

zwierząt”); punktów 1.7 i 1.11.1 załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

22 września 2009 r. w sprawie wprowadzenia wieloletniego "Krajowego programu

zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach niosek gatunku kura (Gallus

gallus)" (Dz. U. z 2009 r. nr 173 poz.1344 dalej „rozporządzenie RM z 2009 r.

o programie zwalczania Salmonella”); rozdziału B pkt 1 poz. 2 tabeli stanowiącej

załącznik II do Rozporządzenia WE nr 2160/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady

z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie zwalczania salmonelli i innych określonych

odzwierzęcych czynników chorobotwórczych przenoszonych przez żywność (Dz. U.

UE 325 12/12/2003 P 0001-0015, dalej „rozporządzenie WE nr 2160/2003”); punktu

2,1 załącznika do Rozporządzenia WE nr 1168/2006 w sprawie wykonania

rozporządzenia (WE) nr 2160/2003 w odniesieniu do wspólnotowego celu

ograniczenia częstości występowania niektórych serotypów salmonelli w stadach kur

niosek gatunku Gallus gallus oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1003/2005

(Dz.U.UE. L 2006. 211.4, dalej „rozporządzenie WE nr 1168/2006”).

Na podstawie tych przepisów Sąd uznał, że decyzja pozwanego z dnia

20 grudnia 2010 r. była trafna, gdyż odszkodowanie za ubite zwierzęta i zniszczone

produkty pochodzenia zwierzęcego nie przysługuje, jeżeli posiadacz wprowadził do

swojego gospodarstwa zwierzę z naruszeniem przepisów obowiązujących w tym

zakresie. Sąd podzielił stanowisko pozwanego, że powód naruszył art. 4 ust. 2 pkt 1

ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt, nie sprawdził bowiem,

czy zakupione stada kur spełniają wymagania weterynaryjne. Powód powinien był

4

sprawdzić, czy kury były badane zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia zwierząt

i rozporządzeniem RM z 2009 r. o programie zwalczania Salmonella. W ocenie Sądu,

powód nie dołożył należytej staranności w sprawdzeniu stada kur, które zakupił od

sprzedawcy; jako doświadczony drobiarz, powinien był zażądać od sprzedawcy

świadectw zdrowia kur.

W odniesieniu do sporu, czy termin wynikający z rozporządzenia RM z 2009 r.

o programie zwalczania Salmonella na pobieranie próbek na obecność pałeczek

salmonelli, tj. w przypadku kur młodych dwa tygodnie przed przejściem do etapu

składania jaj lub przed przeniesieniem do jednostki nieśnej, jest równoważny

z terminem określonym w punkcie 2.1 załącznika do rozporządzenia WE

nr 1168/2006 (wykonawczego do rozporządzenia WE nr 2160/2003), zgodnie

z którym pobieranie próbek z inicjatywy przedsiębiorcy odbywa się przynajmniej co

piętnaście tygodni, a pierwsze pobranie jest przeprowadzane w chwili osiągnięcia

przez zwierzęta wieku 24 (+, - dwa tygodnie), Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie

uzależnione jest od ustalenia, czy zakupione kury były młodymi kurami, czy dorosłymi.

Ustalenie tego faktu możliwe było tylko przy pomocy opinii biegłego, jednak strona

powodowa nie wykazała inicjatywy dowodowej.

Sąd za słuszną uznał decyzję z dnia 29 grudnia 2010 r., mocą której pozwany

odmówił powodowi przyznania odszkodowania za jaja poddane obróbce termicznej.

Ocena ta była konsekwencją wniosku, że nie było podstaw do przyznania

odszkodowania za ubite kury.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2013 r. oddalił apelację powoda,

stwierdzając częściową zasadność podniesionych zarzutów, które ostatecznie jednak

nie prowadziły do uwzględnienia apelacji.

Uznał za zasadne stanowisko powoda, że świetle zebranego materiału

dowodowego przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego było zbędne dla uzyskania

dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia. Wykazywane przez strony okoliczności

pozwalały na dokonanie oceny dowodów. Sąd Okręgowy stwierdził, że powód nie

wykazał zaistnienia warunków z art.4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt, których

spełnienie pozwala na pozytywną ocenę żądania określonego art. 49 tej ustawy.

Przesłanką uwzględnienia żądania odszkodowania jest spełnienie wymagań

5

weterynaryjnych, określonych dla danego rodzaju i zakresu prowadzonej działalności

nadzorowanej, nie sam fakt uboju kur i przetworzenia jaj w oparciu o decyzję

administracyjną. Powód nie wykazał, by zapewnił wymagania zdrowotne, sanitarne,

technologiczne i organizacyjne przeniesionych kur. Wymagania te zostały określone

w przepisach obowiązujących w 2010 r., czy to w formie ustawowej, czy aktów

prawnych prawa europejskiego, znajdujących bezpośrednie zastosowanie do oceny

przestrzegania porządku prawnego, w zakresie wymaganym do uzyskania tak

szczególnego świadczenia Państwa jak odszkodowane określone ustawą o ochronie

zdrowia zwierząt.

Stanowiska powoda, że nie miał on obowiązku i podstaw do uzyskania

certyfikatów lub zaświadczeń o stanie przygotowania kur do wydania przez hodowcę,

Sąd Okręgowy nie zaaprobował. Wskazywało ono na brak należytej staranności

powoda. Powód nie wykazał żadnego zainteresowania stanem zdrowotnym

nabywanych u hodowcy kur. Okoliczność, że hodowca pozostawał pod nadzorem

weterynaryjnym także nie zwalniała powoda od zachowania należytej staranności przy

nabywaniu kur i ich przeniesieniu do swoich obiektów. Żaden z przepisów

regulujących uprawnienie powoda do żądania odszkodowania z ustawy o ochronie

zdrowia zwierząt nie pozwala na przyjęcie, że fakt opieki weterynaryjnej hodowcy

stanowi wystarczającą przesłankę do uzyskania odszkodowania i zwalniał powoda od

zachowania przestrzegania warunków przenoszenia kur do innych produkcji

zwierzęcych. W takiej, jak rozważana sytuacji, można nawet przyjąć, że powód nabył

kury nieznanej jakości i o nieznanych warunkach zdrowotnych. Określone art. 4

ustawy o ochronie zdrowia zwierząt obowiązki muszą być w ocenie Sądu Okręgowego

realizowane i oceniane przez pryzmat obowiązków ukształtowanych przepisami

obowiązującymi w Polsce, zarówno wydanymi w oparciu o porządek prawny krajowy,

jak i unijne regulacje dotyczące zwalczania salmonelli.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył powód, zaskarżył go w

całości i zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, art. 378 §1 k.p.c. w związku z art. 382

k.p.c.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego:

6

a) art. 49 ust. 1,2, 5 i 7 pkt. 2 lit. c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie

zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt w związku z art. 4 ust. 1

i 2 i art. 2 pkt. 7 tej ustawy

b) rozdz. B pkt. 1 poz. 2, 3 tab. Załącznika nr II do Rozporządzenia WE

nr 2160/2003 Parlamentu i Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r.

w sprawie zwalczania salmonelli i innych określonych odzwierzęcych czynników

chorobotwórczych przenoszonych przez żywność w zw. z pkt. 1 i 2.1 załącznika do

rozporządzenia Komisji (WE) nr 1168/2006 z dnia 31 lipca 2006 r. w sprawie

wykonania rozporządzenia (WE) nr 2160/2003 w odniesieniu do wspólnotowego celu

ograniczenia częstości występowania niektórych serotypów salmonelli w stadach kur

niosek gatunku Gallus gallus oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1003/2005

oraz w zw. z pkt. 1.7 załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

22 września 2009 r. w sprawie wprowadzenia wieloletniego „Krajowego programu

zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach niosek gatunku kura (Gallus

gallus)”.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji, z pozostawieniem temu

Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Dla zachowania formy skargi kasacyjnej opartej na podstawie art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c. konieczne jest wskazanie przepisu postępowania, który miał doznać naruszenia,

oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik

sprawy, samo bowiem naruszenie przepisów postępowania nie stanowi wystarczającej

podstawy skargi kasacyjnej. Skarżący powinien wykazać, iż następstwa

stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, że kształtowały treść

kwestionowanego orzeczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego

1997 r., I CKN 57/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 82, z dnia 11 marca 1997 r., III CKN

13/97, OSNC 1997 r. nr 8, poz. 114 i z dnia 2 kwietnia 1997 r., II CKN 98/96, OSNC

1997, nr 10, poz. 144 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1996 r.,

III CKN 14/96, OSP 1997, nr 3, poz. 65).

7

Skarżący wskazał na naruszenie art. 378 §1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c.

polegające na nierozważeniu przez Sąd II instancji całości zarzutów apelacji powoda,

w szczególności na nierozważeniu tych zarzutów, w których wskazywano na

naruszenie przez Sąd I instancji przepisów Unii Europejskiej, mających podstawowe

znaczenie w sprawie i regulujących bezpośrednio prawa i obowiązki stron.

Wskazanie przez skarżącego przepisu art. 382 k.p.c., który ma charakter

ogólnej dyrektywy określającej istotę postępowania apelacyjnego, jako kontynuację

merytorycznego rozpoznania sprawy, powinno oznaczać zarzut bezpodstawnego

pominięcia przez sąd drugiej instancji części zebranego materiału oraz wykazanie, że

uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC 1999, Nr 9, poz. 146

i z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 504/99, OSNC 2000, Nr 1, poz. 17 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CSK 337/06, niepubl. i z dnia 9 czerwca

2005 r., III CK 674/04, niepubl.). Tymczasem sformułowany przez skarżącego zarzut

nie odnosi się do uchybień Sądu II instancji związanych z nieuwzględnieniem jakiejś

części materiału dowodowego, lecz wskazuje na nierozpoznanie sprawy

w płaszczyźnie prawa materialnego – przepisów Unii Europejskiej. W uzasadnieniu

podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 378 k.p.c. w zw. z art. 382

k.p.c. skarżący również odwołuje się wyłącznie do nieprzeprowadzenia przez Sąd

odwoławczy analizy przepisów obowiązujących w Unii Europejskiej. Istnieje zatem

niespójność pomiędzy podstawą prawną wykazywanych naruszeń przepisów

postępowania, a treścią zarzutu. Konstrukcja zarzutu uchyla się spod kontroli

kasacyjnej Sądu Najwyższego, który nie jest uprawniony do samodzielnego

dokonywania jego poprawnej konkretyzacji.

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił zarówno

nieprawidłową wykładnię, jak i nieprawidłowe zastosowanie art. 49 ust. 1, 2, 5 i 7 pkt 2

lit. c ustawy o ochronie zdrowia zwierząt w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 i art. 2 pkt 7 tej ustawy

oraz szczegółowo wskazanych w zarzucie przepisów Unii Europejskiej w związku

Rozporządzeniem RM z 2009 r. o programie zwalczania salmonella.

Przed rozważeniem podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego

podkreślić należy, że powód prowadzi działalność nadzorowaną, w rozumieniu

8

przepisów ustawy o ochronie zdrowia zwierząt, co oznacza obowiązek stosowania się

do wymagań wskazanych w przepisach ogólnych tej ustawy oraz spełnienia wymagań

weterynaryjnych określonych dla danego rodzaju i zakresu prowadzonej działalności

nadzorowanej. W zakresie spełniania wymagań weterynaryjnych podmiot prowadzący

działalność nadzorowaną obowiązany jest zapewniać wymagania lokalizacyjne,

zdrowotne, higieniczne, sanitarne, organizacyjne, techniczne lub technologiczne,

zabezpieczające przed zagrożeniem epizootycznym, epidemicznym lub zapewniające

właściwą jakość produktów, obejmujące w szczególności wymagania dotyczące stanu

zdrowia zwierząt będących przedmiotem działalności nadzorowanej lub

wykorzystywanych do jej prowadzenia, w tym odnoszące się do badań

potwierdzających ten stan oraz określonych szczepień ochronnych (art. 1 pkt 1 oraz

4 ust. 1 i 2).

Jest to norma ogólna, która jest skierowana do każdego podmiotu

prowadzącego działalność nadzorowaną. Realizację wymagań w niej zawartych

zapewniają, wraz z przepisami unijnymi, opracowane przez ustawodawcę programy

zwalczania chorób zakaźnych, które każdy podmiot prowadzący działalność

nadzorowaną powinien stosować. Ten obowiązek skorelowany jest z prawem do

odszkodowania ze środków budżetu państwa, w sytuacji, w której wymienione w art.

49 ust. 1 cyt. ustawy zwierzęta, zostały zabite lub poddane ubojowi z nakazu organów

Inspekcji Weterynaryjnej albo padły w wyniku zastosowania zabiegów nakazanych

przez te organy przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt podlegających

obowiązkowi zwalczania. Odszkodowanie ze środków budżetu państwa nie

przysługuje w sytuacjach określonych w art. 49 ust. 7, w tym między innymi także

wtedy, gdy posiadacz wprowadził do swojego gospodarstwa zwierzę z naruszeniem

przepisów obowiązujących w tym zakresie (ust. 7 pkt 2 lit. c art. 49), co było podstawą

odmowy przyznania powodowi odszkodowania przez pozwanego.

Przepis ten należy odczytywać w połączeniu z obowiązkiem spełnienia

wymagań weterynaryjnych przez podmiot prowadzący działalność nadzorowaną.

Wbrew stanowisku skarżącego art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt

nakłada na powoda obowiązki, które powinien wykonywać z zachowaniem należytej

staranności. Pomimo niezamieszczenia expressis verbis, w wymienionej ustawie,

klauzuli należytej staranności, zakres przedmiotowy zastosowania art. 355 k.c. jest

9

szeroki. Dotyczy on nie tylko dłużnika w trwającym już zobowiązaniu umownym, ale

również każdej osoby zobowiązanej, bez względu na źródło obowiązku i charakter

tego obowiązku. Źródłem obowiązku powoda, który, w okolicznościach faktycznych

sprawy nakładał na niego powinność wprowadzenia do swojego gospodarstwa stada

sprawdzonego pod względem zdrowotnym, jest ustawa o ochronie zdrowia zwierząt

wraz z przepisami wykonawczymi i unijnymi.

Stosownie do art. 355 § 2 k.c. należytą staranność dłużnika w zakresie

prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu

zawodowego charakteru tej działalności. Konieczność zróżnicowania poziomu

wymagań i zastosowania podwyższanego poziomu do skali wysokiej lub najwyższej

wynika wprost z powołanego art. 355 § 2 k.c. Jeśli bowiem w § 1 art. 355 k.c. chodzi

o dostosowanie wymagań do określonej czynności, czyli o poziomie wymagań

rozstrzyga w zasadzie przedmiot, jakiego dotyczy dana czynność, to w odniesieniu do

stosunków o charakterze zawodowym wymagane są kryteria specjalistyczne (art. 355

§ 2 k.c.). Jest to staranność na poziomie, wymaganych od specjalistów. Każdy

podmiot gospodarczy, dopełniając czynności związanych z zamierzonym

prowadzeniem działalności gospodarczej, składa jednocześnie zapewnienie

o spełnieniu wszystkich warunków wymaganych - w obowiązujących przepisach - do

prowadzenia takiej działalności gospodarczej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

28 października 1983 r. II CR 358/83, niepubl., z dnia 17 sierpnia 1993 r., III CRN

77/93, OSNC 1994/3/69; z dnia 25 września 2002 r., I CKN 971/00; z dnia

23 października 2003 r. V CK 311/02 niepubl.).

Tak określony wzorzec staranności zawodowej, z uwagi na sferę chronionego

dobra, jakim jest ochrona zdrowia ludzi przed chorobami i infekcjami przenoszonymi

bezpośrednio lub pośrednio między zwierzętami i ludźmi (por. preambułę

Rozporządzenia WE nr 2160/2003) ma zastosowanie do powoda i prowadzonej przez

niego działalności. Wnioski sądów obu instancji, że powód nie dołożył należytej

staranności w sprawdzeniu stanu zdrowia stada kur, które zakupił, w tym nie spełnił

wymagań odnoszących się do badań potwierdzających ten stan i wprowadził je do

swojego gospodarstwa nie nasuwały żadnych zastrzeżeń, w płaszczyźnie prawa

materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia.

10

Nie ma racji skarżący zarzucając, że Powiatowy Lekarz Weterynarii

odmawiając powodowi wypłaty odszkodowania nie skonkretyzował

obowiązków, których naruszenia dopuścił się powód. Podstawą odmowy

decyzji, wydanej w oparciu o art. 49 ust. 7 pkt 2 lit. c ustawy o ochronie

zdrowia zwierząt, było naruszenie obowiązków zawartych w punkcie 1.7

akapit 1 zd. 1 wieloletniego „Krajowego programu zwalczania niektórych

serotypów salmonella w stadach niosek gatunku kura (Gallus Gallus)”,

stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22

września 2009 r. w sprawie wieloletniego wprowadzania „Krajowego

programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach niosek

gatunku kura (Gallus Gallus)” (Dz. U. nr 173, ze zm.), rozdziałem B pkt 1

poz. 2 tabeli, stanowiącym załącznik II do rozporządzenia (WE) Parlamentu

Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada w sprawie zwalczania salmonelli i

innych określonych odzwierzęcych czynników chorobotwórczych

przenoszonych przez żywność (Dz. U. U.E. L. 325/1 z 12.12.2003 r. ze zm.)

oraz art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt. W szeroko

uzasadnionej decyzji wskazano, że naruszenie obowiązków przez powoda

polegało na wstawieniu kur do kurnika z upływem 41, 27 i 31 dnia od

pobrania ostatnich próbek, co oznaczało naruszenie określonego w

powołanych przepisach terminu dwutygodniowego do pobrania próbek przed

przeniesieniem do jednostki nieśnej. Okoliczność, czy decyzje pozwanego

odwoływały się do braku należytej staranności skarżącego, nie ma

znaczenia. Pozwany wskazał bowiem przyczyny odmowy przyznania

odszkodowania i zakres naruszonych obowiązków. Zgodnie z art. 49 ust. 8

ustawy o ochronie zdrowia zwierząt, decyzja w sprawie odszkodowania

wydana przez powiatowego lekarza weterynarii jest ostateczna. Posiadacz

zwierzęcia niezadowolony z tej decyzji może, w terminie miesiąca od dnia jej

doręczenia, wnieść powództwo do sądu rejonowego. Tryb przewidziany

ustawą nie oznacza zaskarżenia decyzji do sądu, jako organu

odwoławczego i obowiązku rozpoznania zasadności decyzji

administracyjnej w ramach podstaw w niej wskazanych. Wyczerpanie drogi

administracyjnej otwiera uprawnionemu możliwość domagania się

11

odszkodowania przed sądem powszechnym. Oznacza to obowiązek sądu

rozważenia zasadności odmowy wypłaty odszkodowania nie tylko w ramach

podstaw wskazanych w decyzji ale w płaszczyźnie wszystkich obowiązków

podmiotu prowadzącego działalność nadzorowaną, których naruszenie może

stanowić podstawę odmowy przyznania odszkodowania. Dlatego też

wniosek Sądu Okręgowego, że powód zaniedbując obowiązki nabył kury

nieznanej jakości i o nieznanych warunkach zdrowotnych, należy uznać za

uzasadniony.

Nie są przekonujące argumenty sprowadzające się do konkluzji, że

powód nabywając stada kur od hodowcy pozostającego pod stałym

nadzorem weterynaryjnym, zwolniony był z obowiązku sprawdzenia stanu

zdrowia stada, a więc ustalenia, czy w odpowiednim czasie pobrane zostały

próbki do badań. Na powodzie, prowadzącym działalność nadzorowaną,

spoczywają ustawowe obowiązki, których realizacja jest niezależna od

zachowania innego podmiotu prowadzącego tego rodzaju działalność. Nie

jest istotne dla oceny postępowania skarżącego, czy zbywca stad kur w

jakimś zakresie naruszył wymagania weterynaryjne. Powód przenosząc

stado do jednostki nieśnej tj. wprowadzając do swojego gospodarstwa miał

obowiązek zadbania, czy w przewidzianych przepisami terminach pobrane

zostały próbki do badań. Oczywiste jest, że w okolicznościach faktycznych

sprawy musiało się to łączyć z ustaleniem, czy takie próbki pobrał

sprzedawca, skoro przepis mówi o terminie dwutygodniowym przed

przeniesieniem do jednostki nieśnej. Możliwości dokonania ustaleń w tym

zakresie są nieograniczone dla ewentualnego nabywcy. Wskazać można

choćby na prawo do wglądu w dokumentację związaną z pobieraniem

próbek, którą każdy hodowca ma obowiązek prowadzić nie domagał się od

sprzedawcy oświadczenia zapewniającego wykonaniu obowiązku pobrania

próbek do badań w odpowiednim terminie. Takie zachowanie należy ocenić

jako rażącą niestaranność, której konsekwencje muszą obciążać skarżącego.

Nie ma podstaw do konstruowania odpowiedzialności pozwanego,

który w opinii skarżącego powinien wydać decyzję o zakazie sprzedaży

stada, skoro w dacie sprzedaży hodowca nie dysponował aktualnymi

12

wynikami badań. Obowiązki w zakresie pobierania próbek i przesyłania ich

do badań spoczywają przede wszystkim na przedsiębiorcy. (pkt 1.7

załącznika do rozporządzenia RM z 2009 r. o programie zwalczania

Salmonella). Częstotliwość pobierania próbek przez powiatowego lekarza

weterynarii określona została w pkt. 2.1 załącznika do rozporządzenia WE nr

1168/2006. W świetle tych przepisów, na etapie produkcji, której dotyczy

rozstrzygana sprawa, to na przedsiębiorcy spoczywały obowiązki pobierania

próbek. Powiatowy lekarz weterynarii ma wyłącznie obowiązki nadzorcze i

uprawnienia do podjęcia odpowiednich środków w odniesieniu do niosek kur,

u których już wykryto serotyp salmonella i w odniesieniu do produktów

pochodzących od tych niosek (pkt 1.9 załącznika do rozporządzenia RM z

2009 r. o programie zwalczania Salmonella), które przecież zostały

zastosowane.

Obowiązki skarżącego rozważone zostały przez sądy obu instancji

w płaszczyźnie wszystkich wskazanych przez skarżącego przepisów.

Podzielić należy stanowisko, że obowiązek pobrania próbek do badań na

dwa tygodnie przed przejściem kur do etapu składania jaj lub przed

przeniesieniem do jednostki nieśnej, przewidziany rozdziałem B pkt 1 poz. 2

tabeli, stanowiącym załącznik II do rozporządzenia (WE) nr 2160/2003

dotyczy właścicieli stad w odchowie. Taki wniosek jest oczywisty z uwagi na

brak możliwości wykonania tego obowiązku przez powoda w odniesieniu do

stada, które nie było jeszcze jego własnością i miejsca chowu, które nie

należało do jego gospodarstwa. Nie oznacza to jednak nienaruszenia tej

normy przez skarżącego, które polegało na niedołożeniu należytej

staranności, w rozumieniu art. 355 § 2 k.c. w sprawdzeniu stanu zdrowia

stada kur i upewnienia się poprzez sprawdzenie odpowiedniej dokumentacji,

czy pobrane zostały próbki do badań.

Rozumowanie powoda, że rozważane normy postępowania nie są

adresowane do niego, jako nabywcy, jest obarczone błędem logicznym.

Prawo do odszkodowania za ubite stado ma wyłącznie posiadacz zwierzęcia

(art. 49 ust 7 pkt 3 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt). Z uprawnieniem

tym łączy się obowiązek wynikający z art. 4 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy.

13

Tylko podmiot prowadzący działalność nadzorowaną, który spełnił

wymagania weterynaryjne, a pomimo tego musiał się zastosować do nakazu

organów Inspekcji Weterynaryjnej i wybić stado, ma prawo do

odszkodowania ze środków budżetu państwa. Proponowana przez

skarżącego wykładnia omawianych przepisów konstruowałaby

nieograniczoną odpowiedzialność Skarbu Państwa bez możliwości

egzekwowania obowiązków w taki ważnej, chronionej przez ustawodawcę

dziedzinie, jaką jest stan zdrowia ludzi. Twierdzenie, sformułowane w

uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że naruszenie o którym mowa w art. 49 ust.

7 pkt 2 lit. c) ustawy o ochronie zdrowia zwierząt, musi mieć postać

naruszenia zawinionego i pozostawać w adekwatnym związku

przyczynowym z koniecznością ubicia zwierząt jest słuszne. W ustalonym

stanie faktycznym sprawy nie ma podstaw do wniosku, że przesłanki te nie

wystąpiły. Skarżący naruszył przepisy odnoszące się do wprowadzania

zwierząt do swojego gospodarstwa, w sposób zawiniony, o czym była mowa

wcześniej. W stadach kur wprowadzonych do gospodarstwa powoda,

z których formowane były nowe stada, stwierdzono pałeczki z rodziny

salmonella. Ustaleń tych pozwany dokonał w ramach rutynowych,

przeprowadzanych z urzędu badań (pkt. 1.7 załącznika do rozporządzenia

RM z 2009 r. o programie zwalczania Salmonella). Wystąpienie Salmonelli

Typhimurium stwierdzono w materiale biologicznym pochodzenia

zwierzęcego i w próbkach środowiskowych z obszaru chowu zwierząt.

Z uwagi na zagrożenie wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt pozwany

wydał decyzję o uboju zwierząt i poddaniu jaj obróbce termicznej.

Nie ma żadnych podstaw, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, by przyjąć,

że badania określone w rozporządzeniu wykonawczym – rozporządzeniu WE

nr 1168/2006 mają charakter równoważny do badań określonych w rozporządzeniu

WE nr 2160/ 2003. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września

2009 r. w sprawie wprowadzania wieloletniego „Krajowego programu zwalczania

niektórych serotypów Salmonella w stadach niosek gatunku kura”, wydane na

podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 57 ust. 7 ustawy o ochronie

zdrowia zwierząt, określają etapy produkcji, na których pobieranie próbek

14

w stadach niosek kur jest obowiązkowe i w tym zakresie odwołują się do rozdziału

B załącznika II rozporządzenia WE nr 2160/2003. Jeżeli chodzi o procedurę

pobierania i przesyłania próbek rozporządzenie to odwołuje się do pkt. 2.2.

załącznika do rozporządzenia WE nr 1168/2006. W odniesieniu jednak do etapu

produkcji tj. przed przejściem do etapu składania jaj lub przeniesieniem do

jednostki nieśnej mowa jest o terminie dwutygodniowym. Łącznik „lub” oznacza

obowiązek zastosowania normy w każdej z wymienionych w tym przepisie sytuacji.

W okolicznościach sprawy chodziło o przeniesienie stada do jednostki nieśnej,

więc obowiązek pobrania próbek do badań, aktualizował się na dwa tygodnie przed

dokonaniem tej czynności. Sposób liczenia tego terminu nie może nasuwać

żadnych wątpliwości. Dopiero po upływie dwóch tygodni od pobrania próbek

i przekazania ich do badań, zgodnie z wymienionymi przepisami, możliwe jest

przeniesienie stada do jednostki nieśnej. Wątpliwości skarżącego w odniesieniu do

terminów pobranych przez sprzedawcę próbek i kwestionowanie tych terminów

oznacza podważanie ustalonego stanu faktycznego, który w postępowaniu

wywołanym wniesioną skargą kasacyjną nie podlega badaniu. Terminy pobierania

próbek określone w rozporządzeniu WE nr 1168/2006, które skarżący uznaje za

równoważne do badań określonych w rozporządzeniu WE nr 2160/2003 nie mają

zastosowania do etapu produkcji stada, które nabył skarżący. Kury ze stad miały

19 i 18 tygodni. Wskazywane terminy pobrania próbek z inicjatywy przedsiębiorcy

odnoszą się do kur w okresie nieśności, które osiągnęły wiek od 22 do 26 tygodni.

Pierwsze pobranie powinno nastąpić we wskazanym wcześniej wieku zwierząt

i być powtarzane co 15 tygodni (tak też pkt 1. 7 załącznika do

rozporządzenia RM z 2009 r. o programie zwalczania Salmonella).

Oczywiste jest zatem, że wskazywanych badań nie można uznać za

równoważne, skoro dotyczą one stad kur będących na innym etapie

produkcji.

Wobec tego na podstawie art. 39814

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821

k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 98 § 1 i 3 oraz z art. 99 k.p.c. Ich wysokość uzasadnia

§ 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt 7 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

15

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. Nr 490).