III SK 1/14

Sygn. akt III SK 1/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. Sp. z o.o. w S.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o nałożenie kary pieniężnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 24 maja 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 24 maja 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego w W. z 29 listopada 2010 r., w ten sposób, że zmienił decyzję

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z 17 października 2008 r. w punkcie drugim w

2

ten sposób, że obniżył wymierzoną E. Sp. z o.o. z/s w S. (powód) karę pieniężną z

kwoty 438.461,12 zł do kwoty 199.055,22 zł.

Prezes Urzędu decyzją z 17 października 2008 r. orzekł, że powód nie

wywiązał się w roku 2006 r. z określonego w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego

obowiązku zakupu oferowanej energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu z

wytwarzaniem ciepła, za co wymierzył powodowi karę pieniężną w wysokości

438.461,12 zł. Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem, które zostało

uwzględnione przez Sąd Okręgowy, który wyrokiem z 9 września 2009 r. zmienił

decyzję Prezesa Urzędu w ten sposób, że ją uchylił i umorzył postępowanie. Wyrok

Sądu Okręgowego został uchylony przez Sąd Apelacyjny. Po ponownym

rozpoznaniu sprawy, Sąd pierwszej instancji oddalił odwołanie powoda w całości.

Powyższe orzeczenia opierały się na następujących okolicznościach

faktycznych. Powód dokonał w 2006 r. sprzedaży na rzecz odbiorców końcowych

energii elektrycznej w ilości 56.837,190 MW/h, z czym wiązał się wymóg zakupu

energii elektrycznej wytworzonej w skojarzeniu w rozmiarze 8525,579 MW/h.

Powyższego obowiązku powód nie wykonał w ogóle, mimo iż otrzymał ofertę

zakupu energii czerwonej opiewającą na wolumen 2319,481 MW/h.

W ocenie Sądu Okręgowego do oceny wykonania i konsekwencji

niewykonania obowiązku zakupu energii czerwonej należało zastosować przepisy

Prawa energetycznego dotyczącego tego obowiązku w brzmieniu obowiązującym w

2006 r. W konsekwencji karę pieniężną nałożoną na powoda należało wyliczyć

według wzoru z art. 56 ust. 2 pkt 3 Prawa energetycznego w brzmieniu z 2006 r., a

zatem w drodze pomnożenia średniej ceny energii elektrycznej w poprzednim roku

kalendarzowym (136,19 zł/MWh) przez wolumen energii elektrycznej potrzebny do

wykonania obowiązku, o którym była mowa w art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego

(co daje kwotę 438.461,12 zł). Sąd Okręgowy uznał, że z uwagi na inną konstrukcję

obowiązku odpowiadającego obowiązkowi z art. 9a ust. 8 Prawa energetycznego w

brzmieniu z 2006 r. oraz sankcji pieniężnej za jego niewykonanie, nie jest możliwe

zastosowanie obecnie obowiązującego przepisu dotyczącego wymiaru kary

pieniężnej.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego apelacją w całości, wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Prezesa Urzędu i

3

umorzenie postępowania. Na rozprawie apelacyjnej powód cofnął apelację w części

oddalającej odwołanie co do punktu I decyzji prezesa Urzędu, a co do punktu 2 w

zakresie wymierzenia kary pieniężnej w zakresie do kwoty 199.055,22 zł. Sąd

drugiej instancji umorzył postępowanie apelacyjne w powyższej części, zaś

wyrokiem z 3 listopada 2011 r. oddalił apelację w części kwestionującej nałożenia

na powoda kary pieniężnej w rozmiarze wyższym od kwoty 199.055,22 zł.

Powyższy wyrok powód zaskarżył skargą kasacyjną. Sąd Najwyższy

wyrokiem z 14 grudnia 2012 r., III SK 12/12, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji, pozostawiając temu

sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Rozpoznając ponownie apelację powoda, Sąd drugiej instancji uznał za

słuszny postulat powoda, by wysokość kary pieniężnej ograniczyć do kwoty

199.055,22 zł. Ustalając minimalną wysokość kary pieniężnej na tym poziomie Sąd

drugiej instancji przywołał wzór jej obliczania z art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa

energetycznego w brzmieniu od 1 lipca 2007 r. Stosując zamieszczony w tym

przepisie wzór Sąd Apelacyjny przyjął, że jego człon „Ozg x Eog” powinien ulec

wyzerowaniu, ponieważ w 2006 r. nie rozróżniano między obowiązkiem zakupu

energii wytworzonej w skojarzeniu w instalacjach opalanych gazem a obowiązkiem

zakupu takiej energii z instalacji użytkujących innego rodzaju paliwo. Dlatego kara

wymierzona powodowi powinna być wymierzona przy wykorzystaniu zmiennych

„Ozk x Eok”, w wysokości będącej iloczynem ilości MWh energii czerwonej, jaką

powód zobowiązany był nabyć (8.525,579 MWh) oraz jednostkowej opłaty

zastępczej ustalonej przez Prezesa Urzędu dla jednostek kogeneracji nieopalanych

gazem za okres II półrocza 2007 r. (17,96 zł/MWh).

Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w

części, to jest w zakresie pkt I wyroku, którym Sąd Apelacyjny wskutek

częściowego uwzględnienia apelacji powoda zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 9a ust. 8a Prawa energetycznego

w związku z art. 56 ust. 1 pkt 1a oraz art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa energetycznego w

brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo

energetyczne oraz ustawy- Prawo ochrony środowiska i ustawy o systemie oceny

zgodności (Dz.U. Nr 21, poz. 124) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że przy

4

ustalaniu względniejszego charakteru kary pieniężnej dla podmiotu ukaranego za

niewykonanie w 2006 r. obowiązku zakupu energii elektrycznej wytwarzanej w

skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła we wzorze zawartym w art. 9a ust. 8a Prawa

energetycznego pierwszy człon tego wzoru ulegnie wyzerowaniu, gdyż w 2006 r.

nie było obowiązku rozróżnienia produkcji uzyskanej z paliw gazowych, zaś

parametr „EoG” dotyczy jednostek kogeneracji opalanej tego rodzaju paliwem”, a

także naruszenie art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa energetycznego przez zastosowanie

tego przepisu w brzmieniu po 30 czerwca 2007 r., zamiast zastosowania tego

przepisu w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2007 r. Prezes Urzędu

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

wyroku w zaskarżonej części i oddalenie apelacji strony powodowej.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu jest uzasadniona, gdyż wysokość kary

pieniężnej ustalona w zaskarżonym wyroku, zgodnie z zapatrywaniami prawnymi

wyrażonymi w uchwale Sądu Najwyższego z 6 listopada 2009 r., III SZP 2/09

(OSNP z 2010 nr 7-8, poz. 105), na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 1a w związku z

art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa energetycznego, w brzmieniu nadanym na mocy ustawy

z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy- Prawo energetyczne oraz ustawy –

Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie zgodności (Dz.U. z 2007 r., Nr

21, poz. 124), nie uwzględnia parametru „EoG” z wzoru na obliczenie opłaty

zastępczej określonego w art. 9a ust. 8a Prawa energetycznego w brzmieniu od

1 lipca 2007 r.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w

uzasadnieniach wyroków tego Sądu z 21 października 2014 r., III SK 48/13, oraz z

22 października 2014 r., III SK 78/13, co do sposobu obliczania kary pieniężnej na

podstawie starych i nowych przepisów znajdujących zastosowanie do oceny

wykonania przez przedsiębiorstwa energetyczne obowiązku zakupu energii

5

wytworzonej w skojarzeniu, gdy ocena wykonania tego obowiązku dokonywana jest

po jego zmianie jego konstrukcji na mocy ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r., celem

udzielenia odpowiedzi na pytanie, które przepisy są względniejsze dla karanego

przedsiębiorstwa energetycznego.

Kara pieniężna wymierzona powodowi na podstawie „starych” przepisów

wynosiła 438.461,12 zł. Wysokość tej kary została zmodyfikowana zaskarżonym

wyrokiem poprzez przemnożenie ilości MWh energii czerwonej, jaką powód

zobowiązany był nabyć (8.525,579 MWh) oraz jednostkowej opłaty zastępczej

ustalonej przez Prezesa Urzędu dla jednostek kogeneracji nieopalanych gazem za

okres II półrocza 2007 r. (17,96 zł/MWh), co dało kwotę 153.119,40 zł. Po

pomnożeniu przez współczynnik 1,3 z art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa energetycznego

w nowym brzmieniu minimalna wysokość kary pieniężnej została wyliczona przez

Sąd drugiej instancji na kwotę 199.055,22 zł.

Stosownie do art. 9a ust. 8a Prawa energetycznego w brzmieniu

relewantnym dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie, opłatę zastępczą stanowiącą

podstawę dla wyliczenia kary pieniężnej z art. 56 ust. 2a pkt 3 Prawa

energetycznego, obliczano według wzoru Ozg x Eog + Ozk x Eok. Wartości Ozg i

Ozk dla II półrocza 2007 r. zostały określone w komunikacie Prezesa Urzędu z 26

marca 2007 r. na poziomie, odpowiednio, 117 zł/MWh oraz 17,96 zł/MWh. Wartości

Eog oraz Eok odpowiadają ilości energii elektrycznej równej różnicy między ilością

energii elektrycznej wynikającej z obowiązków ciążących na przedsiębiorstwa

energetycznego w zakresie uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw

pochodzenia energii z jednostek kogeneracyjnych opalanych gazem oraz jednostek

opalanych paliwem konwencjonalnym. Podkreślić zaś należy, że w 2006 r. nie było

rozróżnienia między obowiązkiem zakupu energii wytworzonej w kogeneracji w

zależności od źródła energii. Mechanizm wsparcia w postaci obowiązku zakupu

energii obejmował także jednostki kogeneracji opalane gazem. Odpowiednie

zastosowanie art. 9a ust. 8a Prawa energetycznego w związku z art. 56 ust. 2a pkt

3 Prawa energetycznego wymaga uwzględnienia w niniejszej sprawie zmiennej

Eog w ten sposób, by wartość zmiennej Eok pomniejszyć o ilość MWh

odpowiadającą procentowemu udziałowi obowiązku zakupu świadectw

pochodzenia energii liczonego za II półrocze 2007 r. dla zmiennej Eog w obowiązku

6

zakupu świadectw pochodzenia energii ogółem za II półrocze 2007 r., według

minimalnych poziomów obowiązku określonych w rozporządzeniu Ministra

Gospodarki z 26 września 2007 r. w sprawie sposobu obliczania danych podanych

we wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia z kogeneracji oraz szczegółowego

zakresu obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia tych świadectw,

uiszczania opłaty zastępczej i obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości

energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji (Dz.U. z 2007 r.,

Nr 185, poz. 1314). Dla II połowy 2007 r. łączny obowiązek zakupu świadectw

pochodzenia kształtował się na poziomie 17,3% energii sprzedanej odbiorcom

końcowym, zatem udział świadectw pochodzenia energii z jednostek kogeneracji

opalanych gazem powinien wynosić 4,62% w (proporcja 0,8% do 17,3%)

wykonaniu łącznym obowiązku uzyskania świadectw pochodzenia na minimalnym

poziomie. Stwierdzony przez Prezesa Urzędu niedobór w zakresie realizacji

obowiązku zakupu energii z kogeneracji wynosił dla powoda 8.525,579 MWh,

zatem udział energii z kogeneracji wytworzonej w jednostkach opalanych gazem w

tym niedoborze wynosi 393,881 MWh (4,62% x 8.525,579 MWh). W ten sposób

uzyskano zmienne do wzoru Ozg x Eog, co daje kwotę 46084,08 zł (393,881 MWh

x 117 zł/MWh). Na zmienną Ozk x Eok składają się zaś wartości 17,96 zł/MWh oraz

wolumen energii brakującej do wykonania obowiązku, wynoszący 8131,698 MWh,

co daje kwotę opłaty zastępczej w wysokości 146.045,30 zł. Suma opłat

zastępczych (192.129,38 zł) podlega pomnożeniu przez mnożnik 1,3, co daje kwotę

minimalnej kary pieniężnej, jaką na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów

Prawa energetycznego w brzmieniu od 1 lipca 2007 r. można byłoby wymierzyć

powodowi za niedopełnienie obowiązku zakupu energii wytworzonej w skojarzeniu

w 2006 r. w wysokości 249.768,19 zł.

W konsekwencji należy uznać, że kara pieniężna została wymierzona

powodowi w zaniżonej wysokości.

Mając powyższe na względzie, z mocy art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylono

zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

7