IV KK 246/14

Sygn. akt IV KK 246/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Dołhy

SSA del. do SN Krzysztof Eichstaedt

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza

w sprawie A. K., T. R., J. J. i J. P., skazanych z art. 310 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców i prokuratora w stosunku do skazanego A. K.

- na niekorzyść,

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 lipca 2013 r., zmieniającego wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 4 lipca 2012 r.,

1) uchyla pkt III.1) zaskarżonego wyroku w części dotyczącej

wymiaru kary wobec T. R. i sprawę przekazuje w tym zakresie

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania;

2) uchyla pkt III.5) zaskarżonego wyroku w części dotyczącej

wymiaru kary wobec J. J. i sprawę przekazuje w tym zakresie

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania;

3) uchyla pkt III.9) zaskarżonego wyroku i sprawę A. K. w tym

zakresie przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania;

2

4) oddala kasację J. P. jako oczywiście bezzasadną;

5) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.M. K. (Kancelaria

Adwokacka w K.) kwotę 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem),

w tym 23% VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej za sporządzenie i wniesienie kasacji;

6) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.D. K. (Kancelaria

Adwokacka w K.) kwotę 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem),

w tym 23% VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej za sporządzenie i wniesienie kasacji;

7) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.W. M. (Kancelaria

Adwokacka w K.) kwotę 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem),

w tym 23% VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej za sporządzenie i wniesienie kasacji;

8) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.H. U. (Kancelaria

Adwokacka w W.) kwotę 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem),

w tym 23% VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej za obronę w postępowaniu przed Sądem Najwyższym J.

J.;

9) zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw.T. U. (Kancelaria

Adwokacka w W.) kwotę 738,00 zł (siedemset trzydzieści osiem),

w tym 23% VAT, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej za obronę w postępowaniu przed Sądem Najwyższym T.

R.;

10) obciąża J. P. kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego w części na nią przypadającej, a w pozostałym

zakresie wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 4 lipca 2012 r. :

- T. R. został uznany winnym popełnienia czynu z art. 310 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

3

k.k. i art. 91 § 1 k.k. (pkt II wyroku w odniesieniu do pkt II aktu oskarżenia) i

wymierzono mu karę 15 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w wymiarze 360

stawek dziennych, ustalając stawkę dzienną na kwotę 40 złotych (pkt II wyroku, w

odniesieniu do pkt II aktu oskarżenia);

- J. J. został uznany winnym popełnienia czynu z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w

zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 91 § 1 k.k. i wymierzono mu karę

8 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 180 stawek dziennych,

ustalając stawkę dzienną na kwotę 40 złotych (pkt VI wyroku, w odniesieniu do pkt

VII aktu oskarżenia);

- J. P. została uznana winną popełnienia czynu z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w

zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz czynu z art. 310 § 1 k.k. i art. 286

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. wymierzono jej karę łączną 2 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności oraz karę łączną grzywny w wysokości 80 stawek dziennych,

ustalając stawkę dzienną grzywny na kwotę 40 złotych (pkt VII wyroku, z w

odniesieniu do pkt VIII aktu oskarżenia; pkt VIII wyroku, w odniesieniu do pkt IX

aktu oskarżenia; pkt IX wyroku);

- A. K. został uznany winnym popełnienia czynów z art. 310 § 1 k.k. i art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 §

1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. i wymierzono mu karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 6

miesięcy i łączną karę grzywny 100 stawek dziennych, ustalając stawkę dzienną

grzywny na kwotę 40 złotych (pkt X, XI, XII, XIII wyroku, w odniesieniu do pkt X, XI,

XII, XIII aktu oskarżenia; pkt XIV wyroku).

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 2 lipca 2013 r. powyższy wyrok został:

I. uchylony punktach - II (w odniesieniu do pkt II ppkt 6 aktu oskarżenia),

VIII, X, XIII oraz XX i w tym zakresie przekazano sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania;

II. uchylony w pkt IX i XIV;

III. zmieniony w ten sposób, że:

1) w zakresie pkt II ppkt 1-5 i 7 aktu oskarżenia - uznano oskarżonego T. R. za

winnego tego, że działając w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu, w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej:

4

a) od bliżej nieustalonego dnia 2006 roku do 27 marca 2007 roku w K.,

wspólnie i w porozumieniu z J. P., usiłował doprowadzić D. S. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 70.000 zł przez to, że

podrobił środek płatniczy w postaci weksla własnego D. S. w ten sposób, iż po

uzyskaniu w podstępny sposób podpisu D. S. na dokumentach rzekomej

kontroli instalacji elektrycznej, wypisał pismem maszynowym tekst weksla oraz

polecił J. P. dokonanie wpisów, z których wynikało, że D. S. jako wystawca

weksla własnego datowanego na 23 października 2003 roku ma zapłacić na

zlecenie J. P. kwotę 70.000 złotych, w sytuacji, gdy takie zobowiązanie

wekslowe nie istniało, a następnie sporządził pozew o wydanie nakazu zapłaty

przeciwko D. S., w którym podano nieprawdziwy adres pozwanej w celu

zatajenia przed nią faktu prowadzenia postępowania, który wraz ze wskazanym

wyżej podrobionym wekslem własnym D. S. został złożony przez J. P. w Sądzie

Rejonowym w K., skutkiem czego wydany został nakaz zapłaty w sprawie …

tego Sądu, jednakże zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na podjęcie przez

D. S. stosownych kroków prawnych z chwilą powzięcia wiadomości o wydanym

nakazie zapłaty, co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w

zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k;

b) w bliżej nieustalonych dniach, w okresie od 1 sierpnia 2007 roku do 1

października 2007 roku w S. oraz B. (województwo m.), działając wspólnie i w

porozumieniu z J. J., A. K. i E. Ż., usiłował doprowadzić A. D. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 34.000 zł przez to, że podrobił środek

płatniczy w postaci weksla własnego B. C. w ten sposób, iż po uzyskaniu w

podstępny sposób przez J. J. podpisu A. D. na dokumencie rzekomej kontroli

instalacji elektrycznej oraz po uzyskaniu w bliżej niewyjaśnionych

okolicznościach podpisu B. C., wypisał pismem maszynowym tekst weksla oraz

polecił A. K. dokonanie wpisów pismem ręcznym, z których wynikało, że

wystawca weksla B. C. ma zapłacić na zlecenie A. K. kwotę 34.000 złotych, zaś

poręczycielem wekslowym jest A. D., w sytuacji, gdy takie zobowiązanie

wekslowe nie istniało, a następnie sporządził pozew o wydanie nakazu zapłaty

przeciwko m.in. nieżyjącemu B. C., który to pozew został złożony przez E. Ż. w

Sądzie Rejonowym w B. wraz z wyżej wskazanym podrobionym wekslem

5

własnym B. C., skutkiem czego wydany został przez ten Sąd nakaz zapłaty w

sprawie … /07, jednakże zamiaru swego nie osiągnął wobec złożenia przez A.

D. zarzutów względem tego orzeczenia; co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1

k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

c) w okresie od bliżej nieustalonego dnia czerwca 2007 roku do końca września

2007 r. w K., działając wspólnie i w porozumieniu z J. J. i E. Ż., usiłował

doprowadzić J. B. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 25.215

zł przez to, że podrobił środek płatniczy w postaci weksla własnego J. B. w ten

sposób, iż po uzyskaniu w podstępny sposób jej podpisu na dokumencie

rzekomej kontroli instalacji elektrycznej przez J. J., wypisał pismem

maszynowym tekst weksla oraz polecił J. J. dokonanie wpisu pismem ręcznym

o indosie na okaziciela, z których wynikało, że J. B. jako wystawca weksla ma

zapłacić na zlecenie J. J. kwotę 25.215 złotych, w sytuacji, gdy takie

zobowiązanie wekslowe nie istniało, a następnie sporządził pozew o wydanie

nakazu zapłaty, który został złożony z wyżej wskazanym podrobionym wekslem

J. B. przez E. Ż. w Sądzie Rejonowym w B., jednakże zamierzonego skutku nie

osiągnął, gdyż E. Ż. cofnął pozew z uwagi na obawę przed grożącą mu

odpowiedzialnością karną co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 §

1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

d) w okresie od 4 czerwca 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. w K. i K., wspólnie i w

porozumieniu z J. J. i E. Ż., usiłował doprowadzić E. T. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 140.000 zł przez to, że podrobił środek

płatniczy w postaci weksla własnego E. T. w ten sposób, iż po uzyskaniu w

podstępny sposób jej podpisu na dokumencie rzekomej kontroli instalacji

elektrycznej przez J. J., wypisał pismem maszynowym tekst weksla i indos na

okaziciela z podpisem W. B., uzyskanym w nieustalonych okolicznościach, z

których wynikało, że E. T. jako wystawca weksla datowanego na 15 sierpnia

2000 r. ma zapłacić na zlecenie W. B. kwotę 140.000 zł, a następnie sporządził

pozew o wydanie nakazu zapłaty, który E.Ż. złożył wraz z wyżej wskazanym

podrobionym wekslem E. T. w Sądzie Okręgowym w K., podając w nim

nieprawdziwe dane adresowe E. T. w celu zatajenia przed tą osobą faktu

prowadzenia postępowania sądowego, jednakże zamiaru swego nie osiągnął

6

wobec stwierdzenia przez sąd braków formalnych pozwu, których E. Ż. nie

usunął, co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art.

286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

e) w okresie od bliżej nieustalonego dnia września 2007 roku do 14 czerwca

2008 roku w K. i T., działając wspólnie i w porozumieniu z J. J. i E. Ż., usiłował

doprowadzić B. B. i A. B. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie

155.000 zł przez to, że podrobił środek płatniczy w postaci weksla własnego W.

B. w ten sposób, iż wykorzystując podpis W. B., wypisał pismem maszynowym

tekst weksla oraz polecił J. J. dokonanie na rewersie wpisu o indosie, z których

wynikało, że W. B. jako wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie J. J. kwotę

155.000 złotych, w sytuacji gdy takie zobowiązanie wekslowe nie istniało, a

następnie sporządził pozew o wydanie nakazu zapłaty podając w nim

nieprawdziwe adresy pozwanych B. B. i A. B., w celu zatajenia przed nimi faktu

prowadzenia postępowania cywilnego, który E. Ż. złożył wraz z wyżej

wskazanym podrobionym wekslem W. B. w Sądzie Okręgowym w T., lecz

zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na nieuzupełnienie przez E. Ż. braków

formalnych pozwu i jego cofnięcie, co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i

art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

f) w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2007 r. do 25 lutego 2008 r. w K. i K.,

wspólnie i w porozumieniu z A. K., usiłował doprowadzić A. R. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 95.000 zł przez to, że

podrobił środek płatniczy w postaci weksla własnego A. R. w ten sposób, iż po

uzyskaniu w bliżej nieustalonych okolicznościach, w podstępny sposób podpisu

A. R., wypisał pismem maszynowym tekst weksla, z którego wynikało, iż A. R.

jako wystawca weksla datowanego na 30 kwietnia 1998 r., ma zapłacić na

zlecenie T. Ż. kwotę 95.000 zł, a następnie sporządził pozew o wydanie nakazu

zapłaty, który A. K. złożył wraz z wyżej wskazanym podrobionym wekslem A. R.

w Sądzie Okręgowym w K., podając w nim nieprawdziwe dane adresowe A.R.,

w celu zatajenia przed tą osobą faktu prowadzenia postępowania sądowego

oraz wskazując jako kolejną osobę pozwaną nieżyjącego T. Ż., również podając

jego nieprawdziwe dane adresowe, jednakże zamiaru swego nie osiągnął

7

wobec cofnięcia przez A. K. wniesionego pozwu, co stanowi przestępstwo z art.

310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

2) wyżej wymienione przestępstwa z art. z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w

zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przypisane T.R. uznano za

popełnione w warunkach określonych w art. 91 § 1 k.k. i za to na mocy art. 310

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazano go na karę 12 lat

pozbawienia wolności, a na mocy art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. na karę 300 stawek

dziennych grzywny po 40 zł każda;

3) na mocy art. 63 § 1 k.k. zaliczono oskarżonemu T. R. na poczet kary

pozbawienia wolności okres jego tymczasowego aresztowania od 20 sierpnia

2009 r. do 2 lipca 2013 r.

4) w zakresie pkt VII ppkt 1-3 i 5 aktu oskarżenia - uznano oskarżonego J. J. za

winnego tego, że działając w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu, w

celu osiągnięcia korzyści majątkowej:

a) w okresie od bliżej nieustalonego dnia czerwca 2007 roku do końca września

2007 r. w K. i B., działając wspólnie i w porozumieniu z T. R. i E. Ż., usiłował

doprowadzić J. B. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 25.215

zł przez to, że podrobił środek płatniczy w postaci weksla własnego J. B. w ten

sposób, iż uzyskał w podstępny sposób jej podpis na dokumencie rzekomej

kontroli instalacji elektrycznej, a po wpisaniu przez T. R. pismem maszynowym

tekstu weksla ponad wyłudzonym podpisem J. B. dokonał zapisu pismem

ręcznym o indosie na okaziciela, z których to zapisów wynikało, że J. B. jako

wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie J. J. kwotę 25.215 złotych, w sytuacji,

gdy w rzeczywistości takie zobowiązanie wekslowe nie istniało, po czym tak

podrobiony weksel wraz z pozwem o wydanie nakazu zapłaty został złożony

przez E. Ż. w Sądzie Rejonowym w B., jednakże zamierzonego skutku nie

osiągnął, gdyż E. Ż. cofnął pozew z uwagi na obawę przed grożącą mu

odpowiedzialnością karną co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 §

1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

b) w okresie od 4 czerwca 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. w K. i K., wspólnie i w

porozumieniu z T. R. i E. Ż., usiłował doprowadzić E. T. do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w kwocie 140.000 zł przez to, że podrobił środek

8

płatniczy w postaci weksla własnego E. T. w ten sposób, iż podstępnie uzyskał

jej podpis na dokumencie rzekomej kontroli instalacji elektrycznej, nad którym T.

R. umieścił tekst weksla datowanego na 15 sierpnia 2000 r., z którego wynikało,

iż E. T. jako wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie W. B. kwotę 140.000 zł,

a następnie tak podrobiony weksel, zaopatrzony nadto w indos na okaziciela z

podpisem W. B., uzyskanym w nieustalonych okolicznościach, E. Ż. złożył wraz

z pozwem w Sądzie Okręgowym w K., podając w nim nieprawdziwe dane

adresowe E. T. w celu zatajenia przed tą osobą faktu prowadzenia

postępowania sądowego, jednakże zamiaru swego nie osiągnął wobec

stwierdzenia przez sąd braków formalnych pozwu, których E. Ż. nie usunął, co

stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k.

w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

c) w bliżej nieustalonych dniach w okresie od 1 sierpnia 2007 roku do 1

października 2007 roku w S. oraz B., działając wspólnie i w porozumieniu z T.

R., E. Ż. i A. K., usiłował doprowadzić A. D. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem w kwocie 34.000 zł przez to, że podrobił środek płatniczy w postaci

weksla, którego poręczycielem miał być A. D. w ten sposób, że podstępnie

uzyskał jego podpis na dokumencie rzekomej kontroli instalacji elektrycznej, na

którym to dokumencie umieszczono też w nieustalonych okolicznościach podpis

B. C., a T. R. i A. K. dokonali zapisów, z których wynikało, że B. C. jako

wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie A. K. kwotę 34.000 złotych, zaś

poręczycielem wekslowym był A. D., w sytuacji gdy takie zobowiązanie

wekslowe nie istniało, po czym - po zaopatrzeniu tego weksla przez A. K. w

indos na okaziciela - został on złożony przez E. Ż. w Sądzie Rejonowym w B.

wraz z pozwem przeciwko m.in. nieżyjącemu B. C. o wydanie nakazu zapłaty,

skutkiem czego wydany został przez ten Sąd nakaz zapłaty w sprawie … /07,

jednakże zamiaru swego nie osiągnął wobec złożenia przez A. D. zarzutów

względem tego orzeczenia co stanowi przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 §

1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

d) w okresie od bliżej nieustalonego dnia września 2007 roku do 14 czerwca

2008 roku w K. i T., wspólnie i w porozumieniu z T. R. i E. Ż., usiłował

doprowadzić B. B. i A. B. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie

9

155.000 zł przez to, że podrobił weksel własny W. B. w ten sposób, iż

wykorzystując uzyskany w bliżej nieustalonych okolicznościach podpis W. B.,

nad którym T. R. umieścił tekst weksla, z którego wynikało, że W. B. jako

wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie J. J. kwotę 155.000 złotych, w

sytuacji, gdy takie zobowiązanie wekslowe nie istniało, sporządził pismem

ręcznym na przedmiotowym wekslu zapis o indosie na okaziciela, po czym E. Ż.

złożył tak podrobiony weksel w Sądzie Okręgowym w T. wraz z pozwem o

wydanie nakazu zapłaty podając przy tym nieprawdziwe adresy pozwanych B.

B. i A. B., w celu zatajenia przed nimi faktu prowadzenia postępowania

cywilnego, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na nieuzupełnienie

przez E. Ż. braków formalnych pozwu i jego cofnięcie, co stanowi przestępstwo

z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k.

5) wyżej wymienione cztery przestępstwa z art. z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1

k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. przypisane J. J. uznano za

popełnione w warunkach określonych w art. 91 § 1 k.k. i za to na mocy art. 310

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazano go na karę 8 lat

pozbawienia wolności, a na mocy art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. na karę 180 stawek

dziennych grzywny po 40 zł każda;

6) na mocy art. 63 § 1 k.k. zaliczono oskarżonemu J. J. na poczet orzeczonej

kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania:

- od 20 sierpnia 2008 r. do 15 lipca 2009 r.;

- od 14 sierpnia 2009 r. do 11 stycznia 2013 r.;

- od 2 marca 2013 r. do 2 lipca 2013 r.

7) z opisu czynu zarzuconego oskarżonej J. P. w pkt VIII aktu oskarżenia, a

przypisanego jej w pkt VII zaskarżonego wyroku wyeliminowano sformułowanie:

„J. J.”;

8) na mocy art. 63 § 1 k.k. zaliczono oskarżonej J. P. na poczet kary

pozbawienia wolności orzeczonej w pkt VII zaskarżonego wyroku okres

tymczasowego aresztowania od 12 stycznia 2009 r. do 3 lutego 2009 r.;

9) w zakresie objętym pkt XII aktu oskarżenia - uznano oskarżonego A. K. za

winnego tego, że w okresie od bliżej nieustalonego dnia 2007 r. do 25 lutego

10

2008 r. w K. i w K., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i

w porozumieniu z T. R., według z góry uzgodnionego podziału ról i sposobu

działania, usiłował doprowadzić A. R. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem w kwocie 95.000 zł, w taki sposób, że podrobiony przez T. R. środek

płatniczy w postaci weksla własnego A. R. datowanego na 30 kwietnia 1998 r., z

którego wynikało, iż A. R. jako wystawca weksla ma zapłacić na zlecenie T. Ż.

kwotę 95.000 zł, w sytuacji, gdy takie zobowiązanie wekslowe nie istniało, złożył

wraz z pozwem przeciwko A. R. i T. Ż. o wydanie nakazu zapłaty w Sądzie

Okręgowym w K. do sprawy … 5/07, podając w pozwie nieprawdziwe swoje

dane adresowe, jak też A. R., w celu zatajenia przed tą osobą faktu

prowadzenia postępowania sądowego oraz wskazał jako kolejną osobę

pozwaną nieżyjącego T. Ż., również podając jego nieprawdziwe dane adresowe

oraz popierał wytoczone powództwo, jednakże zamiaru swego nie osiągnął,

cofając wniesiony pozew, i uznając, że czyn ten stanowi przestępstwo art. 310 §

1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na mocy

art. 310 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. skazano go na karę 1 roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności, a na mocy art. 33 § 1, 2 i 3 k.k. na karę 40 stawek

dziennych grzywny po 40 zł każda.

10) na mocy art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. orzeczono wobec oskarżonego A.

K. kary łączne: 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności i 75 stawek dziennych

grzywny po 40 zł każda;

11) na mocy art. 63 § 1 k.k. zaliczono oskarżonemu A. K. na poczet kary łącznej

pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od 15 stycznia 2009 r.

do 24 marca 2009 r.;

IV. W pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.

Od powyższego prawomocnego wyroku kasację wnieśli obrońcy skazanych.

Obrońca J. P., zarzucił w kasacji przedmiotowemu orzeczeniu:

I. rażące naruszenie prawa materialnego - art. 310 § 1 k.k. przez zakwalifikowanie

czynności wpisania pismem ręcznym w rubrykach weksla danych dotyczących daty

jego wystawienia, kwoty należności, daty zapłaty sumy określonej w wekslu oraz

miejsca płatności, z art. 310 § 1 k.k. w przypadku, gdy oskarżona nie miała wiedzy

11

co do nieautentyczności weksla, który wypełniła, a co za tym idzie, nie wypełniła

znamion stypizowanego w tym przepisie przestępstwa;

II. rażące naruszenie prawa materialnego - art. 270 § 2 k.k. poprzez jego

niezastosowanie, podczas gdy zachowanie oskarżonej wypełniło znamiona tego

przestępstwa, w sytuacji gdy wypełniła blankiet opatrzony cudzym podpisem,

niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę;

III. rażącą obrazę przepisów postępowania - art. 7 k.p.k., mającą wpływ na treść

orzeczenia, a przejawiającą się w błędnej i dowolnej ocenie zebranego w sprawie

materiału dowodowego, wyrażającą się w bezpodstawnym przyjęciu, iż oskarżona

J. P. w odniesieniu do weksla z podpisem D. S. była świadoma, iż weksel ten nie

jest autentyczny, podczas gdy prawidłowa ocena w tym zakresie winna prowadzić

do wniosku, iż okoliczność ta nie wynika z zebranego w sprawie materiału

dowodowego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy właściwemu sądowi do

ponownego rozpoznania.

Obrońca J. J., zarzucił w kasacji przedmiotowemu orzeczeniu:

I. naruszenie art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., przez brak uchylenia wyroku Sądu

Okręgowego w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w tymże przepisie i

zaakceptowanie sprzeczności zachodzącej w treści orzeczenia Sądu I Instancji

uniemożliwiającej jego wykonanie, którą to Sąd Odwoławczy usunął wyłącznie

zmieniając w tym zakresie zaskarżone orzeczenie Sądu I Instancji, choć

zobowiązany był do uchylenia orzeczenia. Wskazana sprzeczność w wyroku Sądu I

Instancji dotyczy jego części dyspozytywnej i polega na tym, iż Sąd I Instancji

skazując J. J. w pkt VI wyroku, wskazał i opisał cztery osobne zachowania

skazanego, dotyczące różnych pokrzywdzonych, oceniając we wstępie, że zostały

popełnione w „celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w podobny sposób, w krótkich

odstępach czasu", a przypisując kwalifikację prawną wskazał na: „(…) przestępstwo

z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i

art. 91 S 1 k.k. i za to na mocy art. 310 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i art. 33 § 1 i

2 k.k. wymierza oskarżonemu karę 8 (ośmiu) lat pozbawienia wolności(...)". W

wyniku tego wyrok jest całkowicie sprzeczny, gdyż pozostaje niejasnym, czy skoro

12

wskazane cztery czyny (zachowania) Sąd uznał za jedno „przestępstwo" to znaczy,

że zastosował w tym przypadku instytucje czynu ciągłego z art. 12 k.k. uznając te

zachowania za jeden czyn zabroniony, jednakże pomijając ten artykuł w kwalifikacji

prawnej oraz pomijając w części wstępnej opisu czynów to, że oskarżony działał z

góry w powziętym zamiarem, czy też Sąd I Instancji uznał, że oskarżony popełnił

cztery przestępstwa w ciągu przestępstw określonym w art. 91 § 1 k.k., który to

wskazany został w kwalifikacji prawnej czynu (czyli również błędnie, gdyż instytucja

ciągu przestępstw odnosi się do podstawy wymiaru kary), natomiast nie wskazany

został przy określeniu podstawy wymiaru kary, co wykluczałoby przyjęcie instytucji

ciągu przestępstw. Sąd Odwoławczy nie uchylił wskazanego orzeczenia, lecz

dokonał zmiany usuwając tą sprzeczność stwierdzając w pkt III ppkt 5 swojego

Wyroku, że „uznaje J. J. za winnego popełnienia czterech przestępstw z art. 310 §

1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w warunkach

określonych w art. 91 § 1 k.k. i za to na mocy art. 310 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3

k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. skazuje go na karę 8 (ośmiu) lat pozbawienia

wolności(...)".

II. z ostrożności procesowej, na wypadek nie uwzględnienia zarzutu

określonego w punkcie I skarżonemu wyrokowi - rażące naruszenie prawa

procesowego, które miało zdaniem obrony istotny wpływ na jego treść przez:

1.1.) naruszenie art. 438 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i

art. 5 § 2 k.p.k, które miało wpływ na treść orzeczenia, przez zatwierdzenie w

wydanym wyroku ustaleń poczynionych już we wcześniejszej instancji i

niewystarczające rozpoznanie i wyjaśnienie zarzutów wskazanych w środku

odwoławczym obrońcy skazanego przez:

a) podtrzymanie przez Sąd Apelacyjny w mocy bezkrytycznej oceny zeznań

świadków dokonanej przez Sąd Okręgowy i przez to uznania, że zarówno W. B. i A.

B., J. B., a także A. D. i jego potomkowie rozpoznali J. J. jako „elektryka",

b) podtrzymanie przez Sąd ad quem w swoim wyroku wadliwej oceny

wiarygodności zeznań B. S. przez przyjęcie, że są one równowartościowymi

zeznaniami z pozostałymi złożonymi w sprawie i oparcia o nie przy ustalaniu

istotnych okoliczności sprawy,

13

c) brak należytego rozważenia przez Sąd Apelacyjny zarzutu apelacji, który

wskazywał na sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego ocenę zeznań

świadka E. T. dokonaną przez Sąd Okręgowy,

d) nienależyte rozważenie zarzutu apelacji, wskazującego na błąd w

ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, iż oskarżony działał z zamiarem

(aczkolwiek Sąd Okręgowy nie wskazał jakim) sfałszowania weksli jako papierów

wartościowych pełniących funkcję płatniczą, gdy tymczasem zgromadzony w

sprawie materiał dowodowy zdaniem obrony wyraźnie wskazuje na to, iż ani nie

miał on zamiaru ani nawet obiektywnej możliwości przewidzenia takiego skutku

wobec braku wiedzy w zakresie prawa wekslowego.

e) nienależyte rozważenie zarzutu apelacji, wskazującego na błąd w

ustaleniach faktycznych polegający na nieustaleniu - wbrew wytycznym Sądu

Apelacyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 10 maja 2011

roku, sygn. akt … /11- czy dokumenty wskazane w akcie oskarżenia jako weksle, a

których fałszerstwa mieli się dopuścić oskarżeni są ważnymi wekslami w

rozumieniu ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz. U. Nr 37, poz.

282);

f) nienależyte rozważenie zarzutu apelacji w zakresie naruszenia art. 442 § 3

k.p.k. poprzez brak zrealizowania przez Sąd I instancji wytycznych Sądu

Apelacyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 10 maja 2011

roku, sygn. akt … /11 w zakresie dalszych kierunków postępowania ("wskazań co

do dalszego postępowania") co do postępowania dowodowego w szczególności w

zakresie konkretyzacji zachowań poszczególnych oskarżonych w rzekomym

przestępczym procederze, w tym wyjaśniania udziału w nim J. J.;

2.1.) naruszenie art. 438 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. z art. 173 § 1 k.p.k. z

§ 12 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 czerwca 2003 roku w

sprawie warunków technicznych przeprowadzenia okazania (Dz. U. Nr 104, poz.

981) przez stwierdzenie i uznanie w wyroku, że okazanie skazanego jedynie na

jednej fotografii, i okazanie innej fotografii skazanego pokrzywdzonymi miało

miejsce poza protokołem, gdy miało to miejsce w sprawie, jest prawidłowe, podczas

gdy zachodzą uzasadnione przesłanki dla stwierdzenia, że pokrzywdzeni mogli się

14

między sobą porozumiewać, co do ustaleń wyglądu skazanego i swoich stanowisk

w tej kwestii, a nadto organy ścigania sugerowały im kto powinien być rozpoznany.

3.1.) naruszenie art. 434 § 1 k.p.k. poprzez zmianę przez Sąd Apelacyjny wyroku

Sądu Okręgowego w ten sposób, że uznał w pkt III ppkt 5 wyroku skazanego J. J.

za winnego czterech przestępstw popełnionych w warunkach ciągu przestępstw z

art. 91 § 1 k.k. w sytuacji, gdy Sąd I Instancji uznał skazanego za winnego jednego

przestępstwa oraz wymierzenie przez Sąd Odwoławczy kary pozbawienia wolności

na mocy art. 310 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. w sytuacji,

gdy Sąd I Instancji wymierzył karę pozbawienia wolności na mocy art. 310 § 1 k.k.

w zw. z art. 11 § 3 k.k. i art. 33 § 1 i 2 k.k. tj. bez zastosowania art. 91 § 1 k.k., czyli

instytucji ciągu przestępstw.

III. Z ostrożności procesowej, na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd

powyższych zarzutów określonych w punktach I i II, - rażące naruszenie prawa

materialnego, które miało istotny wpływ na jego treść, w szczególności przez:

1) błędne, zdaniem obrony, zakwalifikowanie czynu oskarżonego jako

przestępstwa z art. 310 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i art. 91 § 1 k.k., podczas gdy prawidłowa kwalifikacja prawna tego

czynu to art. 270 § 2 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. i art. 12 k.k., bowiem bezprawne wykorzystanie cudzego podpisu do

sporządzenia weksla zupełnego lub in blanco jest czynem karalnym z art. 270 § 2

k.k., a w warunkach niniejszej sprawy czyn ten został dokonany w warunkach

czynu ciągłego z art. 12 k.k., a nie ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k.

2) naruszenie art. art. 18 § 3 kk poprzez zakwalifikowanie czynów oskarżonego

z art. 310 § 1 kk i art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 91

§ 1 kk (lub - w razie podzielenie przez Sąd Apelacyjny zarzutu z pkt 1) - czynu z art.

270 § 2 kk i art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk)

jako dokonanych przez sprawcę w formie sprawczej i uznanie go tym samym za

współsprawcę popełnionych czynów, gdy sposób ich popełnienia w sposób

wyraźny wskazuje, że jeżeli skazany się ich dopuścił to działał w tym zakresie w

formie niesprawczej t.j. pomocnictwa.

3) naruszenie art. 438 § 1 k.p.k. w zw. z art. 53 § 1 i § 2 k.k. przez zupełne

pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy przez Sąd Apelacyjny i nie wykazanie przez

15

niego w uzasadnieniu okoliczności, które były dla niego istotne przy wymierzaniu

kary.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, a w przypadku uznania za zasadny zarzutu z pkt. I. wniósł również o

uchylenie w tymże zakresie wyroku Sądu I instancji i przekazanie mu sprawy do

ponownego rozpatrzenia.

Obrońca T. R. zarzucił w kasacji przedmiotowemu orzeczeniu:

I. rażącą obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a w

szczególności:

- art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegającą na

niezastosowaniu się przez Sąd II Instancji do nakazu wynikającego z cytowanego

artykułu, który to nakaz każe Sądowi wszystkie niedające się usunąć wątpliwości w

procesie karnym rozstrzygać na korzyść oskarżonego,

- art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 fi 1 k.p.k. i art. 457 fi 3 k.p.k., polegającą na

przekroczeniu przez Sąd I Instancji zasady swobodnej oceny dowodów, zasad

prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a także

dokonanie oceny dowodów w sposób tendencyjny, a w wielu wypadkach dowolny,

- art. 192 § 2 k.p.k., polegającą na przesłuchaniu przez Sąd Apelacyjny świadka B.

S. (przy dostrzeżeniu potrzeby uzupełnienia przez Sąd Odwoławczy postępowania

dowodowego) bez udziału biegłego psychologa, w sytuacji zaistnienia wątpliwości

co do stanu psychicznego świadka, jego zdolności postrzegania i odtwarzania

przez niego postrzeżeń, które to wątpliwości uzasadniały przesłuchanie świadka z

udziałem biegłego psychologa zarówno w toku pierwszego, jak i drugiego

rozpoznania sprawy, m.in. z uwagi na emocjonalny charakter uprzednio składanych

przez świadka zeznań oraz „koniunkturalizm" w jego zachowaniu,

- art. 410 k.p.k. i art. 457 § 3 w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą na

dokonaniu przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu swojego orzeczenia wybiórczej

analizy zebranego materiału dowodowego, a także nie odniesieniu się w

uzasadnieniu do wszystkich istotnych faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie

mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a skoncentrowaniu się na wskazaniu

16

okoliczności mogących świadczyć o tym, że oskarżony R. popełnił zarzucane mu

przestępstwo,

- art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegającą na nieprawidłowej kontroli

apelacyjnej wyroku Sądu I Instancji - przeprowadzonej w sposób odbiegający od

wymogu rzetelnej oceny zarzutów odwoławczych, poprzez błędne odniesienie się

do zarzutu skarżącego wskazującego na:

a. sporządzenie uzasadnienia wyroku przez Sąd I Instancji w sposób

niedopuszczalny polegający na powoływaniu się na przeprowadzone dowody w

sposób „globalny", przy braku wskazania relacji każdego z dowodów do

poszczególnych okoliczności faktycznych, które w sprawie wymagają udowodnienia

i uzasadnienia;

b. wydanie w stosunku do oskarżonego R. orzeczenia surowszego od

uchylonego, pomimo iż kierunek apelacji wniesionych od uprzednio zapadłego w

sprawie wyroku wskazywał na zaskarżenie wyroku tylko i wyłącznie na korzyść

oskarżonego, co spowodowało dokonanie przez Sąd I Instancji ustaleń faktycznych

mniej korzystnych dla oskarżonego,

- art. 452 § 1 i § 2 k.p.k., polegającą na przeprowadzeniu przez Sąd Odwoławczy

uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadka B. S.,

w sytuacji gdy rola Sądu Odwoławczego sprowadza się do przeprowadzenia

kontroli orzeczenia wydanego przez Sąd I Instancji,

II. W odniesieniu do wymierzonej oskarżonemu kary - rażącą obrazę przepisów

postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, przez obrazę:

- art. 4 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k., polegającą na uwzględnieniu - w odniesieniu do wymiaru kary wymierzonej

oskarżonemu - tylko okoliczności przemawiających na jego niekorzyść w sytuacji,

kiedy Sąd Odwoławczy nie wyjaśnił szeregu istotnych okoliczności mających

istotne znaczenie dla wymiaru kary,

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w punkcie III punkt 1 litera a, b, c, d, e, f oraz punkt 2 - tj. w zakresie

rozstrzygnięć dotyczących oskarżonego T. R., a także w punkcie IV oraz w punkcie

VII i uniewinnienie oskarżonego bądź przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania.

17

Obrońca A. K. zarzucił w kasacji przedmiotowemu orzeczeniu:

1) rażące naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, a to art 53 § 1 i § 2 k.k. - przez zaniechanie

przeprowadzenia szczegółowej analizy okoliczności rzutujących na wymiar kary w

odniesieniu do oskarżonego A. K. i w następstwie tego braku dokonania

zindywidualizowanej oceny tychże okoliczności, co do osoby oskarżonego A. K.;

2) rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, a to art 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez

dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego a ujawniające

się w konstatacji Sądu II instancji, że oskarżony A. K. działał z kierunkowym

zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej w odniesieniu do zarzucanych mu

aktem oskarżenia czynów (pkt. XI i XII aktu oskarżenia) podczas, gdy w świetle

zgromadzonego materiału dowodowego, przy wszechstronnej jego ocenie, nie

podobna kategorycznie wykluczyć, że oskarżony ten działał w pełnej

nieświadomości co do bezprawności swoich działań;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, która miała zdaniem obrony

istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia a to art. 23 k.k. poprzez jego

niezastosowanie w odniesieniu do zarzutu postawionego oskarżonemu A. K. w pkt

XII aktu oskarżenia, w sytuacji kiedy bezspornym jest na tle ustalonego stanu

faktycznego, iż oskarżony dobrowolnie i skutecznie cofnął pozew przeciwko

pokrzywdzonej A. R.;

- rażącą niewspółmierność kar orzeczonych wobec oskarżonego, tak kar

jednostkowych pozbawienia wolności jaki i kar jednostkowych grzywny jak i kary

łącznej pozbawienia wolności jak i kary łącznej grzywny w kontekście roli

oskarżonego w zdarzeniach opisanych aktem oskarżenia, braku korzyści

uzyskanych z przestępstwa, dotychczasowego trybu życia oskarżonego, jego

postawy po czynie, jak i jego wcześniejszej niekaralności.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie we wskazanym

zakresie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania.

18

Kasację na niekorzyść skazanego A. K. (w odniesieniu do pk IX, X i XI

wyroku) wniósł także Prokurator Prokuratury Apelacyjnej, zarzucając wyrokowi

Sądu Apelacyjnego:

I. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa

procesowego, to jest art. 413 § 1 pkt 6 k.p.k., polegające na niewskazaniu

wszystkich zastosowanych przepisów ustawy karnej, stanowiących podstawę

rozstrzygnięcia, co spowodowało, iż nie sposób stwierdzić, co legło u podstaw

wymierzenia przez Sąd oskarżonemu A. K. za czyn opisany w punkcie IX wyroku

kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności w sytuacji, gdy przepis art. 310 § 1

k.k., który stał się podstawą wymiaru kary przewiduje karę pozbawienia wolności na

czas nie krótszy od lat 5-ciu.

II. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa

materialnego, to jest art. 60 § 6 pkt 2 k.k., polegające na przeczeniu wobec

oskarżonego A. K. za czyn opisany w punkcie IX wyroku kary 1 roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności w sytuacji, gdy najniższa możliwa do wymierzenia za

przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. kara, przy zastosowaniu nadzwyczajnego

złagodzenia kary, o jakim mowa w art. 60 § 2 pkt 2 k.k. nie może być niższa od

jednej trzeciej dolnej granicy zagrożenia, to jest od 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia

wolności.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w odpowiedzi na kasacje obrońców

wniósł o ich oddalenie, jako oczywiście bezzasadnych.

Na rozprawie Prokurator Prokuratury Generalnej poparł kasację prokuratora

Prokuratury Apelacyjnej, natomiast wniósł o oddalenie wszystkich kasacji obrońców

skazanych jako oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy J. P. okazała się oczywiście bezzasadna.

Częściowo zasadny okazał się natomiast zarzut naruszenia prawa

procesowego sformułowany w kasacji obrońcy A. K. Zarzut ten, odczytywany przez

pryzmat art. 118 § 1 k.p.k., sprowadza się do wadliwej kontroli odwoławczej w

odniesieniu do apelacji obrońcy oskarżonego, w której podniesiono m.in. kwestię

podstawy dowodowej ustaleń faktycznych w zakresie świadomości A.K., co do

faktu fałszowania weksla A. R. Jak trafnie wskazał w kasacji obrońca, Sąd I

19

instancji, powołując się na zeznania B.S., wymienia tylko T.R., J.J. oraz E.Ż., jako

osoby, które naradzały się w zakresie podrabiania weksli. Tymczasem Sąd

Apelacyjny przyjmuje jako oczywistość, że pełną świadomość w tym zakresie miał

także A.K., jednak argumentacja Sądu Odwoławczego przedstawiona za tą tezą

odnosi się do „celu osiągnięcia korzyści majątkowej”, jaki towarzyszył A.K., gdy

sporządzał pozew, a nie do świadomości faktu, że weksle, których pozew ten

dotyczył, zostały wcześniej sfałszowane.

Należy przy tym mieć na względzie, że A. K. w pkt XII wyroku Sądu

Apelacyjnego przypisano współsprawstwo przestępstwa z art. 310 § 1 k.k.,

kumulatywnie kwalifikowanego w zb. art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. Z

ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji, a niezakwestionowanych

przez Sąd Odwoławczy wynika, że działanie A. K. w odniesieniu do weksla A. R.

sprowadziło się do podpisania pozwu przeciwko A. R. i T. Ż. o zapłatę kwoty 95.000

zł., przy czym sam pozew wraz z nieprawdziwymi danymi pozwanych i powoda

został sporządzony przez T.R. (s. 33-34 uzasadnienia wyroku Sądu I instancji).

Natomiast w toku postępowania sądowego A.K. pismem procesowym wskazał

nieprawdziwy adres zamieszkania pozwanych.

Przypisanie w tej sytuacji A. K. współsprawstwa przestępstwa obejmującego

także fałszowanie weksla (art. 310 § 1 k.k.) wymagało m.in. ustalenia, że przed

popełnieniem tak kwalifikowanego czynu doszło do zawarcia porozumienia

pomiędzy wszystkim współdziałającymi w realizacji tego czynu. Porozumienie takie

musiało zakładać świadomość znaczenia poszczególnych działań stanowiących

fałszowanie weksla a następnie wykorzystanie go z zamiarem doprowadzenia do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Sąd Apelacyjny kwestii tej nie rozważał,

choć właśnie ustalenie świadomości A. K., co do wszystkich znamion przypisanego

mu czynu oraz udziału w porozumieniu warunkował przypisanie mu

współsprawstwa do przestępstwa kwalifikowanego także jako fałszowanie weksla.

Należy przy tym podkreślić, że zawarte w kasacji zarzuty dotyczące

podstawy dowodowej ustaleń dotyczących strony podmiotowej zostały odniesione

także do przestępstwa przypisanego A.K. w pkt XI wyroku Sądu I instancji, a

popełnionego na szkodę A.D. W tym jednak zakresie zarzuty te okazały się

oczywiście bezzasadne, bowiem A.K. dokonał samodzielnie wpisu o indosie weksla

20

na okaziciela składając przy tym własnoręczny podpis, w sytuacji, gdy miał

świadomość, że zobowiązanie wekslowe nigdy nie istniało. Trafnie Sąd

Odwoławczy wskazał, że A.K. musiał mieć w tej sytuacji świadomość, że

dokonywane przez niego wpisy na wekslu stanowią jego fałszowanie, bowiem jak

zeznał sam A.K., nie łączyły go z figurującym na wekslu B. C. żadne interesy

majątkowe.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny w sposób kompleksowy

będzie musiał odnieść się do zarzutu dotyczącego strony podmiotowej w zakresie

przestępstwa dotyczącego weksla A. R. (pkt. XII wyroku Sądu I instancji).

Niezależnie od tej kwestii, konieczna będzie ocena, czy zostały spełnione także

inne warunki przypisania A.K. odpowiedzialności karnej za współsprawstwo do

popełnienia przestępstwa fałszowania weksla (art. 310 § 1 k.k.) w sytuacji, gdy jego

działania ograniczyły się wyłącznie do podpisania pozwu (oraz sporządzenia

odrębnego pisma procesowego) skierowanego następnie do Sądu w celu

doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Same te zachowania

nie tylko nie realizowały żadnego ze znamion określonych w art. 310 § 1 k.k. ale

nadto zostały podjęte już po sfałszowaniu weksla. Nie mogły, więc ani w sposób

konieczny, ani istotny warunkować fałszowania weksla (koncepcja materialno-

obiektywna współsprawstwa).

Z uwagi na uchylenie pkt III. 9) wyroku Sądu Apelacyjnego zbędnym było

rozpoznawanie podniesionego w kasacji zrzutu naruszenia art. 23 k.k., który

powiązany był z przypisaniem A.K. odpowiedzialności karnej za przestępstwo z pkt

XII wyroku Sądu I instancji. Z kolei zarzut naruszenia art. 53 § 1 i 2 k.k. w

odniesieniu do skazania A.K. za przestępstwo określone w pkt XI wyroku Sądu I

instancji ma charakter oczywiście bezasadny, bowiem przedmiotem kasacji jest

orzeczenie sądu odwoławczego, zaś w odniesieniu do tego przestępstwa Sąd

Apelacyjny nie stosował wskazanych w kasacji przepisów Kodeksu Karnego,

bowiem nie dokonywał żadnych zmian w zakresie kary.

Zupełnie z innych powodów zasadna była kasacja Prokuratora Prokuratury

Apelacyjnej również dotycząca rozstrzygnięcia o karze zawartego w pkt III.9 wyroku

Sądu Odwoławczego. Zawarte w kasacji zarzuty naruszenia prawa materialnego

jawią się jako oczywiście zasadne mając na uwadze fakt, że dolna granica

21

ustawowego zagrożenia za przestępstwo z art. 310 § 1 k.k. (który był podstawą

wymiaru kary za czyn przypisany A. K.) wynosi 5 lat, zaś sprawcy wymierzono karę

1 roku i 6 miesięcy, co nie jest możliwe nawet w przypadku zastosowania instytucji

nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Kasacja obrońcy T. R. okazała się zasadna jedynie w odniesieniu do zarzutu

dotyczącego naruszenia prawa procesowego w zakresie rozstrzygnięcia o karze

zawartego w pkt III.1) wyroku Sądu Odwoławczego. Sąd Apelacyjny, dokonując

zmian w wyroku Sądu I instancji, skazał T.R. na karę 12 lat pozbawienia wolności

oraz 300 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na

kwotę 40 zł. Decydując się na wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego i

samodzielne wymierzenie kary, Sąd Odwoławczy zobligowany był do sporządzenia

uzasadnienia spełniającego w tym zakresie wymogi, jakie przewidziane są w

przypadku wymierzenia kary przez sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 424 § 2

k.p.k. i art. 410 k.p.k. (por. wyrok SN z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. akt IV KK

379/07, LEX nr 340585). Nie ma przy tym znaczenia, że nowa kara została

orzeczona przez Sąd Odwoławczy w niższym wymiarze, niż kara na którą T.R.

został skazany przez Sąd I instancji. Spełnienie standardu uzasadnienia wymiaru

kary jest tym bardziej istotne, że z uwagi na ograniczenia dotyczące możliwości

kwestionowania współmierności dolegliwości sankcji karnej, zarówno w

perspektywie zwyczajnych jak i nadzwyczajnych środków odwoławczych, jednym

środkiem kontroli prawidłowości działania sądu w tym zakresie jest dokładne

przestrzeganie wymagań proceduralnych. Tylko wówczas, gdy Sąd szczegółowo

przedstawi racje i argumenty, które przesądziły o konkretnym kształcie sankcji

karnej, możliwe jest uchylenie zarzutu arbitralności wymiaru kary. Owe racje i

argumenty muszą przy tym mieć konkretną podstawę dowodową i wynikać z

ustaleń faktycznych dokonanych także w odniesieniu do okoliczności mających,

zdaniem sądu, wpływ na wymiar kary.

Analiza uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w zakresie wymiaru kary

wobec T. R. przekonuje, że Sąd ten ograniczył się w zasadzie do odwołania do

uzasadnienia Sądu I instancji oraz lakonicznego odniesienia się do zarzutów w

zakresie wymiaru kary sformułowanych w apelacji obrońcy skazanego. O ile takie

wskazanie byłoby możliwe w przypadku orzekania wyłącznie o zasadności środka

22

odwoławczego, o tyle w sytuacji, gdy Sąd Odwoławczy zdecydował się na

rozstrzygnięcie reformatoryjne i sam wymierzył karę T. R. (na dodatek w innym

rozmiarze niż Sąd I instancji) powinien przedstawić własne uzasadnienie tego

wymiaru kary odnosząc się do dyrektyw jej wymiaru określonych w art. 53 k.k. Nie

można w tym zakresie poprzestać na tak ogólnych stwierdzeniach, jak wskazanie,

że „stopień winy i społecznej szkodliwości jest tak duży, że w pełni uzasadnia

sięgnięcie po (…) karę, która w znacznej części wykorzystuje przewidzianą w

ustawie sankcję karną”.

Z analogicznych względów zasadna okazała się także kasacja obrońcy J. J.

w zakresie naruszenia art. 438 § 1 k.p.k. w zw. z art. 53 § 1 i 2 k.k. Także i w tym

wypadku uzasadnienie wyroku Sądu Odwoławczego, który wymierzył J.J. karę 8 lat

pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 180 stawek dziennych (pkt. III.5

wyroku), ogranicza się wyłącznie do odniesienia się do niektórych zarzutów

podniesionych w apelacji, a dotyczących niewspółmiernością kary wymierzonej

przez Sąd I instancji. Brak jest natomiast jakiegokolwiek uzasadnienia dla własnego

wymiaru kary dokonanego przez Sąd Odwoławczy.

Należy przy tym mieć na uwadze fakt, że wymiar kary za przestępstwo

określone w art. 310 § 1 k.k. musi uwzględniać szczególne okoliczności wynikające

ze specyficznego charakteru tego przepisu. Sankcja przewidziana w ustawowym

zagrożeniu w art. 310 § 1 k.k. należy do jednej z najsurowszych w Kodeksie

karnym. Nie bez powodu w art. 310 § 3 k.k. ustawodawca przewidział w tym

zakresie wypadek mniejszej wagi, co w przypadku zbrodni jest sytuacją absolutnie

wyjątkową w obowiązującym systemie prawa karnego. Konstytucyjna zasada

państwa prawnego wymaga, by wymiar kary za przestępstwo uwzględniał zasadę

sprawiedliwości i równości, co nakazuje także ocenę dolegliwości kary orzekanej za

konkretne przestępstwo w perspektywie nie tylko kar orzekanych w podobnych

sprawach przed innymi sądami, ale brak rażącej dysproporcji w stosunku do innych

przestępstw cechujących się podobnym lub wyższym stopniem społecznej

szkodliwości. Wprowadzenie w art. 310 § 3 k.k. wypadku mniejszej wagi stanowi

dowód tego, że ustawodawca miał świadomość jak bardzo zróżnicowane mogą być

przypadki czynów, które formalnie realizować będą znamiona typu czynu

zabronionego z art. 310 § 1 k.k. Ustalając w tej sytuacji wysokość konkretnej

23

sankcji należy mieć na względzie dobro prawne, jakie chronione jest w rozdziale

XXXVII Kodeksu karnego. Dobrem tym jest obrót pieniędzmi i papierami

wartościowymi. W komentarzach do tego rozdziału podkreśla się, że „współcześnie,

gdy obrót gospodarczy, wymiana dóbr i usług, odbywa się prawie wyłącznie za

pośrednictwem szeroko rozumianego pieniądza, jego psucie może prowadzić do

destabilizacji, do poważnych perturbacji gospodarczych, zagrażać gospodarce

kraju. Stąd konieczność szczególnie intensywnej, surowej ochrony karnoprawnej

wszelkich <<nośników >> pieniądza przed zamachami na ich autentyczność”

(M.Błaszczyk w Kodeks karny. Część szczególna Tom II Komenatrz, art. 222-316,

red. M.Królikowski, R.Zawłocki, Beck 2013, Nb 4 do art. 310).

W kontekście skali zagrożenia dla tak rozumianego dobra prawnego należy

oceniać stopień społecznej szkodliwości czynów stanowiących fałszowanie

pieniędzy lub papierów wartościowych. Nie bez znaczenia jest przy tym cel

działania sprawcy takiego fałszerstwa. Inna jest skala zagrożenia dla dobra

prawnego, jakim jest obrót pieniężny oraz, stanowiący substytut tego obrotu, obrót

papierami wartościowymi, wówczas, gdy fałszowanie ma na celu wprowadzenie do

obrotu określonych dokumentów (pieniędzy, papierów wartościowych), które będą

służyć w tym obrocie do umarzania zobowiązań, inna jest skala zagrożenia

wówczas, gdy celem fałszerstwa jest jednokrotne wykorzystanie danego

dokumentu stwierdzającego prawa majątkowe jako narzędzia popełnienia

oszustwa, nie zaś wprowadzenie go do dalszego obrotu na podobieństwo

pieniędzy.

Oczywiście cel działania sprawcy przestępstwa z art. 310 § 1 k.p.k. nie może

być jedynym wyznacznikiem stopnia społecznej szkodliwości czynu, niemniej

stanowi istotny czynnik rzutujący na ocenę stopnia zagrożenia dla dobra prawnego

chronionego przez ten przepis.

Biorąc pod uwagę specyfikę ustawowego zagrożenia karą za czyn

zabroniony określony w art. 310 § 1 k.k., w ponownym postępowaniu Sąd

Apelacyjny rozważy wszelkie okoliczności mające, zgodnie z art. 53 Kodeksu

karnego, wpływ na wymiar kary w odniesieniu do T.R. oraz J.J. i podejmie w tym

zakresie rozstrzygnięcie przedstawiając uzasadnienie swojej decyzji w sposób

wymagany przepisami procedury karnej.

24

Ponieważ w zakresie pozostałych zarzutów, kasacje obrońców T.R. i J.J.

okazały się oczywiście bezzasadne, a powody takiego rozstrzygnięcia zostały

przedstawione w motywach ustnych po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Najwyższy, w

których podzielono stanowisko przedstawione w odpowiedzi na kasacje złożone

przez Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, brak jest podstaw do ich ponownej

prezentacji w uzasadnieniu pisemnym. Należy jedynie podkreślić, że pomyłka, jaką

było użycie przez Sąd I instancji w pkt VI wyroku odnoszącym się do J.J., zwrotu

„przestępstwo” w liczbie pojedynczej, miała w świetle wskazanych w wyroku

przepisów prawnych oraz uzasadnienia tego wyroku charakter wręcz oczywisty.

Jednoznaczna była, bowiem intencja Sądu, że chodziło o skazanie sprawcy za ciąg

przestępstw i zwrot ten powinien być użyty w formie liczby mnogiej

(„przestępstwa”). Zmiana dokonana przez Sąd Odwoławczy miała, więc w tym

zakresie charakter techniczny, usuwający omyłkę pisarską i w żadnym wypadku nie

stanowiła naruszenia przepisów procedury karnej, ani tym bardziej nie uzasadniała

twierdzenia, że zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 7

lub też rażące naruszenie art. 424 § 1 k.p.k.