V KK 322/14

Sygn. akt V KK 322/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Tomasz Grzegorczyk (sprawozdawca)

SSN Edward Matwijów

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Krzysztofa Parchimowicza

w sprawie J. S.

ukaranego z art. 87 § 2 k.w.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 13 listopada 2014 r.,

kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść ukaranego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 24 czerwca 2014 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 3

marca 2014 r.

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

W sprawie niniejszej, aktem oskarżenia z dnia 30 sierpnia 2013 r.,

wniesionym do Sądu Rejonowego w dniu 12 września 2013 r., J. S. został

oskarżony o to, że w dniu 23 maja 2013 r., w miejscowości G., na drodze

2

publicznej, jechał jako kierujący rowerem znajdując się w stanie nietrzeźwości,

tj. o czyn z art. 178a § 2 k.k. Wyrokiem nakazowym wydanym w tej sprawie w

dniu 17 października 2013 r., oskarżony został uznany winnym zarzucanego mu

czynu, za który orzeczono karę 12 miesięcy ograniczenia wolności oraz zakaz

prowadzenia rowerów na okres 3 lat (k. 57). Z uwagi na wniesienie przez

oskarżonego sprzeciwu od tego wyroku (k. 62), sprawa została skierowana do

rozpoznania na rozprawie. Już na drugim jej terminie, dnia 29 stycznia 2014 r.,

Sąd postanowił, że na podstawie art. 400 § 1 k.p.k., rozpozna tę sprawę jako

dotyczącą obwinienia J. S. o wykroczenie z art. 87 § 1a k.w. z zastosowaniem w

dalszym jej toku przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia

(k. 87). Po jej rozpoznaniu, Sąd ten, wyrokiem z dnia 3 marca 2014 r., uznał

obwinionego winnym zarzucanego mu czynu i wymierzył mu karę 30 dni aresztu

oraz zakaz prowadzenia pojazdów rowerowych na okres lat 3, zwalniając go od

kosztów sądowych.

Od wyroku tego z apelacją wystąpiła obrońca obwinionego, podnosząc

rażącą obrazę przepisów postępowania, a to art. 7 w zw. z art. 410 k.p.k. oraz

rażącą niewspółmierność kary z wnioskiem o uniewinnienie oskarżonego lub

zmianę wyroku i wymierzenie jedynie kary grzywny. Po rozpoznaniu tego środka

odwoławczego, Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 24 czerwca 2014 r., zmienił

zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że przyjął, iż obwiniony swoim

zachowaniem wyczerpał ustawowe znamiona wykroczenia z art. 87 § 2 w zw. z

art. 2 § 1 k.w. i obniżył orzeczoną karę aresztu do 14 dni, a orzeczony zakaz

kierowania pojazdami rowerowymi do lat 2, utrzymując to orzeczenie w

pozostałym zakresie w mocy.

Od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego kasację na niekorzyść

ukaranego wywiódł w dniu 12 września 2014 r., a więc z zachowaniem terminu

przewidzianego w art. 110 § 2 k.p.w., Prokurator Generalny, zarzucając

wyrokowi Sądu odwoławczego rażące i mające istotny wpływ na treść

orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 400 § 1 k.p.k.

oraz art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w., polegające na

przeprowadzeniu postępowania odwoławczego według przepisów Kodeksu

postępowania karnego, mimo że w wyroku Sądu pierwszej instancji czyn J. S.

3

został uznany za wykroczenie, co w konsekwencji doprowadziło do rozpoznania

apelacji obrońcy, mimo że została ona wniesiona po upływie terminu zawitego

określonego w art. 105 § 1 k.p.w. Wywodząc w ten sposób skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W uzasadnieniu tej skargi podniesiono też,

że Sąd odwoławczy nietrafnie zinterpretował zmianę stanu prawnego

wprowadzoną ustawą z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013, poz. 1247),

a obowiązującą od dnia 9 listopada 2013 r., niesłusznie uznając, że

wprowadzony przez tę nowelę art. 87 § 1a k.w. nie może być podstawą

odpowiedzialności obwinionego, ponieważ nie obowiązywał on w dacie

popełnienia czynu będącego przedmiotem osądu. Na rozprawie kasacyjnej

prokurator Prokuratury Generalnej, popierając tę kasację, podniósł także zarzut

obrazy art. 104 § 1 pkt 7 w zw. z art. 5 § 1 pkt 8 k.p.w., ponieważ Sąd

odwoławczy orzekał w sprawie, co do której istniał prawomocny wyrok, a więc

objętego przesłanką rzeczy osądzonej, wnosząc w związku z tym o uchylenie

zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania odwoławczego.

Rozpoznając tę skargę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona kasacja jest zasadna w oczywistym stopniu.

Jak już bowiem wcześniej wskazano, Sąd Rejonowy na drugim terminie

rozprawy, procedując już po dniu 9 listopada 2013 r. - a więc po wejściu w życie

wskazanej wcześniej nowelizacji z dnia 27 września 2013 r., która w art. 2 pkt 3

uzupełniła art. 87 k.w. o nowy § 1a, uznający za wykroczenie, prowadzenie na

drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, pojazdu innego niż

mechaniczny, przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości lub pod

wpływem podobnie działającego środka, a więc czyn będący przed tą zmianą

przestępstwem z art. 178a § 2 k.k., zarzucanym w akcie oskarżenia J. S., a który

to przepis został uchylony przez art. 12 pkt 3 tejże ustawy nowelizującej – mając

na uwadze powyższą zmianę postanowił rozpoznać tę sprawę już jako o

wykroczenie ze wskazanego wyżej art. 87 § 1 k.w. z dalszym procedowaniem w

trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia, a nie w trybie

kodeksu postępowania karnego. Na rozprawie tej obecni byli zarówno sam

4

obwiniony, jak i substytut wskazany przez obrońcę obwinionego (k. 87).

Następnie zaś, orzekając merytorycznie, Sąd ten uznał J. S. winnym popełnienia

zarzucanego mu czynu, ale już jako wykroczenia.

Tym samym jednak, jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia 23 października 2003 r., IV KK 94/03, OSNKW 2004, z. 2, poz. 16, w takiej

sytuacji mamy już do czynienia ze „sprawą o wykroczenie” w rozumieniu

przepisów k.p.w., gdyż taką jest nie tylko sprawa, którą od początku prowadzono

w trybie procedury wykroczeniowej, ale również taka, którą wszczęto z zarzutem

przestępstwa, a następnie sąd pierwszej instancji, uznając ten czyn za

wykroczenie, zaczął – stosownie do art. 400 § 1 k.p.k. – prowadzić dalej

postępowanie już stosownie do przepisów kodeksu postępowania w sprawach o

wykroczenia. Stanowisko to zostało zaaprobowane także w doktrynie (zob. np.

M. Kurowski, D. Świecki, glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23

października 2003 r., IV KK 94/03, Pal. 2005, nr 1-2). Skoro zaś sprawa

rozpoczęta, jako sprawa karna, stała się sprawą o wykroczenie i postępowanie

prowadzono już wedle przepisów procedury wykroczeniowej, to tym samym

także zaskarżanie wyroków przypisujących oskarżonemu popełnienie

wykroczenia, odbywa się już wedle przepisów tej właśnie procedury. To zaś

oznacza, że również terminy zaskarżania takich wyroków określają przepisy

k.p.w. Te zaś wyraźnie wskazują, że apelację wnosi się wówczas w terminie 7

dni od otrzymania wyroku wraz z uzasadnieniem (art. 105 § 1 k.p.w.), a nie w

terminie 14 dni, jak to przewiduje procedura karna. Stanowisko takie jest już

również utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 14 października 2004 r., II KK 276/04, LEX nr 163149, czy

z dnia 25 października 2006 r., V KK 313/06, LEX nr 198093) i aprobowane

także w doktrynie (zob. np. M. Kurowski, D. Świecki, Problematyka art. 400

kodeksu postępowania karnego, Prok. i Pr. 2004, nr 10, s. 59-70, czy L.K.

Paprzycki, [w:] J. Grajewski, L.K. Paprzycki, S. Steinborn, Kodeks postępowania

karnego, Komentarz, t. I, Kraków 2006, s. 1116).

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy niniejszej, zarówno obwinionemu,

jak i jego obrońcy, odpis wyroku Sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem

doręczono w dniu 26 marca 2014 r. To zaś oznaczało, że termin do złożenia

5

apelacji upływał w dniu 2 kwietnia 2014 r., który to dzień był dniem roboczym.

Apelacja, sporządzona przez obrońcę obwinionego, została wysłana drogą

pocztową w dniu 7 kwietnia 2014 r., co wynika zarówno z daty jej sporządzenia

(k. 128), jak i – co ustalił Sąd Najwyższy z urzędu – z informacji dostępnych na

stronie internetowej Poczty Polskiej umożliwiającej „śledzenie” przesyłek

listowych (http://emonitoring.poczta-polska.pl), ale też z faktu, że w dniu 8

kwietnia 2014 r. odnotowano już jej wpływ do sądu (k. 128). Tym samym skargę

tę wniesiono jednak w 5 dni po upływie ustawowego terminu do wystąpienia z

tym środkiem odwoławczym.

Należy przy tym zauważyć, że przy ogłaszaniu wyroku – jak wynika z

protokołu rozprawy z dnia 3 marca 2013 r. (k. 117v) – przewodniczący wskazał

także stronom sposób i termin odwołania się od wyroku, a w rozprawie tej

uczestniczyli zarówno obwiniony, jak i substytut jego obrońcy. W konsekwencji,

skarga odwoławcza złożona została w tej sprawie z wyraźnym uchybieniem

zawitemu terminowi do jej złożenia i bez wniosku o jego przywrócenie. Mimo to

została ona przyjęta i przekazana do rozpoznania, a następnie merytorycznie

rozpoznana. Oznaczało to orzekanie wbrew wymogom wskazanym w

przywołanych w kasacji przepisach art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w.,

a jednocześnie prowadziło do ingerencji Sądu odwoławczego w wyrok Sądu

meriti, przy braku prawnie skutecznej apelacji.

Tym samym jest oczywiste, że ze względu na powyższe naruszenia prawa

zaskarżony wyrok ostać się nie może. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił to

orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania

w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast

podniesionych na rozprawie kasacyjnej przez prokuratora Prokuratury

Generalnej argumentów o zaistnieniu w tej sprawie tzw. bezwzględnej przyczyny

odwoławczej w postaci przeszkody rzeczy osądzonej i związanego z tym

wniosku o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania odwoławczego. Jak

wskazano wyżej, w sprawie tej rzeczywiście doszło nieprawidłowo do ingerencji

Sądu Okręgowego w orzeczenie Sądu pierwszej instancji, ale nie można uznać,

aby powodowało to zaistnienie przeszkody rzeczy osądzonej, jako że

postąpienie Sądu i rozpoznanie spóźnionej apelacji obrońcy uniemożliwiło

6

jednocześnie samemu obwinionemu reakcję na wadliwość działania jego

obrońcy i wystąpienie w ramach tego samego procesu o przywrócenie mu jako

stronie terminu do wniesienia środka odwoławczego, a więc zapewnienia

rzetelności procesu w jego instancyjnym toku. Uchylenie natomiast

zaskarżonego wyroku, zgodnie z wnioskiem samego skarżącego, z nakazem

ponownego rozważenia przez sąd odwoławczy skuteczności apelacji obrońcy,

przywraca obwinionemu powyższą możliwość, a fakt, że sama kasacja jest

wniesiona na jego niekorzyść oznacza jedynie, że przy takim postąpieniu teraz

obwinionego, sąd odwoławczy będzie mógł wprawdzie orzec surowiej niż w

uchylonym wyroku, ale nadal nie surowiej niż sąd mertii, jak i łagodniej niż ten

sąd.

W tym miejscu należy jednak podnieść, na co zwrócono uwagę w kasacji,

że nietrafnym było w tej sprawie dokonanie przez Sąd odwoławczy zmiany

zaskarżonego wyroku i przypisanie obwinionemu, w miejsce przyjętego przez

Sąd meriti wykroczenia z artykułu 87 § 1a k.w., takiegoż czynu

zakwalifikowanego z art. 87 § 2 k.w., z przywołaniem tu dodatkowo art. 2 § 1

tegoż kodeksu i argumentowaniem owej zmiany tym, że zastosowany przez Sąd

meriti przepis art. 87 § 1a k.w. nie obowiązywał w dacie popełnienia czynu przez

ukaranego, a stosownie do art. 2 § 1 k.w., względniejszym dlań, w związku z

depenalizacją tego czynu jako przestępstwa, był § 2 art. 87 k.w., jako

przewidujący łagodniejsze zagrożenie za prowadzenie na drodze publicznej, w

stanie po użyciu alkoholu, pojazdu innego niż mechaniczny (k. 151-152).

Stanowiska takiego nie można zaakceptować, jako że art. 87 § 2 k.w. dotyczył i

dotyczy jedynie prowadzenia pojazdu niemechanicznego w stanie po użyciu

alkoholu, podczas gdy nowowprowadzony § 1a art. 87 k.w. – prowadzenia

takiego pojazdu w stanie nietrzeźwości, a więc w stanie poważniejszym niż stan

po użyciu alkoholu. Nowy przepis art. 87 § 1a k.w. jest przy tym łagodniejszy dla

sprawcy opisanego tam naruszenia, gdyż zastąpił on uchylony przez tę

nowelizację art. 178a § 2 k.k., który traktował je jako przestępstwo z

zagrożeniem m.in. karą pozbawienia wolności do lat 2. I tylko w aspekcie tych

różnic należało rozważać względność ustawy obowiązującej w czasie

popełnienia czynu z ustawą obowiązującą w czasie orzekania, jak tego wymaga

7

art. 2 § 1 k.w. Stanowisko powyższe winien mieć na uwadze Sąd odwoławczy

także przy orzekaniu w przyszłości w takich sprawach.

Wracając natomiast do kwestii dalszego procedowania w sprawie

niniejszej, to stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy powinien teraz, mając na

względzie wskazane naruszenia przepisów dotyczące nieprzekraczalnych, ale

przywracalnych, terminów do wnoszenia apelacji w sprawie o wykroczenie,

podjąć - stosownie do obowiązujących odpowiednio na gruncie k.p.w. (art. 109 §

2) przepisów k.p.k. dotyczących postępowania odwoławczego, w tym art. 430

k.p.k.– kroki w kierunku zbadania skuteczności wniesienia w tej sprawie apelacji

przez obrońcę i podjąć w tej materii stosowne decyzje procesowe, a gdyby z

uwagi na nieskuteczność tej skargi obwiniony wystąpił z wnioskiem o

przywrócenie jemu samemu terminu do jej wniesienia, do załatwienia także

takiego wniosku zgodnie z wymogami prawa.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w wyroku.