II UK 84/14

Sygn. akt II UK 84/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku P. Spółka z o.o. w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego M. K.

o wydanie zaświadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 5 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Apelacyjnemu.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

wnioskodawcy P. Sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczenia Społecznych z 27

sierpnia 2012 r.

2

Sąd Okręgowy ustalił, że P. sp. z o.o. złożył wniosek o poświadczenie

dokumentów o ustawodawstwie właściwym dla pracownika w związku z czasowym

delegowaniem go do pracy na terytorium Francji w okresie od 9 stycznia 2012 r. do

31 lipca 2012 r. P. jest agencją pracy tymczasowej, zajmuje się między innymi

działalnością związaną z wyszukiwaniem miejsc pracy i pozyskiwaniem

pracowników, udostępnianiem wykwalifikowanych pracowników przedsiębiorstwom

z Unii Europejskiej w branżach; budowlanej, konstrukcyjnej oraz turystycznej.

Prowadzi w tym celu działalność rekrutacyjną, logistyczną i administracyjną.

Zainteresowany M. K. został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na

okres od 9 stycznia 2012 r. do 31 lipca 2012 r. i został zgłoszony do ubezpieczeń

jako pracownik. Zgodnie z umową o pracę zainteresowany został wysłany na

terytorium Francji.

Sąd I instancji uznał, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na

uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku, Sąd wskazał, że zasadniczym problemem

w sprawie było ustalenie właściwego ustawodawstwa, jakiemu powinien podlegać

pracownik wnioskodawcy w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego.

Decyzją z 24 sierpnia 2012 r. organ rentowy odmówił wydania formularza

A1, uzasadniając to tym, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki po stronie

płatnika do zastosowania art. 14a ust. 1 lit. a i art. 19 ust. 2 w związku z art. 83b

ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 11 ust.2 lit. a i art. 12

ust.1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w

sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE nr 166/1 z

30 kwietnia 2004 r.), art. 14 ust. 1 i art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu

Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego

wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE nr L 284 z 30 października 2009 r.) oraz

Decyzji nr A2 Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia

Społecznego z 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia

(WE) nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa mającego zastosowanie do

pracowników delegowanych i osób wykonujących pracę na własny rachunek

tymczasowo pracujących poza państwem właściwym (Dz. U. UE nr C 106/02 z 24

kwietnia 2010 r.).

3

W konkluzji stwierdzono, że ustawodawstwo polskie w zakresie ubezpieczeń

społecznych dla pracowników P. Sp. z o.o., wykonujących prace na terytorium

Francji i Niemiec, nie jest właściwe. W związku z tym zasadnie organ rentowy

odmówił wydania zaświadczenia A1.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 5 września 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok i

poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 sierpnia 2012 r.

w ten sposób, że nakazał wydać zaświadczenia potwierdzające, że M. K. podlega

polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych za czas od 9

stycznia 2012 r. do 31 lipca 2012 r., czyli w okresie wykonywania pracy na

terytorium Francji.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono przede wszystkim, że należało

rozstrzygnąć, czy wnioskodawca prowadzi na terenie Polski „znaczną działalność”,

o której mowa w art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, inną niż działalność

związaną z samym zarządzaniem wewnętrznym, oraz na jakich zasadach

zainteresowany został oddelegowany do pracy we Francji.

Przepisy art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 nie mają zastosowania

lub przestają mieć zastosowanie, w szczególności, gdy przedsiębiorstwo, do

którego pracownik został oddelegowany, pozostawia go w dyspozycji innego

przedsiębiorstwa w państwie członkowskim, w którym się znajduje, gdy pracownik

delegowany do danego państwa członkowskiego zostaje pozostawiony do

dyspozycji przedsiębiorstwa znajdującego się w innym państwie członkowskim, gdy

pracownik jest rekrutowany w danym państwie członkowskim w celu wysłania go

przez przedsiębiorstwo znajdujące się w drugim państwie członkowskim do

przedsiębiorstwa w trzecim państwie członkowskim.

Z powyższego wynika, że poza istnieniem więzi pracowniczej wymaga się,

aby przedsiębiorstwo delegujące „zwykle” prowadziło działalność na terenie

państwa, z którego pracownik został oddelegowany. Ponadto stwierdza się, że

chodzi o działalność w kraju delegującym „godną odnotowania”. Z decyzji nie

wynika przy tym, aby to właśnie obrót odgrywał pierwszoplanową rolę przy ocenie,

czy przedsiębiorstwo może powołać się na art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia

1408/71. Nie można tez pominąć, ze celem, dla którego stworzono możliwość

odstępstw od zasady terytorialności było maksymalne wspieranie swobodnego

4

przepływu pracowników oraz umożliwienie pracownikom, przedsiębiorcom i

instytucjom uniknięcie niepotrzebnych i kosztownych komplikacji

administracyjnych.

W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że analizując ponadto

wskaźniki takie jak; miejsce siedziby pracodawcy delegującego i jego administracji,

liczbę personelu administracyjnego obecnego w państwie członkowskim

wysyłającym, miejsce rekrutacji pracowników delegowanych, miejsce zawierania

umów, prawo któremu podlegają umowy zawarte z pracownikami, należało uznać

prawidłowość ustaleń Sądu I instancji.

Podkreślono jednak, że krótkotrwała zmiana niektórych wskaźników nie

powinna ważyć na ocenie wniosku. Funkcjonowanie przedsiębiorstwa uzależnione

jest bowiem od szeregu czynników, w tym od niego niezależnych. Dokumentacja

dostarczona przez spółkę wskazuje na zmienne wartości zarówno obrotów, jak i

liczby zatrudnionych pracowników. W 2011 r. i 2012 r. odnotowano spadek

osiąganego obrotu na terenie Polski, jednakże tendencja ta związana jest z obecną

sytuacja na rynku europejskim. Z tego też względu wartość osiąganych przez

stronę odwołującą się obrotów nie może stanowić podstawowego determinantu w

rozstrzyganiu niniejszej sprawy. Bezspornym przy tym jest, że podczas całego

okresu oddelegowania zainteresowanego zachowany był bezpośredni związek

między przedsiębiorstwem delegującym, a pracownikiem oddelegowanym.

Wszystkie te okoliczności świadczą w ocenie Sądu o istnieniu po stronie

wnioskodawcy przesłanek warunkujących wydanie zaświadczenia A1 przez

wydanie którego organ rentowy potwierdza objęcie pracownika delegowanego

krajowym systemem ubezpieczeń społecznych.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego złożył organ rentowy,

zarzucając naruszenie: art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

oraz art. 11 ust. 2 lit. a i art. 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i

Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE nr L 166 z 30.04.2004 r.) art. 14 ust. 1 i

2 i art. 19 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)

nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia

(WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

5

(Dz. Urz. UE nrL 284 z 30.10.2009 r.) poprzez ich błędną wykładnię w wyniku,

której nie zasadnie przyjęto, że P. Sp. z o.o. w spornym okresie prowadził

normalną działalność na terenie Polski w związku, z czym zainteresowany w

okresie tym winien podlegać ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń

społecznych, co spowodowało z kolei naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z 11 ust.

1 i art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

poprzez ich zastosowanie i niezasadne objęcie zainteresowanego ubezpieczeniami

społecznymi, jako pracownika na terenie Polski.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do

istoty sprawy oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie

kasacyjne na rzecz organu rentowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi wraz z

pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie przede wszystkim ze

względu na nietrafny pogląd, że „wartość osiąganych przez stronę odwołującą się

obrotów nie może stanowić podstawowego determinantu w rozstrzyganiu niniejszej

sprawy”.

W wyroku Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2014 r., II UK 565/13, LEX nr

1475235, stwierdzono, że agencja pracy tymczasowej, delegująca zatrudnianych

pracowników do pracy za granicą, może być uznana, za pracodawcę zazwyczaj

prowadzącego znaczną część działalności, innej niż działalność związana z

samym zarządzaniem wewnętrznym na terytorium państwa członkowskiego, w

którym ma swoją siedzibę, czyli w rozumieniu przepisów rozporządzeń Parlamentu

Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (art. 12 ust. 1) oraz nr 987/2009 dotyczącego

wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji zabezpieczenia

społecznego (art. 14 ust. 2), przy czym ocena w tym zakresie powinna uwzględniać

wymagany obrót z prowadzonej działalności, osiągany w kraju delegowania na

6

poziomie 25% całego jej obrotu (zob. też wyrok SN 4 czerwca 2014 r., II UK

550/13, LEX nr 1478710).

Jak trafnie podniesiono w wyroku Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2014 r.,

II UK 92/14, niepubl., w sprawie tego samego wnioskodawcy, skalę działalności

przedsiębiorstwa na terytorium państwa oddelegowania najpełniej oddaje jego

obrót krajowy stanowiący jednocześnie kryterium racjonalnie sprawdzalne, zaś

pogląd o wadze tego kryterium można uznać za utrwalony i nadal aktualny.

Skoro wymagany jest obrót na poziomie 25% w kraju delegowania, a więc

jednej czwartej całego obrotu, więc odejście poniżej tak zakreślonej skali nie może

być dowolne. Wymaganie „pogłębionej analizy” przypadku, w którym obrót krajowy

przedsiębiorstwa plasuje się poniżej wskazanego poziomu (zgodnie z zaleceniami

Poradnika praktycznego) nie oznacza co do zasady zniesienia tak określonego

poziomu obrotu, ale rodzi konieczność racjonalnego uzasadnienia ewentualnego

odstępstwa od warunku zastrzeżonego obrotu w konfrontacji z pozostałymi

wypracowanymi w orzecznictwie kryteriami. Co do zasady, obrót przedsiębiorstwa

działającego od dłuższego czasu na rynku można oszacować na podstawie

opublikowanych sprawozdań finansowych za poprzednie 12 miesięcy.

W ocenie Sądu Najwyższego konieczne było przede wszystkim ustalenie w

sprawie, jak kształtowały się proporcje obrotu krajowego do zagranicznego w roku

poprzedzającym delegowanie (2011) oraz w roku delegowania (2012) r. Tylko taka

perspektywa może stanowić podstawę do oceny, czy odwołująca się Spółka

(działająca co najmniej od 2005 r.) prowadziła w okresie delegowania

zainteresowanego znaczną część działalności w kraju delegowania.

Z tego względu, orzeczono jak w sentencji.