III CZP 91/14

Sygn. akt III CZP 91/14

UCHWAŁA

Dnia 3 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa M. T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendantowi Wojewódzkiemu Policji w S.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 3 grudnia 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r.,

"Czy policjantowi przywróconemu do służby przysługuje droga

sądowa (art. 2 k.p.c.) w zakresie żądania odszkodowania w postaci

utraconych korzyści, stanowiących różnicę pomiędzy uposażeniem,

jakie przysługiwałoby jemu, gdyby pełnił służbę, a świadczeniem

pieniężnym, wypłaconym za okres pozostawania poza służbą w trybie

art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji

(Dz.U.2007.43.277 j.t.), w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 28

marca 2008 r. (Dz.U.2008.86.521), przy uwzględnieniu, że policjant

nie zainicjował postępowania sądowo-administracyjnego

w przedmiocie rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego

Policji odmawiającego wypłaty uposażenia za ten okres?"

podjął uchwałę:

Policjantowi przywróconemu do służby przysługuje droga

sądowa do dochodzenia roszczenia o utracone korzyści

w postaci różnicy pomiędzy uposażeniem, które otrzymałby,

gdyby pełnił służbę a świadczeniem za okres pozostawania poza

2

służbą, wypłaconym na podstawie art. 42 ust. 5 ustawy z dnia

6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn.: Dz.U. 2011 r., Nr 287, poz.

1687).

3

UZASADNIENIE

Powód, po przywróceniu do służby w Policji, domagał się zasądzenia od

pozwanego Skarbu Państwa - Komendanta Wojewódzkiego Policji w S.

odszkodowania w kwocie 39.000 zł tytułem utraconych korzyści w postaci różnicy

pomiędzy uposażeniem, jakie przysługiwałoby mu, gdyby pełnił służbę

a świadczeniem wypłaconym na podstawie art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia

1990 r. o Policji (tekst jednolity: Dz. U. z 2011r., poz. 277, ze zm.) za okres

pozostawania poza służbą.

Sąd Okręgowy w S. nie podzielił zarzutu strony pozwanej

o niedopuszczalności drogi sądowej i wyrokiem z dnia 13 maja 2013 r. uwzględnił

roszczenie do kwoty 11.795,66 zł, oddalając je w pozostałym zakresie.

Rozpoznając apelację pozwanego od tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny

powziął wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej, formułując ją w postaci

zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

na podstawie art. 390 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawową przesłanką dopuszczalności drogi sądowej jest

zakwalifikowanie zgłoszonego roszczenia do kategorii spraw cywilnych. Do tej

kategorii należą sprawy w znaczeniu materialnoprawnym, a więc sprawy pomiędzy

równorzędnymi podmiotami z zakresu stosunków prawnych wymienionych w art. 1

k.p.c., a także sprawy niebędące ze swojej istoty sprawami cywilnymi, które zostały

przekazane do rozpoznania na drogę sądową na podstawie ustaw szczególnych

(sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Zgodnie przy tym z art. 2 § 3 k.p.c.,

ustawa szczególna może wyłączyć sprawę cywilną w znaczeniu

materialnoprawnym z drogi sądowej i przekazać ją do rozpoznania innemu

organowi. W tym kontekście trzeba podkreślić znaczenie art. 177 Konstytucji, który

stanowi, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich

sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych

sądów. W doktrynie i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego uregulowanie to

4

określa się mianem swoistego domniemania drogi sądowej (por. wyroki z dnia

9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK ZU 1998 nr 4, poz. 50, czy z dnia 9 grudnia

2003 r., P/02, OTK - A 2003 nr 9, poz. 100). Uzasadnia ono stanowisko,

że kompetencja sądu powszechnego do rozpoznania sprawy cywilnej nie musi

wynikać z wyraźnej dyspozycji ustawowej, gdyż wystarczające jest w tej mierze

ustalenie negatywne, tj., że ustawa nie przekazuje określonej kategorii spraw do

rozpoznania innym sądom lub organom (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003 nr 10,

poz. 129, czy postanowienie z dnia 21 marca 2013 r., III CZP 9/13, niepubl.).

Wiąże się to ściśle z koniecznością zapewnienia realizacji jednego z podstawowych

praw obywatela, jakim jest prawo do sądu, gwarantowanego zarówno w Konstytucji

RP (art. 45 w zw. z art. 77ust. 2), jak i w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

i Obywatela (art. 6 ust. 1 oraz art. 14 ust 1). Wychodząc z tych pryncypiów,

współcześnie zarówno doktryna, jak i orzecznictwo opowiadają się za szerokim

ujmowaniem dopuszczalności drogi sądowej, przypisując zasadnicze znaczenie

pojęciu roszczenia procesowego, a więc samemu twierdzeniu powoda o istnieniu

stosunku prawnego z zakresu objętego pojęciem sprawy cywilnej w rozumieniu art.

1 i art. 2 § 1 i 3 k.p.c. (por. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1999, nr 9, poz. 161, z dnia 22 sierpnia

2000 r., IV CKN 1188/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 20, z dnia 9 maja 2007 r., I PZP

2/07, OSNP 2009, nr 15 – 16, poz. 224, z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 76/07,

niepubl, czy uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 12 marca 2003 r., III CZP

85/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 129 oraz uchwałę z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP

121/05, OSNC 2006, nr 10, poz. 178, a także wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK 2000, nr 5, poz. 143). W konsekwencji

wyraża się pogląd, że w zasadzie każde roszczenie procesowe, sformułowane jako

żądanie zasądzenia, ustalenia czy ukształtowania stosunku prawnego, niezależnie

od jego merytorycznej zasadności, może być objęte drogą sądową, jeżeli dotyczy

podmiotów, których pozycja w ramach tego stosunku prawnego jest równorzędna

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 50/11, czy

z dnia 21 marca 2013 r., III CZP 9/13 - niepubl.).

5

Przenosząc te ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy

stwierdzić, że żądanie powoda jest deliktowym roszczeniem odszkodowawczym,

spełniającym wymagania roszczenia procesowego, co kwalifikuje je do rozpoznania

na drodze sądowej. Podstawą roszczenia nie jest bowiem żądanie zwiększenia

świadczenia administracyjnoprawnego przewidzianego w art. 42 ust. 5 ustawy

o Policji, lecz roszczenie cywilne o odszkodowanie w postaci utraconych korzyści

z tytułu różnicy pomiędzy uposażeniem, które przysługiwałoby mu, gdyby pełnił

służbę a świadczeniem wypłaconym za okres pozostawania poza tą służbą.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Apelacyjnego wynika, że zgłoszone

przez ten Sąd wątpliwości biorą się głównie z kategorycznego brzmienia tego

przepisu, które, zdanie tego Sądu, może wskazywać na to, że wysokość

świadczenia należnego policjantowi przywróconemu do służby jest ograniczona

ustawowo, a tym samym, że powód nie może dochodzić w postępowaniu cywilnym

odszkodowania przenoszącego należność wypłaconą mu na tej podstawie prawnej.

Te argumenty należą jednak do sfery dotyczącej merytorycznej zasadności

dochodzonego roszczenia a nie dopuszczalności drogi sądowej do jego

rozpoznania. Dlatego orzeczono jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).