III CZP 86/14

Sygn. akt III CZP 86/14

UCHWAŁA

Dnia 26 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z wniosku S. W. i M. W.

przy uczestnictwie J. K., H. K.

i Gminy Miasta A.

o zasiedzenie,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 26 listopada 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r.,

"Czy w sprawie o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa

użytkowania wieczystego wraz z prawem własności zabudowań

posadowionych na tym gruncie pobrać należy od wniosku:

- jedną opłatę stałą - jeśli tak, to czy w wysokości określonej w art. 40

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), czy też

określonej w art. 23 ust. 1 tejże ustawy, czy też

- dwie odrębne opłaty stałe od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia

każdego z tych praw (wieczystego użytkowania i własności

nieruchomości budynkowej) - a jeśli tak, czy od wniosku

o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie prawa użytkowania

wieczystego pobierana jest opłata w wysokości określonej w art. 40

czy 23 ust. 1 ww. ustawy?"

podjął uchwałę:

Od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia prawa użytkowania

wieczystego gruntu wraz z prawem własności wzniesionych na

2

nim budynków i innych urządzeń, pobiera się opłatę stałą

określoną w art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz.U.

z 2014 r., poz. 1025 ze zm.).

3

UZASADNIENIE

Przewodniczący w Sądzie Rejonowym w A. zarządzeniem z dnia 26 marca

2014 r. zwrócił wniosek S. W. i M. W. o stwierdzenie zasiedzenia udziału w prawie

użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności wzniesionego na nim

budynku, stwierdzając, że wniosek ten nie został należycie opłacony. Pełnomocnik

wnioskodawców uiścił bowiem opłatę w wysokości 40 zł, przewidzianą w art. 23 pkt

1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst

jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.; dalej: „u.k.s.c.”) zamiast - stosownie

do art. 40 tej regulacji - opłaty w kwocie 2 000 zł.

Sąd Okręgowy w S., rozpoznając zażalenie wnioskodawców na powyższe

zarządzenie, powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu

prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stwierdzenie przez sąd nabycia w drodze zasiedzenia własności lub innego

prawa następuje w postępowaniu nieprocesowym (art. 609 k.p.c.). W orzecznictwie

i piśmiennictwie dopuszcza się nabycie przez zasiedzenie prawa użytkowania

wieczystego ustanowionego na rzecz oznaczonej osoby (zob. uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r., III CZP 63/75,

mająca moc zasady prawnej, OSNCP 1976, nr 12, poz. 259).

Zgodnie z art. 23 pkt 1 u.k.s.c., wniosek o wszczęcie postępowania

nieprocesowego lub samodzielnej jego części podlega opłacie stałej w wysokości

40 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ustawa o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych w tytule II dziale 4 (art. 37-67a) określa wysokość opłat od

poszczególnych wniosków rozpoznawanych w trybie postępowania

nieprocesowego; nie zawiera jednak przepisu określającego wprost wysokość

opłaty od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego; nie

ma takiego unormowania również w innych regulacjach. Prowadzi to do wniosku,

że w analizowanym przypadku znajduje zastosowanie reguła ogólna określająca

wysokość opłaty pobieranej od wniosku o wszczęcie postępowania

nieprocesowego, wyrażona w art. 23 pkt 1 u.k.s.c.

4

Źródłem wątpliwości Sądu Okręgowego jest - wskazana w piśmiennictwie -

możliwość innego rozstrzygnięcia rozważanego zagadnienia prawnego.

Zaprezentowano bowiem pogląd, zgodnie z którym, skoro prawo użytkowania

wieczystego ma charakter zbliżony do prawa własności, co znajduje

odzwierciedlenie w przepisach prawa materialnego (art. 251 i art. 237 k.c.), to

ustalenia opłaty od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia tego prawa należy dokonać

- w drodze analogii - na podstawie art. 40 u.k.s.c., określającego opłatę stałą od

wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie na

kwotę 2.000 zł Z zapatrywaniem takim nie można jednak się zgodzić.

Przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych regulują

publicznoprawne obowiązki fiskalne stron (uczestników postępowania), w związku

z czym muszą być wykładane ściśle. Należy przy tym pamiętać, że stosowanie

określonych przepisów w drodze analogii do stanów faktycznych nieobjętych ich

hipotezą może być usprawiedliwione wyjątkowo w sytuacjach, w których użycie

innych metod interpretacyjnych tekstu prawnego nie prowadzi do zrekonstruowania

normy prawnej właściwej do oceny rozpoznawanego przypadku, a jednocześnie,

gdy tekst ten zawiera regulacje dotyczące kwestii o bardzo bliskim podobieństwie

do przedmiotu rozstrzygnięcia. Podstawę wykładni prawa stanowi jednak założenie

racjonalnego działania ustawodawcy, a w konsekwencji domniemanie zupełności

i spójności interpretowanego aktu prawnego oraz całego systemu prawa.

Pogląd, że wniosek zgłoszony w konkretnym stanie faktycznym podlega

opłacie w wysokości przewidzianej w art. 40 u.k.s.c. mógłby zatem zostać

zaaprobowany jedynie w razie uznania, że istnieje luka w zakresie uregulowania

opłaty od wniosku inicjującego postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia prawa

użytkowania wieczystego. Założenie takie należy jednak zdecydowanie odrzucić

z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 23 pkt 1 u.k.s.c. Przepis ten - jak trafnie

zauważono w piśmiennictwie i orzecznictwie - wyraża normę „awaryjną”,

nakazującą pobranie opłaty w kwocie 40 zł od wniosków rozpoznawanych

w postępowaniu nieprocesowym, dla których przepisy szczególne nie przewidują

opłat w innej wysokości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca

2010 r., OSP 2011, nr 2, poz. 14). Przyjęcia takiego rozwiązania wyłącza

5

możliwość określenia właściwej opłaty od wniosku o zasiedzenie prawa

użytkowania wieczystego - w drodze analogii - na podstawie art. 40 u.k.s.c.

Wysokość opłat sądowych niewątpliwie powinna pozostawać w ścisłym

związku z przedmiotem postępowania (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 lipca 2008 r., P 49/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 108). Zbliżony charakter

prawa użytkowania wieczystego i prawa własności może usprawiedliwiać postulat

ujednolicenia opłaty od wniosków o zasiedzenie tych praw. Sąd Najwyższy nie

może jednak wchodzić w rolę ustawodawcy ani dokonywać oceny regulacji

ustawowej na płaszczyźnie jej zgodności z Konstytucją.

Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków

i urządzeń posadowionych na użytkowanym gruncie pozostaje w ścisłym związku

z prawem użytkowania wieczystego; nie jest ona prawem samodzielnym,

w związku z czym nie może być odrębnym przedmiotem obrotu i dzieli los

użytkowania wieczystego (art. 235 § 2 k.c.). W relacji tej prawem głównym jest

prawo wieczystego użytkowania, a prawem związanym (podrzędnym) prawo

własności budynków i urządzeń (zob. m.in. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia

14 listopada 1963 r., III CO 60/63, OSNCP 1964, Nr 12, poz. 246 i z dnia

19 stycznia 1971 r., III CZP 86/70, OSNCP 1971, Nr 9, poz. 147 oraz wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 18 listopada 2009 r., II CSK 242/09, nie publ. i z dnia

23 stycznia 2003 r., II CKN 1155/00, OSNC 2004, nr 4, poz.61).

Uwzględniając tak rozumianą zależność obu praw, należy przyjąć, że

zawarte we wniosku zgłoszonym w niniejszej sprawie żądanie stwierdzenia

zasiedzenia prawa własności zabudowań posadowionych na gruncie będącym

przedmiotem użytkowania wieczystego nie może być objęte samodzielną częścią

postępowania nieprocesowego w rozumieniu art. 23 pkt 1 u.k.s.c.; podlega ono

łącznemu rozpoznaniu z żądaniem stwierdzenia zasiedzenia prawa użytkowania

wieczystego, a w konsekwencji jednej opłacie. Brak przepisu szczególnego

regulującego tę opłatę w sposób odmienny niż w art. 23 pkt 1 u.k.s.c. nakazuje

uznać, że jedynie ten przepis stanowi podstawę do jej określenia.

Konstatacji powyższej nie podważa rozwiązanie przyjęte w ustawie

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym od wniosku o wpis

do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa

6

posadowionych na nich budynków pobiera się opłatę od żądania wpisu każdego

z tych praw oddzielnie. Zasadność pobierania tych opłat - w przeciwieństwie do

opłaty objętej rozważanym zagadnieniem prawnym - ma swoją wyraźną podstawę

ustawową; wynika z jednoznacznej treści art. 42 ust. 1 i art. 45 ust. 2 u.k.s.c.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2007 r., I CSK 235/07, nie

publ. oraz uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 18/08,

OSNC 2009, nr 6, poz. 83 i z dnia 12 grudnia 2012 r., III CZP 81/12, OSNC 2013,

nr 6, poz. 74).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł,

jak w uchwale.