II PK 12/14

Sygn. akt II PK 12/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSA Piotr Prusinowski

w sprawie z powództwa J. D.

przeciwko Zespołowi Szkół w L.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 23 sierpnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powódka J. D. w pozwie z dnia 6 sierpnia 2012 r. wystąpiła przeciwko

pozwanemu Zespołowi Szkół w L. z odwołaniem od wypowiedzenia umowy o pracę

2

dokonanego pismem z dnia 12 lipca 2012 r., wnosząc o przywrócenie do pracy w

pozwanym.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w P. wyrokiem z dnia 24 maja 2013 r. przywrócił

powódkę do pracy w pozwanym na dotychczasowych warunkach pracy i płacy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona w Zespole Szkół w L.

(poprzednio Gimnazjum w L.) jako nauczyciel od dnia 1 września 2005 r. w pełnym

wymiarze czasu pracy, w charakterze wychowawcy świetlicy, na podstawie

mianowania. Powódka posiada kwalifikacje do nauczania języka polskiego, jest

wpisana do ewidencji egzaminatorów Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. z

zakresu języka polskiego, a ponadto ukończyła liczne kursy i szkolenia związane z

pracą w szkole z dziećmi i młodzieżą. Od sierpnia 2010 r. powódka jest

nauczycielem dyplomowanym. Powódka w toku zatrudniania pracowała jako

wychowawca świetlicy. Około 5 lat temu, przez jeden rok szkolny powódka

prowadziła zaś zajęcia języka polskiego z jedną klasą gimnazjum. W dniu 22

grudnia 2012 r. złożyła wniosek o urlop dla poratowania zdrowia. Dyrektor

pozwanego w dniu 30 grudnia 2012 r. udzielił powódce, działając na podstawie art.

73 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, urlopu dla

poratowania zdrowia w okresie od dnia 9 stycznia 2012 r. do dnia 1 stycznia 2013 r.

Od roku szkolnego 2011/2012 w pozwanej szkole istnieje potrzeba

zwalniania kolejnych pracowników, w tym nauczycieli. Z roku na rok zmniejszeniu

ulega ilość oddziałów. Wiosną 2012 r. w arkuszu organizacyjnym została

ograniczona ilość etatów. Zgodnie z arkuszem organizacyjnym w roku szkolnym

2011/2012 było 16 oddziałów (w tym dwa przedszkolne) i przewidziano łącznie

29,44 etaty pedagogiczne (602 godziny, w tym 68 godzin ponadwymiarowych).

Zgodnie z arkuszem organizacyjnym w roku szkolnym 2012/2013 przewidziano

natomiast 11 oddziałów (w tym jeden przedszkolny) oraz łącznie 22,06 etatów

pedagogicznych (522,5 godzin, w tym 110,5 ponadwymiarowych). Tym samym

konieczne stało się wypowiedzenie stosunku pracy 5-ciu nauczycielom

zatrudnionym na czas nieokreślony.

Dyrektor pozwanego przy podejmowaniu decyzji o wyborze nauczycieli do

zwolnienia kierował się potrzebą zapewnienia pracy nauczycielom, przy pomocy

których można będzie realizować podstawę programową. Wśród tych nauczycieli

3

byli tacy, dla których nie byłoby pensum. Pensum to dyrektor postanowił więc

uzupełnić godzinami pracy w świetlicy. W szkole została wówczas tylko jedna

osoba zatrudniona na pełny etat w świetlicy, a pozostałe godziny zostały

rozdysponowane na wymienionych nauczycieli. Z tych powodów dyrektor uznał, że

nie ma możliwości dalszego zatrudniania powódki w pełnym wymiarze czasu pracy

w charakterze wychowawcy świetlicy. Dyrektor nie brał pod uwagę powierzenia

powódce prowadzenia lekcji polskiego, ze względu na sytuację, jaka miała miejsce,

gdy powódka kilka lat temu prowadziła takie zajęcia. Pojawiły się bowiem wówczas

skargi ze strony rodziców uczniów tej klasy na sposób prowadzenia lekcji przez

powódkę.

Pozwany podjął zatem decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy z powódką i

10 innymi nauczycielami.

Pismem z dnia 7 maja 2012 r. pozwany, działając na podstawie art. 20 ust.

5a Karty Nauczyciela zawiadomił Zarząd Oddziału Związku Nauczycielstwa

Polskiego w O. o zamiarze wypowiedzenia powódce stosunku pracy z powodu

zmian organizacyjnych uniemożliwiających jej dalsze zatrudniania. Pismem z dnia

14 maja 2012 r. ZNP negatywnie wypowiedział się o zamiarze wypowiedzenia

stosunku pracy powódce.

Pismem z dnia 17 maja 2012 r. pozwany wypowiedział powódce stosunek

pracy, wskazując jako podstawę prawną art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a

jako podstawę faktyczną zmniejszenie liczby oddziałów, co uniemożliwia dalsze

zatrudnienie powódki. Pozwany zastosował trzymiesięczny okres wypowiedzenia.

Oświadczenie w przedmiocie wypowiedzenia zostało wysłane powódce listem

poleconym, który J. D. odebrała w dniu 5 czerwca 2012 r. Powódka odwołała się od

tego wypowiedzenia do Sądu Pracy w P., a pozwany uznał powództwo, co

skutkowało wydaniem w dniu 31 sierpnia 2012 r. wyroku częściowego i uznania

wypowiedzenia za bezskuteczne. Wyrok częściowy jest prawomocny. Pozwany w

dniu 12 lipca 2012 r. ponownie wypowiedział powódce stosunek pracy, przyznając

się do formalnej wadliwości wypowiedzenia z dnia 17 maja 2012 r. Ponowne

wypowiedzenie zawierało taką samą podstawę prawną i faktyczną, jednak

zastosowany został skrócony okres wypowiedzenia (jeden miesiąc).

4

Wskazując na wyżej przytoczone ustalenia faktyczne, Sąd pierwszej instancji

uznał roszczenie powódki za uzasadnione. Sąd ten podniósł równocześnie, że

bezsporne w niniejszym postępowaniu było, iż wypowiedzenie umowy o pracę

powódce odpowiadało wymogom formalnym, było dokonane w formie pisemnej

oraz zawierało niezbędne pouczenia i przyczynę je uzasadniającą. Ponadto pismo

w przedmiocie rozwiązania umowy o prace spełniało wymogi określone w art. 20

ust. 1-3 Karty Nauczyciela. O zasadności powództwa, przesądziło natomiast,

zdaniem Sądu pierwszej instancji, dokonanie wypowiedzenia w okresie korzystania

przez powódkę z urlopu dla poratowania zdrowia. Sąd Rejonowy uznał bowiem, że

nie można wypowiedzieć stosunku pracy w okresie korzystania przez nauczyciela z

urlopu dla poratowania zdrowia udzielonego w trybie art. 73 ust. 1 Karty

Nauczyciela. Prawo do urlopu dla poratowania zdrowia jest prawem podmiotowym

pracownika, a w jego okresie pracy nauczyciela jest chroniony. Wskazano też, że

skoro pracownik w tym okresie podlega szczególnej ochronie, to niedopuszczalne

jest wypowiadanie mu w tym okresie stosunku pracy, także w trybie art. 20 ust. 1

pkt 2 Karty Nauczyciela.

Sąd Rejonowy uznał równocześnie, że nie ma racji powódka, podnosząc, że

pozwany nie mógł wypowiedzieć jej stosunku pracy w okresie biegu poprzednio

dokonanego wypowiedzenia stosunku pracy. W tym zakresie Sąd Rejonowy zgodził

się ze stanowiskiem pozwanego. Pozwany dokonał ponownego wypowiedzenia

wobec wadliwości pierwszego wypowiedzenia stosunku pracy. Podstawa faktyczna

i prawna wypowiedzenia była natomiast taka sama i nie było potrzeby wyrażania

przez powódkę zgody na ponowne wypowiedzenie.

W ocenie Sądu Rejonowego, pozwany spełnił także wymogi z art. 20 ust. 5a

Karty Nauczyciela. W dniu 7 maja 2013 r. zwrócił się bowiem do Związku

Nauczycielstwa Polskiego, informując go o zamiarze wypowiedzenia stosunku

pracy powódce. Ponowne zawiadamianie organizacji związkowej, w sytuacji

oczywistej wadliwości formalnej pierwszego wypowiedzenia oraz tego, że nie uległy

zmianie podstawa faktyczna i prawna wypowiedzenia, nie było więc konieczne,

gdyż konsultacja z maja 2012 r. zachowała swoją aktualność. Niezależnie od tego,

Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwany wykazał, iż wypowiedzenie powódce

stosunku pracy było uzasadnione, a wybór powódki był uzasadniony. Logiczne jest

5

bowiem zagwarantowanie w pierwszej kolejności zatrudniania nauczycielom

potrzebnym do realizacji podstawy programowej oraz zapewnienie im pensum. W

takiej sytuacji uzasadnione było uzupełnienie pensum przez godziny pracy w

świetlicy. Co prawda powódka podnosiła, że część godzin pracy w świetlicy

stanowią godziny ponadwymiarowe, jednakże takie rozwiązanie jest zgodne z Kartą

Nauczyciela.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2013

r., na skutek apelacji wniesionej przez pozwany Zespół Szkół od wyżej

przedstawionego wyroku Sądu pierwszej instancji, zmienił ten wyrok w pkt 1, 2, 3 w

ten sposób, że powództwo oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę

60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed

Sądem pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji poczynił prawidłowe

ustalenia faktyczne, które Sąd drugiej instancji w pełni podzielił i przyjął za własne

bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Sąd Okręgowy uznał jednak, że pomimo prawidłowych ustaleń faktycznych

zasadny okazał się apelacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 41

k.p. w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela w związku z

art. 45 § 1 k.p. i art. 91c Karty Nauczyciela, przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie i uznanie, że przepis ten wprowadza zakaz rozwiązania stosunku

pracy za wypowiedzeniem w okresie urlopu dla poratowania zdrowia, podczas gdy

art. 41 k.p. nie ma zastosowania do stosunku pracy zawartego na podstawie

mianowania, a pozwany mógł wypowiedzieć powódce stosunek pracy w okresie

urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie art. 20 ust. pkt 2 Karty Nauczyciela.

Sąd drugiej instancji przytoczył treść art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela oraz

stwierdził, że żaden tej ustawy nie zawiera normy, która zakazywałaby

wypowiedzenia stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 Karty w czasie

korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia. Uwzględniając z kolei regulację

art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, Sąd Okręgowy zauważył, iż w niniejszej sprawie

nie mógł on mieć zastosowania do powódki, bowiem jej stosunek pracy nie jest

oparty o umowę o pracę. Powódka jest nauczycielem dyplomowanym, czyli

uzyskała najwyższy stopień awansu zawodowego, kolejny po mianowaniu i

6

wszelkie orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczące nauczycieli mianowanych

odnoszą się odpowiednio do nauczycieli dyplomowanych jako stosunków pracy z

nominacji.

Na dowód swojego stanowiska Sąd Okręgowy wskazał na uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r. I PZP 4/06, gdzie Sąd ten stwierdził, że w

przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z mianowanym

nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674

z zm.) nie stosuje się art. 41 Kodeksu pracy. Potwierdzeniem takiego stanowiska

Sądu Najwyższego jest też, w ocenie Sądu drugiej instancji, najnowsza uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 r., I PZP 1/13,

w której stwierdzono, że złożenie przez nauczyciela wniosku o udzielenie urlopu dla

poratowania zdrowia lub korzystanie z takiego urlopu (art. 73 Karty Nauczyciela)

nie stanowi przeszkody do rozwiązania z nim stosunku pracy na podstawie art. 20

ust. 1 pkt. 2 tej ustawy.

W opinii Sądu Okręgowego, wypowiedzenie nie było również dotknięte wadą

formalną, bowiem drugie pismo wypowiadające jest w swej treści co do przyczyny

identyczne, różni się wyłącznie okresem wypowiedzenia, który z kolei jest zgodny z

przepisem art. 20 ust.5 Karty Nauczyciela. W tej sytuacji pozwany nie miał

obowiązku przeprowadzenia ponownej konsultacji z organizacją związkową.

Sąd Okręgowy stwierdził ponadto za Sądem Rejonowym, że u pozwanego

zachodziły przesłanki do rozwiązania z powódką stosunku pracy na podstawie

art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela i pozwany dokonał prawidłowego doboru do

zwolnienia w przypadku osoby powódki.

Konkludując Sąd Okręgowy stwierdził, że wypowiedzenie powódce stosunku

pracy z przyczyn opartych o przepis art. 20 ust. 1 pkt. Karty Nauczyciela było

uzasadnione, a powódka nie korzystała z żadnej ochrony przed wypowiedzeniem z

tej przyczyny.

Powódka J. D. wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z 23 sierpnia 2013 r., zaskarżając ten

wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

7

(-) art. 41 k.p. w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze

zm., dalej jako Karta Nauczyciela) w związku z art. 45 § 1 k.p. i art. 91 c Karty

Nauczyciela przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się

w uznaniu, że z przepisów tych nie wynika zakaz rozwiązania stosunku pracy z

nauczycielem mianowanym za wypowiedzeniem w okresie urlopu dla poratowania

zdrowia, podczas gdy uznać należało, iż przepis art. 41 k.p. ma na mocy art. 91 c

Karty Nauczyciela zastosowanie do stosunku pracy zawartego na podstawie

mianowania;

(-) art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p. i z art. 91c Karty Nauczyciela przez ich

błędną wykładnię, polegającą na ustaleniu, że ponowne wypowiedzenie stosunku

pracy dokonane w okresie pierwszego wypowiedzenia (które nie doszło do

pracownika jednocześnie lub wcześniej niż pierwotne wypowiedzenie) jest

każdorazowo skuteczne, podczas gdy wedle właściwej wykładni cofnięcie przez

pracodawcę oświadczenia woli o wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę

wymaga dla swej skuteczności zgody tego pracownika;

(-) naruszenie art. 20 ust. 5a Karty Nauczyciela przez jego błędną wykładnię i

uznanie, że w razie zamiaru ponownego wypowiedzenia nauczycielowi stosunku

pracy dokonanego w okresie pierwszego wypowiedzenia nie jest konieczne

zawiadamianie o tym reprezentującej nauczyciela zakładowej (międzyzakładowej)

organizacji związkowej, podczas gdy wedle prawidłowej interpretacji ponowienie

trybu konsultacji zamiaru wypowiedzenia jest w takim przypadku konieczne.

Wskazując na powyższe podstawy, skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w całości i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie również wyroku Sądu

pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w

całości i jego zmianę przez uwzględnienie powództwa w całości, a także o

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

8

Skarga okazała się częściowo uzasadniona, chociaż nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty są trafne.

Nie ma racji skarżąca, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 41 k.p. w

związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela w związku z art. 45 §

1 k.p. i art. 91 c Karty Nauczyciela przez uznanie, że z przepisów tych nie wynika

zakaz rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym za

wypowiedzeniem w okresie urlopu dla poratowania zdrowia. Kwestia ta została

rozstrzygnięta trafnie powołaną przez Sąd Okręgowy uchwałą siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 roku, I PZP 1/13 (OSNP 2013 nr 23-24,

poz. 270.), w tezie której Sąd Najwyższy uznał, że złożenie przez nauczyciela

wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia lub korzystanie z takiego

urlopu (art. 73 Karty Nauczyciela), nie stanowi przeszkody do rozwiązania z nim

stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. W

uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy przedstawił motywy swojego stanowiska,

które warto pokrótce powtórzyć.

Przepis art. 20 Karty Nauczyciela uprawnia dyrektora szkoły do rozwiązania

stosunku pracy z nauczycielem w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły

albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w

szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze jego zatrudnianie, nie-

zależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy. Analizowany przepis zezwala na

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym i zatrudnionym na

podstawie umowy o pracę z uwagi na tożsame przyczyny (ust. 1) oraz ustanawia

jednakowy jego tryb (ust. 3-7). Sytuację obu tych grup nauczycieli różnicuje jedynie

wysokość odprawy (ust. 2). Istnieją więc dostateczne podstawy, aby twierdzić, że

jest to wspólna instytucja stosowana wobec wszystkich nauczycieli w sytuacji

szczególnej, kiedy na skutek obiektywnych okoliczności niemożliwe jest utrzymanie

takiego samego stanu zatrudnienia w następnym roku szkolnym. Cel tego

uregulowania jest więc taki sam jak ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.; dalej jako ustawa o

zwolnieniach grupowych), która - co wymaga podkreślenia - uchyla ochronę

9

wynikającą między innymi z art. 41 k.p. tak w przypadku zwolnień grupowych (art. 5

ust. 1), jak i indywidualnych (art. 10 ust. 2) - w okresie urlopu trwającego co

najmniej 3 miesiące oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika

w pracy, jeżeli upłynął już okres uprawniający pracodawcę do rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia. Na funkcjonalne podobieństwo obu tych ustaw wskazuje

zresztą wprost ust. 2 art. 20 Karty Nauczyciela, przyznający nauczycielowi

zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę prawo do świadczeń określonych w

przepisach ustawy o zwolnieniach grupowych. Daje to podstawę do sformułowania

wniosku, że art. 20 Karty Nauczyciela jest szczególnym i odrębnym od

kodeksowego unormowaniem stosowanym wobec wszystkich nauczycieli

(niezależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy), pozwalającym na

dostosowanie stanu zatrudnienia do aktualnego rozmiaru zadań szkoły przez

dopuszczenie możliwości rozwiązania stosunków pracy z nauczycielami w zamian

za rekompensatę za utratę pracy czy to w postaci odprawy, czy przeniesienia w

stan nieczynny z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Z tego względu

uprawniony jest pogląd, że wyczerpujący charakter uregulowania z art. 20 Karty

Nauczyciela wynika także z zamiaru ustawodawcy (podobnego jak w przypadku

ustawy o zwolnieniach grupowych) wprowadzenia większej elastyczności w

zakresie możliwości kształtowania rozmiaru zatrudnienia zgodnego z rzeczywistymi

potrzebami szkoły, rekompensowanej mającymi realną wartość ekonomiczną

świadczeniami na rzecz nauczycieli, dla których nie ma pracy. Stosownie do treści

art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela, co do zasady rozwiązanie stosunku pracy z

przyczyn określonych w jego ust. 1 następuje z końcem roku szkolnego po

uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Zakaz ten chroni interesy nauczycieli,

synchronizując okres wypowiadania stosunków pracy z okresem ustalania w

szkołach stanu zatrudnienia na następny rok szkolny, co ułatwia podjęcie kolejnego

nauczycielskiego zatrudnienia. W tym kontekście nie można nie zauważyć, że

dodanie kolejnego okresu ochronnego z art. 41 k.p. prowadziłoby w rezultacie do

związania pracodawcy zakazem podważającym przyjęte przez ustawodawcę

założenie, że art. 20 Karty Nauczyciela ma stanowić narzędzie pozwalające na

dostosowanie rozmiaru zatrudnienia do aktualnych zadań szkoły. Przy

uwarunkowaniach dopuszczających zwolnienie tylko raz w roku (z końcem roku

10

szkolnego) nauczycieli z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (z

zastrzeżeniem ust. 4), uznanie obowiązywania zakazów wypowiadania stosunków

pracy w okolicznościach określonych w art. 41 k.p. mogłoby prowadzić do łamania

lub pogwałcenia wymagań obiektywnego wyboru do zwolnienia z pracy nauczycieli

mniej przydatnych kosztem nauczycieli o wyższych kwalifikacjach zawodowych

tylko dlatego, że ci pierwsi w okresie możliwego wypowiadania stosunków pracy

okolicznościowo korzystali z usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie tylko w pełni aprobuje

przedstawioną argumentację, ale pragnie również zauważyć, że celem uchwał

Sądu Najwyższego, w szczególności podejmowanych w składach powiększonych,

jest ujednolicenie orzecznictwa sądowego, porządkowanie poglądów w sprawach,

w których orzecznictwo dotychczas było rozbieżne, lub wskazywanie kierunku

rozstrzygnięć w sprawach istotnych i skomplikowanych. W związku z tym należy

podkreślić, że wskazane w skardze wcześniejsze rozbieżności w orzecznictwie

powstałe przed uchwały z dnia 26 czerwca 2014 r., I PZP 1/13, i nie mogą w

żadnym razie świadczyć o zasadności rozpoznawanej skargi.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, opartego na naruszeniu art. 61 k.c. w

związku z art. 300 k.p. i z art. 91c Karty Nauczyciela przez przyjęcie, że ponowne

wypowiedzenie stosunku pracy dokonane w okresie pierwszego wypowiedzenia

jest każdorazowo skuteczne, Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

przedmiotową sprawę nie neguje oczywistej słuszności poglądu, iż zgodnie z

art. 61 § 1 zdanie drugie k.c. cofnięcie (odwołanie) oświadczenia woli jest

skuteczne, jeżeli doszło do jego adresata jednocześnie z tym oświadczeniem lub

wcześniej albo gdy adresat owego oświadczenia wyraził zgodę na jego cofnięcie.

Cofnięcie oświadczenia woli powoduje zaś ten skutek, że traci ono skuteczność

prawną, a czynność uważa się za nieistniejącą prawnie i zasadniczo niebyłą.

Cofnięcie oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę po wniesieniu przez

pracownika odwołania ma także skutki procesowe, albowiem przestaje istnieć

przedmiot sporu i wydanie wyroku staje się zbędne. Z konieczności uzyskania

zgody pracownika na cofnięcie złożonego mu wypowiedzenia, wbrew odmiennemu

stanowisku skarżącej, nie wynika jednakże żadna konsekwencja dotycząca

dopuszczalności złożenia przez pracodawcę ponownego oświadczenia woli o

11

wypowiedzeniu umowy o pracę w okresie poprzedniego wypowiedzenia. Dopóki

trwa stosunek pracy możliwe jest bowiem dokonanie każdej dozwolonej prawem

czynności mającej na celu rozwiązanie tego stosunku. Nadal istnieje przecież

przedmiot (stosunek pracy), której ona dotyczy. Wypada też zauważyć, że

ponowne wypowiedzenie stosunku pracy, choćby było dokonywane z tych samych

przyczyn, nie jest tą samą czynnością prawną, ale kolejną tego samego rodzaju.

Brak zgody pracownika na cofnięcie pierwotnego wypowiedzenia powoduje więc

tylko tyle, że każde z wypowiedzeń żyje swoim własnym życiem, każde z nich

wywołuje skutki prawne, jakie prawo łączy z tą czynnością prawną oraz każde z

osobna podlega zaskarżeniu i odrębnej ocenie w zakresie jego zasadności i

zgodności z przepisami. Za utrwalony w judykaturze i niekwestionowany w

piśmiennictwie należy zaś uznać pogląd o dopuszczalności rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia po wcześniejszym jej wypowiedzeniu (w okresie

wypowiedzenia). Podkreślić też wypada, że przepisy prawa pracy nie wprowadzają

zakazu wypowiadania umów o pracę po uprzednim jej wypowiedzeniu, a przed

rozwiązaniem stosunku pracy. Nie da się go wywieść również z odpowiednio

stosowanych przepisów Kodeksu cywilnego o oświadczeniach woli. Dlatego też

Sąd Najwyższy w obecnym składzie stoi na stanowisku, że ponowne

wypowiedzenie umowy o pracę jest możliwe i dopuszczalne bez konieczności

cofnięcia wypowiedzenia poprzedniego i bez potrzeby uzyskania zgody pracownika

na jego cofnięcie. Tym samym Sąd Najwyższy przychyla się do stanowiska

wyrażonego w wyroku z dnia 18 grudnia 2002 r., I PK 49/02 (OSNP 2004 nr 13,

poz. 220), jak również podziela zaprezentowaną tam argumentację, zgodnie z którą

takie postępowanie pracodawcy może być racjonalnie usprawiedliwione. Po

pierwsze, gdy pracodawca sam uzna pierwotne wypowiedzenie za formalnie

wadliwe (np. nie wskazał w nim prawidłowo przyczyny rozwiązania stosunku pracy,

dokonał wypowiedzenia w okresie ochronnym, albo nie konsultował ze związkiem

zawodowym zamiaru wypowiedzenia). Ponowne wypowiedzenie spełnia w takim

przypadku niejako funkcję korekcyjną - koryguje wady (uchybienia) wypowiedzenia

pierwotnego. Po drugie, gdy ponowne wypowiedzenie następuje z innej lub tej

samej przyczyny, ale w innym trybie (np. z powodu likwidacji stanowiska, ale w

ramach zwolnień grupowych). Po trzecie, gdy wypowiedzenie następuje wprawdzie

12

z tej samej przyczyny, ale w innych okolicznościach faktycznych i prawnych. W

okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy pracodawca dostrzegł formalną

wadliwość wypowiedzenia z dnia 17 maja 2012 r., ze względu na nieprawidłowy

(z powodu zbyt późnego doręczenia powódce oświadczenia o wypowiedzeniu)

okres wypowiedzenia. W konkluzji należy więc stwierdzić, podobnie, jak uznały

Sądy obu instancji, że pracodawca, który wypowiedział pracownikowi stosunek

pracy, może do czasu jego rozwiązania dokonać ponownego wypowiedzenia tego

stosunku, bez konieczności uzyskania zgody pracownika na cofnięcie

wcześniejszego wypowiedzenia. Przyjmując taki pogląd, Sąd Najwyższy jest zatem

zdania, że omawiany zarzut kasacyjny nie może być uznany za skuteczny.

Nie można natomiast odmówić trafności trzeciemu zarzutowi skargi,

opartemu na naruszeniu przez Sąd drugiej instancji art. 20 ust. 5a Karty

Nauczyciela przez uznanie, że w razie zamiaru ponownego wypowiedzenia

nauczycielowi stosunku pracy, dokonanego w okresie pierwszego wypowiedzenia,

nie jest konieczne zawiadamianie o tym reprezentującej nauczyciela zakładowej

(międzyzakładowej) organizacji związkowej.

Analizę tej kwestii należy zacząć od przypomnienia treści art. 20 ust. 5a

Karty Nauczyciela, zgodnie z którym o zamiarze wypowiedzenia nauczycielowi

stosunku pracy z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 dyrektor szkoły zawiadamia

reprezentującą nauczyciela zakładową (międzyzakładową) organizację związkową,

która w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia może zgłosić na piśmie

dyrektorowi szkoły umotywowane zastrzeżenia. Co istotne, przepis ten został

dodany przez art. 1 pkt 14 lit. a) ustawy z dnia 15 lipca 2004 r. (Dz.U. Nr 79,

poz. 1845) zmieniającej Kartę Nauczyciela z dniem 31 sierpnia 2004 r. Natomiast

art. 91c Karty stanowi, że w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy,

nieuregulowanych przepisami ustawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy.

Wnioski z tego wypływające są takie, że od wejścia w życie art. 20 ust. 5a, czyli od

31 sierpnia 2004 r., za w pełni uprawnione należy uznać posiłkowanie się przy

wykładni tego przepisu dorobkiem orzeczniczym odnoszącym się do art. 38 k.p.,

regulującego instytucję konsultacji związkowej zamiaru wypowiedzenia umowy o

pracę.

13

Przechodząc do oceny merytorycznej kwestii każdorazowej konsultacji ze

związkami zawodowymi zamiaru wypowiedzenia, należy zauważyć, że niewątpliwie

przeważająca część judykatury uznaje, iż każde kolejne wypowiedzenie umowy o

pracę musi być poprzedzone konsultacją w trybie art. 38 § 1 k.p., nawet wówczas,

gdy przyczyna wypowiedzenia pozostaje niezmieniona. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni aprobuje ten pogląd. W

nowszym orzecznictwie pogląd taki wyrażono w wyroku z dnia 10 marca 2005 r.,

II PK 240/04 (OSNP 2005 nr 22, poz. 348), stwierdzając, iż wypowiedzenie umowy

o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu przez pracodawcę wcześniejszego

wypowiedzenia skonsultowanego z organizacją związkową musi być poprzedzone

konsultacją w trybie art. 38 § 1 k.p., nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia

pozostaje niezmieniona. Kwestia obowiązku konsultacji z organizacją związkową

innego wypowiedzenia niż skonsultowane poprzednio, była również przedmiotem

wielu wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego prezentujących poglądy zbieżne

z wyżej przedstawionym stanowiskiem. W pierwszej kolejności wypada

przypomnieć uchwałę pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 19 maja 1978 r., V PZP 6/77 (OSNCP 1978 z. 8 poz. 127), w

której wyjaśniono, że upływ czasu dzielący zakończenie postępowania

przewidzianego w art. 38 k.p. od mającego nastąpić wypowiedzenia pracownikowi

przez kierownika zakładu pracy umowy o pracę może uzasadniać konieczność

ponownego zawiadomienia rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia (z reguły

orientacyjnym terminem do uznania takiego upływu czasu może być termin

miesięczny). W wyroku z dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 438/97 (OSNP 1998 nr 21,

poz. 629), Sąd Najwyższy uznał z kolei, że ponowne zwrócenie się do zakładowej

organizacji związkowej jest konieczne, jeżeli wskutek upływu czasu lub zmiany

okoliczności faktycznych w chwili dokonywania wypowiedzenia umowy o pracę

przyczyna podana wcześniej tej organizacji (art. 38 § 1 k.p.) przestała istnieć, w tym

zwłaszcza jeżeli odpadła konieczność dokonywania zwolnień z przyczyn

organizacyjnych, które pierwotnie wskazywane były jako uzasadniające

wypowiedzenie. Ponowne zwrócenie się do zakładowej organizacji związkowej jest

wymagane także wtedy, gdy u pracodawcy dokonywane są wprawdzie w dalszym

ciągu zmiany organizacyjne (zmniejszanie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych,

14

produkcyjnych, technologicznych), jednakże nie są to te konkretne przekształcenia

strukturalne (np. ograniczenie określonej produkcji), które wskazane zostały jako

przyczyna zwolnienia danego pracownika lub grupy pracowników. W wyroku z dnia

7 lipca 1981 r., I PRN 30/81 (OSNCP 1981 nr 12, poz. 248) Sąd Najwyższy

stwierdził zaś, że ponowienie trybu konsultacji przewidzianej w art. 38 k.p. jest

konieczne, gdy kierownik zakładu pracy - mimo niezgłoszenia przez radę

zakładową zastrzeżeń co do zamierzonego wypowiedzenia zmieniającego -

zmienia swą decyzję i zamiast zmieniającego dokonuje definitywnego

wypowiedzenia umowy o pracę. Teza ta dotyczy więc sytuacji, gdy pracodawca

dokonuje wypowiedzenia innego rodzaju niż skonsultowane z organizacją

związkową. W kolejnym wyroku z dnia 19 października 1976 r., I PR 146/76 (OSP

1977 nr 10, poz.180; PiZS 1978 nr 5, s. 68) wyjaśniono, że zawiadomienie przez

kierownika zakładu pracy rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia

pracownikowi umowy o pracę nie może służyć za dowód dopełnienia obowiązku

powiadomienia rady zakładowej o drugim zamierzonym wypowiedzeniu temu

pracownikowi umowy o pracę, jeżeli pierwsze wypowiedzenie zostało cofnięte

(„uznane za bezskuteczne”). Takie samo stanowisko Sąd Najwyższy wyraził w

wyroku z dnia 6 lipca 1976 r., I PR 117/76 (OSNCP 1977 nr 5-6, poz. 90),

stwierdzając, że oświadczenie rady zakładowej, złożone w związku z pierwotnym

zamierzeniem wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę nie zwalnia kierownika

zakładu od obowiązku konsultacji z tym organem związkowym ponownego zamiaru

dokonania tej czynności.

Przedstawione wyżej poglądy uzasadniają zatem tezę, że prawidłowe

zastosowanie przez dyrektora szkoły trybu konsultacji zamiaru wypowiedzenia

nauczycielowi stosunku pracy, o którym mowa w art. 20 ust. 5a Karty Nauczyciela,

wymaga ponowienia tego trybu w każdym przypadku kolejnego wypowiedzenia,

choćby jego przyczyna była tożsama z przyczyną wypowiedzenia dokonanego

wcześniej. Nie można bowiem zapominać, iż obowiązek wynikający z powołanego

przepisu, analogicznie jak w przypadku art. 38 k.p., jest elementem ochrony

trwałości stosunku pracy, jest też elementem niezbędnym w sekwencji czynności

podejmowanych przez pracodawcę, prowadzących do rozwiązania stosunku pracy,

a jego niedochowanie powoduje, że dokonanie wypowiedzenia bez zachowania

15

trybu konsultacji związkowej narusza przepisy o rozwiązywaniu stosunku pracy.

Dlatego też prawidłowa realizacja tej ochrony wymaga, by każdy zamiar

pracodawcy był odrębnie rozważony i oceniony przez uprawnione organy

związkowe, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w czasie mającego

nastąpić wypowiedzenia.

Prowadzi to z kolei do konkluzji, że Sąd Okręgowy, niesłusznie przyjął, iż

pozwany w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie miał obowiązku

przeprowadzania ponownej konsultacji z organizacją związkową zamiaru

ponownego wypowiedzenia powódce nauczycielskiego stosunku pracy.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści

art. 39815

§ 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji swego wyroku.