II UK 47/14

Sygn. akt II UK 47/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Halina Kiryło

w sprawie z wniosku W. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o dalsze prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 3 października 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 października 2013 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy W. C. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w O. z dnia 23 stycznia 2013 r. w sprawie przeciwko Zakładowi

2

Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi… o dalsze prawo do renty z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy.

W stanie faktycznym sprawy wnioskodawca (ur. 2 czerwca 1953 r.), bez

zawodu, zatrudniony na stanowiskach robotnika transportu, pracownika

spedycyjnego oraz mechanika konserwatora, ślusarza - mechanika, ślusarza

remontowego, w okresie od dnia 12 marca 2002 r. do dnia 31 maja 2012 r. pobierał

rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną

niewydolnością żylną podudzi z przebytym zakrzepowym zapaleniem żył głębokich

prawego podudzia oraz dwukrotnej zatorowości płucnej w 2001 i 2004 r. z

niewydolnością oddechową. W dniu 22 kwietnia 2012 r. wnioskodawca złożył

wniosek o przyznanie dalszego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Lekarz orzecznik ZUS po przeprowadzeniu badań przedmiotowych i analizie

dowodów leczenia orzekł, że aktualny stopień zaawansowania schorzeń nie jest

znaczny i nie ogranicza zdolności wnioskodawcy do pracy w stopniu co najmniej

częściowym. Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że wnioskodawca jest sprawny

ruchowo, w dobrym stanie ogólnym bez cech klinicznych niewydolności krążeniowo

oddechowej i podtrzymała orzeczenie Lekarza orzecznika. Wobec powyższego

organ rentowy zaskarżoną decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r. odmówił

wnioskodawcy dalszego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

wnioskodawcy od tej decyzji. Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłych sądowych:

internisty - kardiologa, neurologa i chirurga ortopedy i ustalił, że aktualnie

wnioskodawca nie jest nadal od dnia 1 czerwca 2012 r. co najmniej częściowo

niezdolny do pracy. Przedstawiając obszernie dotychczasowe leczenie

wnioskodawcy, Sąd ten stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym, brak podstaw

do uwzględnienia odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego,

wskazując że subiektywna ocena wnioskodawcy sprowadzająca się do

stwierdzenia, iż „opinia jest krzywdząca", nie podważa oceny biegłych, którzy

opierając się na aktualnych wynikach badań diagnostycznych wskazali, że

wnioskodawca nie jest co najmniej częściowo niezdolny do pracy.

Na skutek apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie

dowodowe o opinię biegłego pulmonologa celem ustalenia, czy wnioskodawca po

3

dniu 31 maja 2012 r., nadal był niezdolny do pracy, a jeżeli tak, to w jakim stopniu i

w jakim okresie. W opinii z dnia 2 sierpnia 2013 r. biegły pulmonolog stwierdził, że

wnioskodawca w zakresie schorzeń układu oddechowego nie jest choćby

częściowo niezdolny do pracy od dnia 1 czerwca 2012 r.

Sąd drugiej instancji, podzielając tę opinię, wskazał, że zgodnie z art. 12 ust.

1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., dalej

ustawa o emeryturach i rentach z FUS) niezdolną do pracy jest osoba, która

całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu

naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu. Natomiast całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która

utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2), a częściowo

niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do

pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3). Przesłanek tych

wnioskodawca nie spełnił, stąd brak podstaw do przyznania dochodzonego

świadczenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego –

art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS

poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że „ocena niezdolności do pracy powinna być

dokonana wyłącznie w oparciu o stopień naruszenia sprawności organizmu

wnioskodawcy, z pominięciem dotychczasowego okresu niezdolności do pracy, (…)

oraz bez uwzględnienia celowości przekwalifikowania w przypadku wnioskodawcy,

jego wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych”, oraz naruszenie

przepisów postępowania – art. 285 § 1 w związku z art. 278 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c.

poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, oraz art. 382 k.p.c.

poprzez nieuzupełnienie postępowania dowodowego o opinie biegłego z zakresu

kardiologii, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, wraz z orzeczeniem o kosztach

postepowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera

zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się

niezasadny). Na wstępie należy wskazać, że brak podstaw do uwzględnienia

zarzutu naruszenia przez zaskarżony wyrok przepisów postępowania – art. 285 § 1

w związku z art. 278 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów. Przede wszystkim zarzut ten nie został prawidłowo

skonstruowany, skoro zarzuca jedynie naruszenie art. 285 § 1 w związku z art. 278

§ 1 (zgodnie z którymi opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie, a

przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie,

zaś w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu

wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku

biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii) bez powiązania go z art. 391 § 1 k.p.c.

Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy te mogą

być podstawą skargi kasacyjnej tylko w wyjątkowych wypadkach, a mianowicie, gdy

wykazane zostanie, że sąd przeprowadził dowód na okoliczności nie mające

istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogłaby

mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na

fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one

takiego charakteru. Niezależnie od tego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem

Sądu Najwyższego, zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub ocena dowodów. Oznacza to

jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa, który

rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, jest związany z mocy

art. 39813

§ 2 k.p.c. ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Wyłączenie w art. 3983

§ 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów

dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na

zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233

k.p.c.

W tej części więc skarga kasacyjna wnioskodawcy nie została oparta na

ustawowej podstawie. Dlatego bez względu na wagę zarzutów podniesionych w

5

skardze kasacyjnej Sąd Najwyższy nie może w postępowaniu kasacyjnym zająć się

wadliwością zastosowania przez sąd drugiej instancji art. 233 k.p.c. (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, niepublikowany).

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie art. 382 k.p.c. poprzez

nieuzupełnienie postępowania dowodowego o opinie biegłego z zakresu kardiologii.

Wypada podkreślić, że art. 382 k.p.c. nie stanowi samodzielnej podstawy działania

sądu drugiej instancji, gdyż swoją funkcję merytoryczną (rozpoznawcza) sąd ten

spełnia - w zależności od potrzeb oraz wniosków stron - stosując (przez odesłanie

zawarte w art. 391 k.p.c.) właściwe przepisy o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji. Przepis art. 382 k.p.c. nie nakłada przy tym na sąd drugiej

instancji obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego, lecz sąd ten jest

władny samodzielnie dokonać ustaleń faktycznych bez potrzeby uzupełniania

materiału dowodowego zebranego przed sądem pierwszej instancji, o ile zachodzą

ku temu potrzeby. Uzupełnienie postępowania przed sądem apelacyjnym o

dowody, które mimo wniosku strony sąd pierwszej instancji pominął, jest

uzasadnione, gdy dotyczą one okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa

materialnego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 26 maja 1999 r., III CKN 254/98 i z dnia 2 marca 2000 r.,

III CKN 257/00, niepublikowane).

W ocenianej sprawie należy podzielić zarzuty skargi kasacyjnej co do

naruszenia art. 382 k.p.c., które kwestionując niepełność ustaleń, co do stanu

zdrowia wnioskodawcy i jego ewentualnej całkowitej niezdolności do pracy,

zarzucają niewłaściwe (przedwczesne) zastosowanie prawa materialnego - art. 12

ust. 1 w związku z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W

myśl art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez niezdolną do pracy

należy rozumieć osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy

zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania

zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym w świetle ust. 2 cytowanego

przepisu, całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do

wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przy ocenie stopnia i trwałości niezdolności do

pracy oraz rokowania, co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień

naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej

6

sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, a także możliwość wykonywania

dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania

zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy,

poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne (art. 13 cyt. ustawy). W

celu ustalenia istnienia u ubezpieczonego całkowitej niezdolności do pracy, Sąd

pierwszej instancji dopuścił dowody z opinii biegłych sądowych i na ich podstawie

ustalił, że wnioskodawca nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Na skutek apelacji

wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe o opinię

biegłego pulmonologa, który w opinii z dnia 2 sierpnia 2013 r. stwierdził co prawda,

że wnioskodawca w zakresie schorzeń układu oddechowego nie jest choćby

częściowo niezdolny do pracy od dnia 1 czerwca 2012 r., zwracając jednak uwagę

na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego o opinię specjalisty kardiologa.

W ocenie Sądu Najwyższego, ustalenie, co do stopnia niezdolności do pracy

wnioskodawcy, na tym etapie postępowania i w oparciu o dotąd przeprowadzone

dowody, nie może być uznane za miarodajne. Trzeba ponownie zwrócić uwagę, że

biegły pulmonolog, co prawda uznał, że „rozpoznanie następstw przebytej

zatorowości płucnej upośledzającej czynność płuc oraz następstw po przebytej

przepuklinie rozworu przełykowego (…) nie daje podstaw do uznania

wnioskodawcy za choćby częściowo niezdolnego do pracy od 1 czerwca 2012 r.”,

to jednak zawarł w opinii wniosek, że „wskazane jest badanie przez biegłego

kardiologa”. Dowód ten nie został jednak przeprowadzony co czyni przedwczesnym

ustalenie o braku podstaw do uznania braku całkowitej niezdolności do pracy

wnioskodawcy.

Gdy więc Sąd Apelacyjny w rozpoznawanej sprawie - dokonując oceny

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wyprowadzając stąd

wnioski - nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, pomimo, że mogły mieć one

istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, należało orzec jak

w sentencji, stosownie do art. 39815

§ 1 k.p.c.