I UK 139/14

Sygn. akt I UK 139/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania K. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 września 2013 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. przyznaje adw. A. M. od Skarbu Państwa (Sądu

Apelacyjnego) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym kwotę 120 (sto dwadzieścia)

zł powiększoną o podatek od towarów i usług.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 11 września 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację K. W.

od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 czerwca 2012 r., którym oddalono jej

odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 6

października 2009 r. odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy

wobec uznania, że wnioskodawczyni jest zdolna do pracy.

W sprawie tej ustalono, że wnioskodawczyni (ur. 17 lutego 1984 r.) od 16

kwietnia 2008 r. nie pozostaje w zatrudnieniu. W okresie od 5 marca 2005 r. do 31

lipca 2005 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne. Decyzją z dnia 16 września

2005 r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do zasiłku

macierzyńskiego, gdyż urodzenie dziecka nie nastąpiło w okresie zatrudnienia

(umowa o pracę została rozwiązana 31 października 2004 r.), a zatrudnienie nie

ustało z przyczyn określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych

z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Decyzja ta

uprawomocniła się na skutek jej niezaskarżenia przez wnioskodawczynię. Biegli

sądowi orzekli częściową niezdolność wnioskodawczyni do pracy od 21 września

2009 r. na okres trzech lat. W dziesięcioleciu poprzedzającym zarówno datę

złożenia wniosku o rentę (2 lipca 2009 r.) jak i datę powstania niezdolności do

pracy wnioskodawczyni wykazała łącznie 1 rok, 9 miesięcy i 14 dni okresów

składkowych i nieskładkowych.

Sąd odwoławczy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że pomimo

stwierdzonej niezdolności do pracy wnioskodawczyni nie spełnia wymaganej do

uzyskania renty przesłanki stażu ubezpieczeniowego określonego w art. 57 ust. 1

pkt 2 oraz art. 58 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż nie udowodniła wymaganego

4-letniego okresu zatrudnienia przypadającego w dziesięcioleciu przed zgłoszeniem

wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy, a jedynie łącznie

1 rok, 9 miesięcy i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Za niezasadne

uznał Sąd drugiej instancji żądanie wnioskodawczyni zaliczenia okresu po

urodzeniu dziecka jako okresu przebywania na urlopie macierzyńskim i

wychowawczym, gdyż po pierwsze - taką możliwość wyklucza treść art. 29 ust. 1 i

art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

3

razie choroby i macierzyństwa, a po drugie - nawet gdyby wnioskodawczyni

spełniała przesłanki do zasiłku macierzyńskiego, to i tak suma okresów

składkowych i nieskładkowych byłaby niewystarczająca do uzyskania świadczenia

rentowego w świetle art. 58 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła: I. naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie: 1) art. 57 ust.

1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, przez niewłaściwe obliczenie okresów składkowych i

nieskładkowych wystarczających do uzyskania świadczenia rentowego; 2) art. 29

ust. 1 i art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w czasie choroby i macierzyństwa, przez ich niewłaściwą wykładnię,

co doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia, iż niemożliwym jest zaliczenie

na poczet okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej okresu po urodzeniu

dziecka jako okresu przebywania na urlopie macierzyńskim i wychowawczym;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

a to: 1) art. 328 § 2 k.p.c., przez lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku w

przedmiocie wyliczenia okresu składkowego i nieskładkowego w rozumieniu art. 57

ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach, polegające na braku analizy i

wskazania sposobu dokonania przedmiotowych obliczeń, co spowodowało, że nie

jest wiadome, które okresy Sąd Apelacyjny uznał za spełniające wymagania art. 57

ust. 1 pkt 2 w związku z art. 58 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, co znacznie utrudniło

możliwość weryfikacji tych wyliczeń; 2) art. 278 § 1 k.p.c., przez niezasięgnięcie

opinii biegłego okulisty, o co wnosiła skarżąca, a co - ze względu na stan jest

zdrowia - mogło mieć istotny wpływ na ustalenia, iż jest osobą niezdolną do pracy w

rozumieniu art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

Skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw, a w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę jedynie

nieważność postępowania. Oznacza to, że Sąd Najwyższy nie rozważa wszystkich

problemów prawnych, jakie ujawniły się na tle sprawy, w której wniesiona została

skarga kasacyjna ani nie poddaje ocenie prawidłowości zaskarżonego

rozstrzygnięcia poza granicami wyznaczonymi przez podstawy skargi. Dlatego dla

skuteczności skargi kasacyjnej konieczne jest uzasadnienie formułowanej

podstawy kasacyjnej przez wyraźne określenie, jakie konkretnie przepisy aktu

prawnego zostały naruszone, na czym naruszenie każdego z nich polegało i

wykazanie, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik

sprawy. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania

konkretyzacji zarzutów ani też do podejmowania prób domyślania się tego, jakiego

przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej, ponieważ działanie takie mogłoby

być niezgodne z zamiarem, a nawet interesem strony wnoszącej skargę (por. wyrok

z dnia 23 maja 2012 r., I PK 200/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 52 oraz

postanowienie z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i

powołane w nim orzeczenia).

Niezasadny jest zarzut obrazy art. 328 § 2 k.p.c. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że przepis ten stosowany jest w postępowaniu

apelacyjnym jedynie odpowiednio, a zatem zarzut jego naruszenia wymaga dla

swej skuteczności powiązania go z art. 391 § 1 k.p.c., której to konstrukcji skarżąca

nie stosuje. Ponadto art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę

kasacyjną w tych wyjątkowych wypadkach, gdy uzasadnienie wyroku sądu drugiej

instancji zawiera tak kardynalne braki, że niemożliwe jest dokonanie oceny toku

wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, co uniemożliwia

przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Tylko bowiem wówczas stwierdzone wady

mogą mieć wpływ na wynik sprawy (por. np. wyrok z dnia 9 maja 2013 r., II UK

301/12, LEX nr 1409166 i powołane w nim orzeczenia). Skarżąca bliżej nie

uzasadnia zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji rozważanego przepisu,

5

ale przede wszystkim nie wykazuje, jaki wpływ na wynik sprawy miałby mieć brak

analizy i wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposobu obliczenia

podlegających uwzględnieniu okresów składkowych i nieskładkowych oraz

nieodniesienia się w nim do okresów pobierania przez skarżącą zasiłku

chorobowego od 17 listopada do 19 grudnia 2008 r. i od 20 grudnia 2008 r. do 15

maja 2009 r. Należy zauważyć, że po pierwsze - nawet uwzględnienie tych

ostatnich okresów w całości nie wpłynęłoby na spełnienie przez skarżącą warunku

legitymowania się łącznie 4-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, a po

drugie - skarżąca pomija, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej jako ustawa o emeryturach i rentach) przy

ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości okresy

nieskładkowe (w tym okresy pobierania zasiłku z ubezpieczenia chorobowego -

art. 7 pkt 1 lit. b tej ustawy) uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej

trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Zarzut naruszenia art. 278 k.p.c. w sposób wskazywany przez skarżącą jest

bezprzedmiotowy, gdyż Sąd drugiej instancji nie zanegował spełnienia przez nią

warunków do renty przewidzianych w art. 57 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o emeryturach i

rentach.

Niezasadne są również zarzuty obrazy prawa materialnego.

Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, renta z tytułu

niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie warunki

niezdolności do pracy (pkt 1), posiadania wymaganego okresu składkowego i

nieskładkowego (pkt 2) oraz powstania niezdolności do pracy w okresach

wymienionych w pkt 3. Stosownie do art. 58 ust. 1 pkt 4 tej ustawy warunek

posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust.

1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i

nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej 4 lata - jeżeli niezdolność do pracy

powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat. Sąd odwoławczy bezrefleksyjnie i błędnie

uznał za Sądem pierwszej instancji, że okres ten powinien przypadać w ciągu

ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem

powstania niezdolności do pracy, gdyż wymaganie to odnosi się tylko do

6

ubezpieczonych, których niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat i

którzy muszą legitymować się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym

łącznie co najmniej 5 lat (art. 58 ust. 2 ustawy). Skarżąca nie wskazuje jednak ani

na taki sposób naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 57 ust. 1 pkt 2 w związku

z art. 58 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach, ani nie formułuje zarzutu

niewłaściwego zastosowania art. 58 ust. 2 tej ustawy, ani nawet nie twierdzi, że

legitymuje się jakimikolwiek okresami składkowymi i nieskładkowymi

wykraczającymi poza dziesięciolecie poprzedzające datę złożenia wniosku o rentę

lub powstania niezdolności do pracy, zaś z dokumentów zawartych w aktach

rentowych jasno wynika, że takich okresów brak w jej stażu ubezpieczeniowym.

Wreszcie nie może być uznany za skuteczny zarzut naruszenia art. 29 ust. 1

i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U.

z 2014 r., poz. 159). Przepisy te nie stanowią bowiem podstawy do uznania

okresów pobierania lub przysługiwania zasiłku macierzyńskiego oraz przebywania

na urlopie wychowawczym za okresy składkowe lub nieskładkowe w rozumieniu

przepisów ustawy o emeryturach i rentach. Należy tylko zauważyć, że o ile „okres

pobierania zasiłku macierzyńskiego” stanowi okres składkowy (art. 6 ust. 1 pkt 7

ustawy o emeryturach i rentach), to okres urlopu wychowawczego jest okresem

nieskładkowym (art. 7 pkt 5 tej ustawy), podlegającym reżimowi określonemu w art.

5 ust. 2 ustawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie

art. 39814

§ 1 k.p.c.