V CSK 47/14

Sygn. akt V CSK 47/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSA Elżbieta Fijałkowska

w sprawie z powództwa P. S.A. w R.

przeciwko Gminie S. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 lipca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację do

kwoty 513.858,29 ( pięćset trzynaście tysięcy osiemset

pięćdziesiąt osiem 29/100 ) złotych wraz z rozstrzygnięciem o

kosztach postępowania apelacyjnego w tej części, i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia przez ten Sąd o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 29 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

powodowej P. S.A. w R. od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 10 grudnia 2012

r. w sprawie o zasądzenie od pozwanej Gminy S. kwoty 973.082 złotych. Kwota ta

była żądana tytułem zwrotu nakładów poprzednika prawnego powódki poniesionych

na nieruchomości stanowiące przedmioty umów najmu, zawartych z Zarządem

FWP w S., a po komunalizacji mienia - ze stroną pozwaną. Żądana kwota

stanowiła różnicę między nakładami rzeczywiście poniesionymi (1.073.082 złotych)

i kwotą 100.000 złotych już prawomocnie zasądzoną w procesie, w którym powód

dochodził od pozwanego części swoich roszczeń ze wskazanego tytułu. Sąd

pierwszej instancji oddalił powództwo, uzasadniając to brakiem podstaw do

zastosowania art. 676 k.c., gdyż strony odmiennie uregulowały w umowie kwestie

objęte powyższą normą, a przewidziane w umowie warunki zwrotu nakładów

poniesionych przez poprzednika prawnego strony powodowej nie wystąpiły.

W sprawie nie miały też zastosowania art. 226 i art. 230 k.c., przepisy te bowiem

dotyczą sytuacji, w których między właścicielem a osobą trzecią nie istnieje

jakikolwiek stosunek umowny.

Sąd drugiej instancji oddalił apelację powoda uznając, że wnosząc

roszczenie o zapłatę 100.000 złotych nie dokonał on rozdrobnienia roszczenia - nie

wskazał bowiem, jakiego rodzaju nakłady podlegają rozliczeniu. W konsekwencji,

wydany uprzednio wyrok miał charakter prejudycjalny i w niniejszej sprawie nabrał

skutków powagi rzeczy osądzonej, wiążąc w tej sprawie na podstawie art. 365 § 1

k.p.c.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła wyrokowi Sądu drugiej instancji

naruszenie przepisów postępowania: art. 365 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę

charakteru poprzednio wydanego wyroku w sprawie między tymi samymi stronami

oraz art. 366 k.p.c. przez przyjęcie, iż na skutek prawomocnego wyroku, o którym

mowa nastąpiła prekluzja materiału faktycznego sprawy i prowadzenie dalszego

postępowania jest niedopuszczalne. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

3

W odpowiedzi na skargę strona pozwana wniosła o jej odrzucenie,

ewentualnie o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. powaga rzeczy osądzonej ma miejsce

wówczas, gdy w sprawie wydane zostało prawomocne orzeczenie, którego

skutkiem staje się wykluczenie ponownego wniesienia pomiędzy tymi samymi

stronami powództwa opartego na tej samej podstawie faktycznej i prawnej.

Rozwiązanie to umożliwia stabilizację wydanych orzeczeń, stanowiąc

równocześnie jedną z gwarancji konstytucyjnego prawa do sądu (por. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05, OSNC 2007, nr 1,

poz. 15 oraz z dnia 6 marca 2014 r., V CSK 203/13, nie publ.).

Z perspektywy rozpoznawanej sprawy konieczna stała się więc odpowiedź

na pytanie, czy przesłankom tym odpowiada powództwo wniesione przez P. S.A. w

R. W zaskarżonym orzeczeniu Sąd drugiej instancji odpowiedział na to pytanie

przecząco - twierdząc, że w rezultacie umów najmu zawartych między

poprzednikami prawnymi stron doszło do zamortyzowania nakładów poniesionych

przez powoda, co wyklucza możliwość domagania się ich zapłaty na podstawie art.

676 k.c. Równocześnie, jak stwierdzono w uzasadnieniu orzeczenia, kwota

zasądzona w pierwszym postępowaniu wyczerpuje roszczenie powoda.

Konkluzja ta nie znajduje jednak właściwego uzasadnienia

w dotychczasowym przebiegu sprawy. Już z uzasadnienia pozwu wniesionego

w pierwszej sprawie wynika, że dochodzona kwota 100.000 złotych była

traktowana przez powódkę wyłącznie jako część większego roszczenia. Wskazuje

to wyraźnie, że pierwotnie dochodzone żądanie miało wyłącznie charakter wstępny,

pozwalając na przesądzenie o prawnej zasadności całego roszczenia (z tego

powodu jego wysokość odpowiadała górnej granicy właściwości rzeczowej Sądu

Rejonowego). Okoliczności związanych z kwotą dochodzoną w tej wysokości

dotyczą także dowody przedstawiane przez powódkę w tym postępowaniu.

W kolejnej sprawie, zakończonej zaskarżonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego,

powódka wniosła o zasądzenie pozostałej części kwoty objętej jej żądaniem wobec

Gminy S. W obrany przez skarżącą sposób prowadzenia sporu wpisuje się także

4

uzasadnienie pozwu w sprawie zakończonej zaskarżonym orzeczeniem - w którym

przedstawione zostały dowody na inny przedmiot nakładów powoda, niż we

wcześniejszym powództwie, oraz na dalszą kwotę (wyliczoną najpierw na 973.082

złotych, następnie zaś obniżoną do 513.858,29 złotych). Biorąc pod uwagę różny

zakres dowodów powołanych w obu sprawach oraz wykazywanych przez nie

okoliczności faktycznych nie można przyjąć, by dojść mogło do wykluczenia

możliwości powoływania okoliczności, które wykorzystano już w pierwszym

postępowaniu, w sporze o pozostałą część roszczenia (co do której nie zostało

wydane prawomocne orzeczenie).

Równocześnie, to właśnie powołane środki dowodowe oraz powiązane

z nimi fakty świadczą jednoznacznie, w powiązaniu ze sposobem sformułowania

żądań pozwów, o braku tożsamości obu spraw. Choć w obu wypadkach roszczenia

powódki oparte zostały na tej samej podstawie prawnej, brak jest tożsamości

pomiędzy faktycznymi podstawami jej żądań. W konsekwencji, nie doszło do

spełnienia przesłanek z art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Z orzeczenia wydanego

w pierwszej ze spraw z powództwa P. S.A. w R. wynikać mogą natomiast wiążące

ustalenia co do istnienia zobowiązania pozwanej (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 29 marca 1994 r., III CZP 29/94, nie publ. oraz wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 5 kwietnia 2007 r., II CSK 26/07, nie publ.) - zarazem jednak wyrok ten nie

wyklucza możliwości dochodzenia kolejnej części rozdrobnionego roszczenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzeczono

jak w postanowieniu, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 98

§ 1 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.