III CSK 27/14

Sygn. akt III CSK 27/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa H. M.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości A. N., R. H.

i A. N.

o ustalenie nieważności aktu notarialnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 września 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną; przyznaje od Skarbu Państwa -

Sądu Apelacyjnego J. K. kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset)

powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

powódce w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 września 2012 r. oddalił apelację powódki

od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 stycznia 2012 r. oddalającego żądanie

powódki stwierdzenia nieważności umowy z dnia 31 maja 2006 r., mocą której syn

powódki R. H., działający w jej imieniu na podstawie pełnomocnictwa notarialnego z

dnia 10 marca 2006 r. sprzedał A. N. i A. N. bliżej określony lokal mieszkalny.

U podłoża tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że pełnomocnik powódki

o odwołaniu pełnomocnictwa dowiedział się dopiero po zawarciu umowy sprzedaży

lokalu, jak również, że o tej czynności nabywcy lokalu nie wiedzieli, ani też nie

mogli się o niej z łatwością dowiedzieć.

Skarga kasacyjna powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 5 k.c. w zw. z art. 58

§ 2 k.c. i art. 388 § 1 k.c., art. 83 § 1 k.c. i art. 233 k.p.c., i zmierza do uchylenia

tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 105 k.c. jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania

dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego

umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu

umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć. Wygaśnięcie

pełnomocnictwa nie ma więc wpływu na ważność czynności prawnej dokonanej

przez pełnomocnika w granicach umocowania, chyba że osoba, z którą

pełnomocnik zawarł czynność, o wygaśnięciu wiedziała lub brak takiej wiadomości

był wynikiem niedbalstwa. Ustawodawca w art. 105 k.c. udziela silniejszej ochrony

interesom kontrahenta, wprowadzając jako zasadę ważność dokonanej czynności.

Ważna czynność prawna zgodnie z istotą pełnomocnictwa wywiera skutki

bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 k.c.).

Według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń nabywcom lokalu nie było

wiadomo, ani też nie mogli dowiedzieć się z łatwością o odwołaniu udzielonego

synowi skarżącej pełnomocnictwa do sprzedaży tego lokalu. Stąd wygaśnięcie tego

umocowania nie miało wpływu na ich sytuację prawną. Niepodobna przeto przyjąć,

że dokonana sprzedaż lokalu do momentu potwierdzenia przez skarżącą tej

3

czynności prawnej stanowiła czynność ułomną (negotium claudicans), i że wobec

jej niepotwierdzenia jest ona nieważna.

Ubocznie, okoliczność, że pełnomocnik dokonał czynności prawnej w imieniu

reprezentowanego w granicach umocowania, nie wiedząc o fakcie odwołania

pełnomocnictwa, w relacji pomiędzy mocodawcą i jego pełnomocnikiem nie

wyklucza uznania działania pełnomocnika za sprzeczne z łączącą ich ewentualnie

umową albo zasadami współżycia społecznego powodującego odpowiedzialność

odszkodowawczą odwołanego pełnomocnika wobec mocodawcy. Przy czym,

niewątpliwa możność wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym przeciwko

odwołanemu pełnomocnikowi może dla mocodawcy okazać się iluzoryczna

w świetle unormowań z art. 101 w związku z art. 105 k.c.

Skarżąca zarzuca pogwałcenie art. 58 § 2 k.p.c. przez jego nie zastosowanie,

w sytuacji, gdy zawarcie przez pełnomocnika niekorzystnej dla niej umowy

sprzedaży naruszało łączący ich stosunek wewnętrzny.

Brak podstaw do zastosowania w sprawie art. 105 in fine k.c. nie wyklucza

możliwości badania, czy mimo tego czynność prawna dokonana z udziałem osoby

trzeciej i pełnomocnika mocodawcy była sprzeczna z zasadami współżycia

społecznego (art. 58 § 2 k.c.).

Trzeba zauważyć, że działanie pełnomocnika w stosunku do jego

mocodawcy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego nie przesądza o tym,

wbrew stanowisku skarżącej, że czynność prawna zawarta przez pełnomocnika

z osobą trzecią jest automatycznie nieważna na podstawie art. 58 § 2 k.c.

Jak wskazano, zgodnie z art. 95 § 2 k.c. czynność prawna dokonana przez

przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla

reprezentowanego.

Zgodzić się natomiast ze skarżącą należy o tyle, o ile twierdzi, iż nie jest

wykluczone uznanie za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego czynności

prawnej dokonanej pomiędzy pełnomocnikiem i osobą trzecią, wówczas,

gdy osoba trzecia wiedziała lub co najmniej powinna była wiedzieć o zawieraniu

czynności prawnej przez pełnomocnika sprzecznej z wolą jego mocodawcy.

Pomijając sytuację ewentualnej zmowy pomiędzy pełnomocnikiem i osobą trzecią -

4

co mogłoby nawet prowadzić do uznania zawartej przez nich czynności prawnej

za popełnienie przestępstwa, a w konsekwencji do nieważności czynności prawnej

na podstawie art. 58 § 1 k.c. - za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

może być uznane takie działanie osoby trzeciej, która dokonuje czynności prawnej

z pełnomocnikiem, wiedząc o tym, bądź mogła i powinna była wiedzieć, że jest ona

nie tylko sprzeczna z wolą mocodawcy, ale także ma na celu uzyskanie przez

pełnomocnika korzyści majątkowej z istotnym pokrzywdzeniem osoby mocodawcy.

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego

wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.), a więc na skarżącej, której zarzut naruszenia

art. 58 § 2 k.c. opiera się również na twierdzeniu, że pozwani powinni sobie zdawać

sprawę z istotnego jej pokrzywdzenia. Takiego dowodu, niewątpliwie trudnego do

przeprowadzenia, skarżąca nie przeprowadziła. Stąd zarzut naruszenia 58 § 2 k.c.

należało uznać za bezzasadny.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.