I PK 120/14

Sygn. akt I PK 120/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

SSA Anna Szczepaniak-Cicha

w sprawie z powództwa K. C.

przeciwko Szkole Podstawowej […]

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 listopada 2013 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powoda od

wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 maja 2013 r., zasądzając

od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120 (sto

dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego;

2) zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 150

(sto pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r. oddalił powództwo K. C.

wniesione przeciwko pozwanej Szkole Podstawowej […] o przywrócenie do pracy.

Sąd ustalił, że powód posiada stopień awansu zawodowego nauczyciela

mianowanego, był zatrudniony w pozwanej Szkole od dnia 1 września 1983 r., na

podstawie mianowania, na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego. W dniu

8 października 2011 r. ukończył 65 rok życia i nabył uprawnienia do emerytury, był

również członkiem Międzyzakładowej Komisji Pracowników Oświaty NSZZ […]. W

dniu 24 maja 2012 r. pracodawca wręczył powodowi wypowiedzenie umowy o

pracę z powołaniem się na art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, jako przyczynę jej

rozwiązania wskazując ukończenie przez powoda, w dniu 8 października 2011 r.,

65 roku życia i nabycie prawa do emerytury. Wypowiedzenie zostało dokonane,

mimo że Szkoła dysponowała godzinami pracy dla nauczyciela wychowania

fizycznego, pozwalającymi na jego dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze godzin

w kolejnym roku szkolnym. Na miejsce powoda zatrudniono nowego nauczyciela.

Sąd Rejonowy wywiódł, że w sytuacjach opisanych art. 23 ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 191) w

stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., ustawodawca przewidział

obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w wyniku

spełnienia się przesłanek określonych w tym przepisie, w tym wobec wskazanego

w art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela ukończenia przez nauczyciela 65 roku życia

i nabycia prawa do emerytury. Do rozwiązania stosunku pracy w tym trybie nie

mają zastosowania przepisy o szczególnej ochronie stosunku pracy przed

wypowiedzeniem lub rozwiązaniem, w tym także art. 32 ustawy z dnia 23 maja

1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 167). W

konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wypowiedzenie złożone powodowi

w dniu 24 maja 2012 r. z powodu ukończenia przez niego 65 roku życia i nabycia

prawa do emerytury nie było sprzeczne z obowiązującymi przepisami i nie

naruszało art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a wniesione powództwo jako

nieuzasadnione podlegało oddaleniu.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na skutek apelacji

złożonej przez powoda wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. zmienił zaskarżony

3

wyrok w ten sposób, że przywrócił K. C. do pracy w Szkole Podstawowej […] na

poprzednich warunkach.

Sąd odwoławczy wskazał, że Sąd pierwszej instancji przy ocenie treści

normatywnej art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela dokonał jej interpretacji z

pomięciem obowiązku dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego zgodnie

z bezpośrednio wiążącymi przepisami i zasadami prawa unijnego, a także w

sposób zgodny z normami Konstytucji RP, a w konsekwencji, przy zlekceważeniu

zasady prawa nakazującej interpretowanie i niestosowanie przez organy państwa

przepisów prawa w sposób niespójny z bezwzględnie skutecznymi lub wiążącymi

zasadami prawa unijnego lub normami Konstytucji RP. Zdaniem Sądu drugiej

instancji, dokonana przez Sąd Rejonowy interpretacja przepisu art. 23 ust. 1 pkt 4

Karty Nauczyciela, która miałaby „stanowić dla szkół zakaz dalszego zatrudniania

nauczyciela tylko dlatego, że nauczyciel osiągnął wiek 65 lat i może ubiegać się o

emeryturę oraz wymuszała rozwiązanie stosunku pracy z takim nauczycielem

wbrew jego woli oraz bez innej przyczyny po stronie pracownika lub pracodawcy

uzasadniającej zgodne z przepisami rozwiązanie stosunku pracy”, stanowiła

interpretację sprzeczną z konstytucyjnym porządkiem prawnym demokratycznego

państwa prawa, a przede wszystkim z wprowadzonym do niego przez art. 32 ust. 2

Konstytucji RP zakazem dyskryminacji. Według Sądu Okręgowego, sposób, w jaki

normę z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela zinterpretował i zastosował Sąd

pierwszej instancji, a wcześniej pozwany pracodawca, kolidował również z

zakazem dyskryminacji będącym jedną z podstawowych zasad prawa unijnego

wprowadzonego Dyrektywą Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r.,

wyznaczającą w państwach Unii Europejskiej jednolite, ogólne ramy walki z

dyskryminacją ze względu na wiek i co do zasady sprzeciwiającą się wprowadzaniu

i stosowaniu przepisów, które przewidują dopuszczalność rozwiązania stosunków

pracy z pracownikami jedynie z tego powodu, że pracownik osiągnął określony wiek

lub determinowaną określonym wiekiem możliwość realizacji uprawnień

emerytalnych. Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek wynika również z Kodeksu

pracy, w art. 113

i z art. 183a

k.p. zakazano jakiejkolwiek dyskryminacji

bezpośredniej lub pośredniej w zatrudnieniu ze względu wiek, który na podstawie

4

odesłania zawartego w art. 91c Karty Nauczyciela znajduje zastosowanie do

stosunków pracy nauczycieli objętych tą ustawą.

W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest jakichkolwiek argumentów, aby

przyjąć, że zadania oświatowe szkół, cele polityki oświatowej lub racjonalna

polityka kadrowa w szkolnictwie uzasadniają stanowisko, że wiek 65 lat może

samoistnie uzasadniać pozbawienie nauczyciela posiadającego precyzyjnie

określone w przepisach kwalifikacje i inne stawiane w ustawach wymagania prawa

do kontynuowania zatrudnienia w wykonywanych stosunkach pracy. Ponadto Sąd

dodał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się stanowisko, że

poza sytuacjami wyraźnie i szczególnie uzasadnionymi w przepisach, osiągnięcie

przez pracownika wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może

stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę.

Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy, między innymi, w uchwale składu siedmiu

sędziów z dnia 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08 (OSNP 2009 nr 19-20, poz. 248)

oraz w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., II PK 104/11 (LEX nr 1162675). Według

Sądu drugiej instancji, przy wykładni przepisu art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela

należy uwzględnić również to, że przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia

2013 r. ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z

podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544). Z uzasadnienia

projektu tej ustawy wynikało, że przyczyną wykreślenia z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty

Nauczyciela był, między innymi, przegląd ustawodawstwa krajowego i ocena, że w

świetle zasad dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r.

ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie

zatrudnienia i pracy oraz normy z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP niezbędne stało się

wyeliminowanie z aktów prawa krajowego przepisów nakazujących bądź

dopuszczających rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem tylko z tego powodu,

że osiągnął on wiek emerytalny.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że przyczyny, jakimi

pozwany pracodawca uzasadnił rozwiązanie stosunku pracy z powodem, nie mogą

być z mocy art. 32 ust. 2 Konstytucji RP ocenione jako przyczyny samodzielnie

uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy nawiązanego na czas nieokreślony i na

podstawie art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 91c Karty Nauczyciela zmienił

5

zaskarżone orzeczenie i przywrócił powoda do pracy na poprzednich warunkach

pracy i płacy.

Od wyroku Sądu drugiej instancji strona pozwana wywiodła skargę

kasacyjną, opierając ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego polegającego

na błędnej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 23 ust. 2 pkt 4 Karty

Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., przez przyjęcie

przez Sąd Okręgowy, że pozwany nie miał obowiązku rozwiązać z powodem

będącym nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania stosunku pracy po

ukończeniu 65 roku życia i nabyciu prawa do emerytury.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co

do istoty sprawy przez oddalenie apelacji powoda i zasądzenie zwrotu kosztów

postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z

obowiązkiem orzeczenia o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi pozwana strona podkreśliła, że zgodnie z przepisem

art. 23 ust. 1 Karty Nauczyciela w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2013 r. pracodawca

miał ustawowy obowiązek rozwiązania umowy o pracę z nauczycielem

zatrudnionym na podstawie mianowania ze względu na osiągnięcie przez takiego

nauczyciela wieku 65 lat i nabycie prawa do emerytury. Według skarżącej,

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem nie następowało w ramach uprawnień

pracodawcy, którymi dysponuje stosownie do swojej woli, ale następowało w

wyniku wykonania przez pracodawcę obowiązku nałożonego przepisami prawa.

Powołany przepis miał charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza

przewidzianymi w nim wyjątkami, nakazywał rozwiązanie stosunku pracy z

mianowanym nauczycielem z końcem roku szkolnego, w którym nauczyciel

ukończył 65 rok życia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym

przed 1 stycznia 2013 r., stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na

6

podstawie mianowania co do zasady ulegał (obligatoryjnie) rozwiązaniu w razie

ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia. Z kolei w ustępie 2 pkt 4 powołanego

przepisu ustawodawca wskazał tryb rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem

zatrudnionym na podstawie mianowania z przyczyn określonych w ust. 1, w którym

stanowił, że stosunek ten ulega rozwiązaniu z końcem roku szkolnego, w którym

nauczyciel ukończył 65 lat życia, po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu.

Wyjątki od tej zasady przewidziane zostały w art. 23 ust. 1 pkt 4 zdanie drugie, w

myśl którego - jeżeli z ukończeniem 65 lat życia nauczyciel nie nabył prawa do

emerytury, dyrektor szkoły przedłużał okres zatrudnienia, nie dłużej jednak niż o 2

lata od ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r., II PK 141/12 (niepublikowanym), przepis ten miał

charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim

wyjątkami, nakazywał rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z

końcem roku szkolnego, w którym nauczyciel ukończył 65 lat życia. Obowiązek ten

względem dyrektora szkoły nie miał charakteru fakultatywnego, bo zawarte w

przepisie sformułowanie „stosunek pracy (…) ulega rozwiązaniu” miało charakter

kategoryczny, ustanawiając nakaz rozwiązania stosunku pracy po osiągnięciu

przez nauczyciela wskazanego wieku (por. też uzasadnienie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 28 marca 2000 r., K 27/99, OTK 2000 nr 2, poz. 62).

Nie ma wątpliwości, że omawiany przepis korzystał z domniemania

zgodności z Konstytucją RP, albowiem w brzmieniu obowiązującym na dzień

rozwiązywania z powodem stosunku pracy nie został zakwestionowany żadnym

orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Do oczywistych kompetencji sądu należy

rozstrzyganie tych niezgodności między normą konstytucyjną i normą ustawową,

które dają się usuwać w toku egzegezy tekstu prawnego przy zastosowaniu

niespornych reguł kolizyjnych. Sąd Okręgowy nie zastosował jednak takiego

zabiegu, bowiem wobec jednoznacznej treści art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela

jego znaczenia wynikającego z wykładni językowo – logicznej nie można było

przełamać odwołaniem się do wykładni prokonstytucyjnej. Wbrew wyrażonemu

werbalnie w uzasadnieniu wyroku stanowisku, Sąd drugiej instancji nie dokonał

zatem prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu Karty Nauczyciela, lecz

odmówił jego zastosowania, rozstrzygając sprawę bezpośrednio w oparciu art. 32

7

ust. 2 Konstytucji RP. Wyrażona w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada

bezpośredniego stosowania Konstytucji oznacza stosowanie jej norm przez organy

władzy publicznej bez konieczności pośrednictwa ustawy. Rozstrzygnięcie zgodnie

z powyższą zasadą sprawy przez sąd wyłącznie na podstawie normy

konstytucyjnej może jednak mieć miejsce tylko wtedy, gdy norma konstytucyjna jest

skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na samoistne jej zastosowanie (por. np.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r., V CK 344/02, OSNC 2004 nr 7-8,

poz. 119, oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r.,

K 20/02, OTK-A 2003 nr 7, poz. 76). Normy konstytucyjne o takim stopniu

konkretyzacji są jednak nieliczne i nie należy do nich norma wynikająca z art. 32

ust. 1 i 2 Konstytucji RP, które stanowią całość normatywną, formułując w ust. 1 w

sposób ogólny zasadę równości jako normę konstytucyjną adresowaną do

wszelkich organów władzy publicznej - zarówno do organów stosujących prawo jak

i do organów stanowiących prawo, a w ust. 2 precyzując bliżej znaczenie

konstytucyjnej zasady równości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23

października 2001 r., K 22/01, OTK 2001 nr 7, poz. 215). Przepisy art. 32 ust. 1 i 2

Konstytucji RP nie mogą być więc samoistną podstawą rozstrzygnięcia sprawy

przez sąd (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 320/01,

LEX nr 146442).

Oceniając odwołanie się przez Sąd drugiej instancji do obowiązku

dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego zgodnie z zasadami prawa

unijnego, wskazać zaś należy, że doktryna pośredniego skutku prawa

wspólnotowego wyraża zasadę, zgodnie z którą sąd państwa członkowskiego jest

obowiązany interpretować przepisy prawa wewnętrznego w „świetle brzmienia i

celów” dyrektywy. Zasadę tę sformułował i uzasadnił Europejski Trybunał

Sprawiedliwości w wyroku z dnia 10 kwietnia 1984 r. Sabine von Colson and

Elisabeth Kamann v. Land Nordrhein-Westfalen. Trybunał przyjął, że obowiązek

państw członkowskich zapewnienia osiągnięcia celu przewidzianego w dyrektywie

oraz wynikający z art. 5 TWE obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych

działań ciąży na wszystkich organach państwa członkowskiego, w tym również na

sądach tych państw w sprawach należących do ich właściwości. Z tego założenia

Trybunał wywiódł wniosek, że sąd w procesie stosowania prawa wewnętrznego, w

8

szczególności przepisów wydanych w celu wykonania dyrektyw, jest obowiązany

interpretować te przepisy w świetle brzmienia i celu dyrektywy, aby zapewnić

osiągnięcie rezultatu wyrażonego w art. 189 ust. 1 TWE. Obowiązek stosowania i

wykładni ustawodawstwa przyjętego celem wykonania dyrektywy w zgodzie z

wymaganiami prawa wspólnotowego jest jednak obowiązkiem ograniczonym,

bowiem ciąży na sądzie państwa członkowskiego tylko o tyle, o ile ustawodawstwo

upoważnia sąd do działania na zasadzie uznania (in so far as it is given discretion

to do so under national law). Inaczej rzecz ujmując, proeuropejska wykładnia prawa

nie powinna mieć miejsca wtedy, gdy będzie to prowadziło do rezultatów

sprzecznych z efektami wykładni językowej, mogłoby to bowiem doprowadzić do

niedopuszczalnej wykładni contra legem (por. A. Łazowski: Proeuropejska

wykładnia prawa przez polskie sądy i organy administracji jako mechanizm

dostosowania systemu prawnego do acquis communautaire (w:) Prawo polskie a

prawo Unii Europejskiej, pod red. naukową E. Piontka, Warszawa 2003, s. 191).

Pogląd taki odnaleźć można również w orzecznictwie ETS, jak np. w wyroku z dnia

14 lipca 1994 r. w sprawie Paola Faccini Dori przeciwko Recreb Sri. (C-91/92), z

którego wynika, że wykonując obowiązek dokonywania wykładni prawa

wewnętrznego w świetle brzmienia i celu dyrektywy, sąd krajowy nie może

wykraczać poza wyraźne brzmienie przepisu prawa wewnętrznego (A. Wróbel:

Źródła prawa europejskiego - wspólnot europejskich), a nie ma wątpliwości, że tak

się stało przy dokonywaniu przez Sąd Okręgowy wykładni art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty

Nauczyciela.

Niezależnie od tego wskazać należy, że zakaz dyskryminacji ze względu na

wiek w zatrudnieniu jest uregulowany w prawie wspólnotowym w dyrektywie Rady

nr 2000/78/ WE z 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe

równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.Urz. WE L 303 z 2 grudnia

2000 r., s. 16; Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 4, s. 79),

wydanej na podstawie art. 13 TWE. Dyrektywa 2000/78 zakazuje w art. 1

dyskryminacji, między innymi, ze względu na wiek. W art. 6 ust. 1 dyrektywy

2000/78 dopuszczona została jednak możliwość uznania przez państwa

członkowskie, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi

dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i

9

racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami

polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające

służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne. Takie odmienne traktowanie

może polegać, między innymi, na wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do

zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami

zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób

mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub

zapewnienia im ochrony. Wykładając ten przepis, Europejski Trybunał

Sprawiedliwości w wyroku z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05, Félix

Palacios de la Villa przeciwko Cortefiel Servicios SA orzekł, że wykładni zakazu

wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek, o którym stanowi dyrektywa Rady

2000/78/WE, nie narusza uregulowanie krajowe, w oparciu o które za ważne uznaje

się klauzule o obowiązkowym przejściu na emeryturę, zawarte w układach

zbiorowych pracy i stawiające jako jedyne wymogi ukończenie przez pracownika

określonego wieku umożliwiającego nabycie uprawnień emerytalnych, jeżeli przepis

ten jest obiektywnie i racjonalnie uzasadniony, w ramach prawa krajowego,

słusznym celem związanym z polityką zatrudnienia i rynkiem pracy, oraz środki

podjęte dla realizacji tego celu interesu ogólnego są właściwe i konieczne. W

uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że cel tej polityki, jeśli przepis prawa

formalnie do niego nie nawiązuje, powinien wynikać z „innych elementów

wynikających z ogólnego kontekstu danego przepisu” (pkt 52-58 uzasadnienia). Z

powołanego orzeczenia wynika zatem, że zakazu dyskryminacji ze względu na

wiek nie narusza dokonanie takiego wypowiedzenia na podstawie przepisu układu

zbiorowego pracy, mającego oparcie w usprawiedliwionym celami polityki

społecznej ustawowym upoważnieniu do dokonywania takich wypowiedzeń.

Podobne stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 5 lipca

2012 r., C – 141/11, stwierdzając że art. 6 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2000/78

należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie przepisowi

krajowemu, takiemu jak przepis rozpatrywany w sprawie przed sądem krajowym,

który zezwala pracodawcy na rozwiązanie umowy o pracę pracownika jedynie z

tego powodu, że pracownik ten ukończył wiek 67 lat i nie uwzględnia wysokości

emerytury, którą zainteresowany będzie otrzymywał, jeżeli jest on obiektywnie i

10

racjonalnie uzasadniony zgodnym z przepisami celem dotyczącym polityki

zatrudnienia i rynku pracy i jeżeli stanowi właściwy i konieczny środek dla realizacji

tego celu. W wyroku z dnia 21 lipca 2011 r., C – 159/10 Trybunał Sprawiedliwości

wyjaśnił zaś, że dyrektywa 2000/78 ustanawiająca ogólne warunki ramowe

równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy nie stoi na przeszkodzie

obowiązywaniu ustawy, która przewiduje obowiązkowe przejście na emeryturę

urzędników mianowanych dożywotnio, w niniejszej sprawie prokuratorów, z chwilą

ukończenia przez nich 65 roku życia, z zastrzeżeniem możliwości kontynuowania

przez nich wykonywania pracy, gdy wymaga tego interes służby, maksymalnie do

czasu ukończenia przez nich 68 roku życia, w zakresie, w jakim celem tej ustawy

jest ustanowienie korzystnej struktury wiekowej, mającej wspierać zatrudnienie i

awanse młodych pracowników, zoptymalizowanie zarządzania zasobami ludzkimi i

tym samym zapobieganie sporom dotyczącym zdolności pracownika do

wykonywania pracy po osiągnięciu przez niego pewnego wieku, i w jakim ustawa ta

pozwala na osiągnięcie tego celu za pomocą właściwych i koniecznych do tego

środków. Aby wykazać właściwy i konieczny charakter danego środka, środek ten

nie może okazać się nierozsądny z punktu widzenia realizowanego celu i musi być

oparty na informacjach, których wartość dowodową ocenia sąd krajowy. Informacje

te mogą zawierać w szczególności dane statystyczne.

Z powyższego wynika, że rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy z

uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i uprawnień emerytalnych narusza zakaz

dyskryminacji ze względu na wiek tylko wówczas, jeżeli nie wystąpią okoliczności

opisane w art. 6 ust. 1 dyrektywy, których istnienie ocenia sąd rozpoznający sprawę

na podstawie zebranych dowodów, a nie przyjmując arbitralnie, jak to się stało w

niniejszej sprawie, że takiego rozwiązania ustawowego, jakie wynikało z art. 23 ust.

1 pkt 4 Karty Nauczyciela, nie uzasadniają „zadania oświatowe szkół, cele polityki

oświatowej lub racjonalna polityka kadrowa w szkolnictwie”. Wbrew stanowisku

Sądu Okręgowego, nie każde rozwiązanie ustawowe przewidujące rozwiązanie

stosunku pracy z osiągnięciem wieku emerytalnego jest więc niezgodne z

zasadami prawa unijnego, ale co ważniejsze, tak zwana prowspólnotowa wykładnia

przepisów prawa nie może prowadzić do odmowy zastosowania jednoznacznego w

swej treści przepisu prawa krajowego.

11

Do żadnych innych wniosków nie uprawnia też odwołanie się przez Sąd

drugiej instancji do orzecznictwa Sądu Najwyższego, w tym w szczególności do

uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08 (OSNP

2009 nr 19 – 20, poz. 248). Uchwała ta dotyczy bowiem wyłącznie wypowiedzenia

umowy o pracę, stanowiąc że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do

emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę

przez pracodawcę (art. 45 § 1 k.p.). W uzasadnieniu uchwały wyraźnie zaś

wskazano, że „powszechne prawo pracy (Kodeks pracy) nie przewiduje, że

osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury stanowi

uzasadnioną przyczynę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem. Można z tego

wyprowadzać - jako zasadę - zachowanie przez pracownika, spełniającego warunki

do nabycia emerytury, prawa do pracy, które nie powinno być ograniczane przez

dopuszczalność wypowiadania stosunku pracy tylko z powodu osiągnięcia wieku

emerytalnego lub nabycia prawa do świadczeń emerytalnych. Zasada ta znajduje

potwierdzenie w przepisach prawa, które wyjątkowo upoważniają pracodawców do

wypowiedzenia stosunku pracy w razie osiągnięcia przez pracownika wieku

emerytalnego lub nabycia prawa do emerytury (np. art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.; art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca

1990 r. o pracownikach samorządowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142,

poz. 1593 ze zm.; art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie

cywilnej, Dz.U. Nr 170, poz. 1218 ze zm.; art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23

grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 231,

poz. 1701 ze zm.). Przepisy te byłyby zbędne, gdyby nie obowiązywała

wspomniana zasada, zgodnie z którą osiągnięcie wieku emerytalnego lub nabycie

prawa do świadczenia emerytalnego nie stanowi samo przez się uzasadnionej

przyczyny wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy”. Wynika z tego, że

stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w tej uchwale nie można odnosić do

rozwiązywania stosunków pracy na innej podstawie prawnej niż przewidziana w

Kodeksie pracy, w tym do rozwiązywania stosunków pracy z nauczycielem

mianowanym w sposób określony przepisami Karty Nauczyciela, tym bardziej że

sytuacja pracowników kontraktowych i mianowanych w zakresie stabilizacji

12

zawodowej nie jest jednakowa. Status prawny pracownika mianowanego, także

nauczyciela, gwarantuje daleko idącą stabilizację zawodową z punktu widzenia

pewności zatrudnienia. Mogą być oni bowiem zwalniani wyłącznie z przyczyn

enumeratywnie wymienionych w pragmatykach służbowych (w odniesieniu do

nauczycieli określonych w art. 23 ust. 1 pkt 1 – 6 Karty Nauczyciela), podczas gdy

pracownicy kontraktowi, z każdej przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie.

Stanowiska Sądu Okręgowego nie uzasadnia też uchylenie art. 23 ust. 1 pkt

4 Karty Nauczyciela ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw

w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544).

Przepis ten został bowiem uchylony z dniem 1 stycznia 2013 r., a więc już po

rozwiązaniu z powodem stosunku pracy, a żaden przepis przejściowy ustawy nie

upoważnia do jej stosowania w tym zakresie do stanów faktycznych zaistniałych

przed jej wejściem z życie.

Z tych wszystkich względów, uznając, że podstawa naruszenia prawa

materialnego okazała się oczywiście uzasadniona, a skarżący nie oparł skargi na

podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd Najwyższy uwzględnił

wniosek zawarty w skardze kasacyjnej, orzekając co do istoty sprawy (art. 39816

k.p.c.).