I UK 169/14

Sygn. akt I UK 169/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o prawo do emerytury górniczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16

października 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i przyznaje adw. Z. K. od Skarbu

Państwa - Sądu Apelacyjnego kwotę 120 zł (sto dwadzieścia)

powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 marca 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w S. odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej z uwagi

2

na brak udowodnienia wymaganego ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.) 25-letniego okresu pracy górniczej wykonywanej stale i w

pełnym wymiarze czasu pod ziemią. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że

ubezpieczony na dzień 22 marca 2012 r. wykazał 19 lat, 8 miesięcy i 14 dni takiej

pracy.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia

28 maja 2013 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał

ubezpieczonemu M. M. prawo do emerytury, poczynając od dnia 22 marca 2013 r.

Sąd Okręgowy w oparciu o akta organu rentowego, akta osobowe ubezpieczonego

z okresu zatrudnienia w KWK „K.”, zeznania świadków: M. G., M. M., J. B. i M. N.

oraz zeznania ubezpieczonego, ustalił, iż wniosek o emeryturę złożył on w dniu 22

marca 2012 r.; w okresie od dnia 13 maja 1992 r. do dnia 24 kwietnia 1999 r.

pracował w KHW S.A. KWK „K.-K.” Ruch II jako sygnalista pod ziemią. W

rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 50e ust. 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym

prawo do górniczej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko,

przysługuje pracownikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat. Sąd

pierwszej instancji, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przyjął,

że ubezpieczony przez cały okres sporny zasadniczo pracował pod ziemią, a tylko

wyjątkowo na nadszybiu, w niewielkim wymiarze, bądź w weekendy, podczas

wykonywania zastępstwa nieobecnego pracownika. Zdaniem Sądu, nie zmieniało to

charakteru pracy ubezpieczonego, który faktycznie stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy wykonywał prace pod ziemią, na podszybiu. Uwzględniając w

wymiarze pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze

okres sporny w tej sprawie, Sąd przyjął, że łączny wymiar tej pracy wynosi 25 lat, a

co za tym idzie, ubezpieczony spełnił kumulatywnie wszystkie przesłanki

warunkujące przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, dlatego mając na

uwadze treść art. 100 ust. 1 powołanej ustawy, zmienił zaskarżoną decyzję organu

rentowego w ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do emerytury,

3

począwszy od dnia 22 marca 2012 r., tj. od daty złożenia wniosku, orzekając na

mocy art. 47714

§ 2 k.p.c.

Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16 października 2013 r. zmienił

zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. W ocenie Sądu drugiej instancji Sąd

Okręgowy dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w

sposób nieuprawniony zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy wykonywanej stale

i w pełnym wymiarze pod ziemią cały okres zatrudnienia w KHW S.A. Kopalnia

Węgla Kamiennego „K.-K.” Ruch II od 13 maja 1992 r. do 24 kwietnia 1999 r., co w

konsekwencji spowodowało, że nieprawidłowo ustalił spełnienie warunków

pozwalających na przyznanie mu prawa do emerytury górniczej bez względu na

wiek.

W niniejszej sprawie M. M. złożył w organie rentowym w dniu 22 marca 2012

r. wniosek o emeryturę, dokumentując świadectwem pracy zatrudnienie pod ziemią

w KWK „S.” w C. w okresie od 15 września 1986 r. do 12 maja 1992 r. oraz

zaświadczeniem pracy zatrudnienie pod ziemią w KWK „W.” w K. w okresie od 26

kwietnia 1999 r. do 22 marca 2012 r. Przedłożył również świadectwo pracy z okresu

zatrudnienia w KWK „K.-K.”, wskazujące na pracę w charakterze sygnalisty pod

ziemią w okresie od 13 maja 1992 r. do 24 kwietnia 1999 r. - wraz z wykazem

zjazdów.

W oparciu o powyższe dokumenty organ rentowy zaliczył ubezpieczonemu

do pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zatrudnienie w KWK

„S.” oraz w KWK „W.”, a także 19 miesięcy z okresu zatrudnienia w KWK „K.-K.”, tj.

te miesiące, w których przez wszystkie dni robocze wykonywał on pracę na

stanowisku sygnalisty podszybia. Apelujący powołał się przy tym na wymiar tych dni

roboczych - 22 dni za miesiąc w odniesieniu do okresów przypadających po dniu 1

stycznia 1981 r. - zgodne z treścią § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad

wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) wydanego na podstawie

delegacji zawartej w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), który zachował aktualność

4

po dacie wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o treść art. 194.

Z dołączonego wykazu ewidencji zjazdów, począwszy od lutego 1996 r.

wynikało, że praca ubezpieczonego była zróżnicowana, polegała ona na pracy

sygnalisty podszybia, sygnalisty nadszybia, przy naprawie urządzeń

przyszybowych, czyszczeniu rząpia, naprawy w szybie i prac związanych z

likwidacją szybu. W ocenie Sądu analiza tego dokumentu pozwala zauważyć, że

nie sposób było zaliczyć do pracy w pełnym wymiarze czasu pod ziemią całego

okresu pracy, począwszy od lutego 1996 r. do grudnia 1998 r. Sąd stwierdził, że w

1996 r. z całą pewnością nie można było zaliczyć do takiej pracy miesięcy: maja,

sierpnia i grudnia. W maju ubezpieczony pracował jako sygnalista podszybia tylko

w wymiarze 15 dniówek roboczych i 2 dniówki w szybiku „27”, a pozostały czas

pracy jako sygnalista nadszybia. Z kolei, w sierpniu takich dniówek pod ziemią

ubezpieczony wykazał 11, a w grudniu 10. W 1997 r. z okresu pracy pod ziemią

stale i w pełnym wymiarze należało wyłączyć miesiące: styczeń, luty, lipiec i

grudzień, w których kolejno w takim charakterze pracował w wymiarze 7 dniówek, 9

dniówek, 15 dniówek i 16 dniówek, a w 1998 r. należało wyłączyć miesiące: styczeń

luty, marzec, maj, czerwiec i wrzesień, w których kolejno w takim charakterze

pracował w wymiarze 8 dniówek, 19 dniówek, 10 dniówek, 18 dniówek i 16

dniówek. Zdaniem Sądu analiza wykazu zjazdów ubezpieczonego po lutym 1996 r.

pozwalała zauważyć, że faktycznie w większości miesięcy przeważała liczba

dniówek pod ziemią, co niemniej, wobec braku wykazania 22 dni takiej pracy, nie

pozwalało do zaliczenia jej do stażu jako pracy stale i w pełnym wymiarze pod

ziemią. W tym stanie rzeczy okres zatrudnienia ubezpieczonego w górnictwie,

poczynając od dnia 15 września 1986 r. do dnia 22 marca 2012 r., tj. do dnia

złożenia wniosku o emeryturę, wynosił łącznie 25 lat 6 miesięcy i 6 dni. Po

wyłączeniu tylko miesięcy z okresu od marca 1996 r. do 1999 r. w wymiarze 13

miesięcy, opisanych wyżej, zdaniem Sądu ubezpieczony nie wykazał 25 lat pracy

pod ziemią stale i w pełnym wymiarze. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania,

Sąd Apelacyjny uznając apelację organu rentowego za zasadną, na mocy art. 386

§ 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i orzekł, jak w sentencji.

5

Ubezpieczony zaskarżył powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną,

zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie prawa materialnego: - art. 50e ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1440), poprzez błędną wykładnię; - § 31

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r.

w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. z 2011 r. Nr

237, poz. 1412) przez nieprawidłowe jego zastosowanie, polegające na

niesłusznym uznaniu, że ubezpieczony nie wylegitymował się wymaganym 25

letnim okresem pracy górniczej pod ziemią wykonywanej stale i w pełnym wymiarze

czasu pracy; - art. 2 Konstytucji RP, art. 32 ust 1 Konstytucji RP i art. 67 ust 1

Konstytucji RP poprzez to, że z powołaniem się na normatywną treść art. 50e ust. 1

dokonując błędnej wykładni tych przepisów wbrew zasadzie równości wobec prawa

- ubezpieczonemu nie zaliczono do okresu pracy górniczej okresu pracy pod ziemią

w KHW S.A. Kopalnia Węgła kamiennego „K. – K. „ Ruch II od lutego 1996 r. do

grudnia 1998 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc pod

rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 39813

k.p.c.). Strona

skarżąca nie wskazała, jako podstawy kasacyjnej, naruszenia przepisów

postępowania. Wobec niezakwestionowania ustaleń stanowiących faktyczną

podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, ustalenia te należy

uznać za niewadliwe. Innymi słowy Sąd Najwyższy jest związany przy

rozpoznawaniu sprawy ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd drugiej

instancji, co do braku możliwości zaliczenia pracy ubezpieczonego w pełnym

wymiarze czasu pod ziemią okresów od marca 1996 r. do 1999 r. w wymiarze 13

miesięcy, opisanych wyżej, w których to okresach ubezpieczony nie przepracował

22 dni pod ziemia w miesiącu - zgodne z treścią § 31 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia

emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń.

6

W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji nie naruszył przepisu art. 50e ust.

1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i

zasad wypłaty tych świadczeń (w obowiązującym stanie prawnym o tej samej treści

§ 31 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października

2011 r w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe). Wykładnia

tych przepisów nie budzi wątpliwości. Obowiązujący poprzednio art. 48 ustawy

emerytalnej (oraz jego odpowiednik w postaci art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin) jak i obecny art. 50e tej ustawy

statuują własny, odrębny od art. 50a (i jego poprzednika w postaci art. 34) układ

warunkujący nabycie uprawnień do emerytury górniczej, rezygnując z przesłanki

wieku emerytalnego na rzecz dłuższego, bo 25-letniego stażu kwalifikowanej pracy

górniczej. Przepisy te dotyczą wyłącznie tak zwanej „czystej” pracy górniczej i to

jedynie tej wykonywanej pod ziemią, w dodatku w pełnym - a nie w minimum

połowie - wymiarze czasu pracy. Ponadto przy spełnieniu warunku nieprzystąpienia

do otwartego funduszu emerytalnego. Tak jak dawny art. 48 ust. 2 i 3 ustawy

emerytalnej wprowadzał własne, odrębne od regulacji art. 34 w związku z art. 38 tej

ustawy, okresy zaliczane do owej kwalifikowanej pracy górniczej, tak czyni to

również obecny art. 50e. Emerytura górnicza bez względu na wiek umożliwiając

nabycie uprawnień emerytalnych w stosunkowo młodym wieku, (zob. uchwałę SN z

dnia 18 grudnia 1985 r., III UZP 46/85, OSNAPiUS 1986 nr 7-8, poz. 116), zaostrza

w porównaniu do emerytury górniczej, gdzie przesłanka jest wiek ubezpieczonego -

warunki nabycia uprawnień emerytalnych. Na podstawie obowiązujących przepisów

do okresów pracy górniczej nie zalicza się już okresu niezdolności do pracy z tytułu

wypadku w drodze do pracy lub z pracy, za które wypłacone zostało wynagrodzenie

lub zasiłek chorobowy albo świadczenie rehabilitacyjne, innych okresów

niezdolności do pracy z powodu choroby lub odosobnienia w związku z chorobą

zakaźną oraz okresu urlopu/świadczenia górniczego. Rygoryzm tego przepisu

wyraża się również w tym, że okres 25-letniego stażu kwalifikowanej pracy

górniczej należy ustalać w oparciu o § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad

7

wypłaty tych świadczeń (w obowiązującym stanie prawnym § 31 rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r.). Przepis ten

stanowi, że „przy obliczaniu okresów zatrudnienia dodaje się poszczególne okresy

zatrudnienia obejmujące lata, miesiące i dni. Okresy niepełnych miesięcy

zatrudnienia oblicza się w dniach. Sumę dni zamienia się na miesiące, przyjmując

za miesiąc 30 dni kalendarzowych; sumę miesięcy zamienia się na lata, przyjmując

pełne 12 miesięcy za jeden rok. Jeżeli w zaświadczeniu stwierdzającym okresy

zatrudnienia podane są dniówki robocze, a nie okresy zatrudnienia, sumę dni

zamienia się na miesiące, przyjmując za miesiąc 22 dni robocze, a za okresy przed

dniem 1 stycznia 1998 r. - 25 dni roboczych”. Przepis ten wskazuje dwa sposoby

obliczania okresów składkowych i nieskładkowych mających istotny wpływ na

powstanie prawa do świadczeń oraz ich wysokość. Pierwszy z nich nakazuje

przeliczenie okresów zatrudnienia na lata, miesiące i dni (zdanie pierwsze) oraz

obliczenie dni z niepełnych miesięcy zatrudnienia (zdanie drugie). Tego sposobu

dotyczy reguła zamiany pełnych 12 miesięcy za rok, oraz dni na miesiące –

„przyjmując 30 dni kalendarzowych za miesiąc”. Przez okresy „niepełnych miesięcy

zatrudnienia” należy rozumieć te miesiące, w których zatrudnienie trwało krócej niż

miesiąc kalendarzowy, czyli wówczas, jeśli nie było wykonywane przez wszystkie

dni konkretnego miesiąca, w szczególności, gdy rozpoczęło się po pierwszym dniu

miesiąca, względnie zakończyło się przed ostatnim jego dniem.

Drugą regułę obliczania okresów zatrudnienia przewiduje zdanie ostatnie

tego przepisu odnoszące się przede wszystkim do tak zwanych pracowników

dniówkowych. Skoro prawodawca wskazał określony sposób obliczania okresów

zatrudnienia na podstawie wykazów dniówek roboczych, to ten sposób przeliczenia

dniówek roboczych należało zastosować w rozpatrywanej sprawie. Wykaz

ewidencji zjazdów stanowiący dowód w niniejszej sprawie szczegółowo określał dni

- kiedy ubezpieczony wykonywał pracę górniczą pod ziemią stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze, że zgodnie art. 50e ust. 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

prawo do górniczej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko,

przysługuje pracownikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w

pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat. - nie było

8

zatem żadnego logicznego ani aksjologicznego argumentu przemawiającego za

odmiennym, ustalaniem tak zwanej „czystej” pracy górniczej. Innym słowy nie było

racjonalnych przyczyn, aby przy zamianie na miesiące wykazanych górniczych

dniówek - odmiennie niż wskazuje to § 31 powołanego rozporządzenia –

przyjmować, że praca górnicza pod ziemią to okres krótszy niż 22 dniówki w

miesiącu przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej na podstawie art. 50e ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

Analizując wykazy zjazdów ubezpieczonego (niekwestionowany dowód w

sprawie), po odliczeniu od stażu ubezpieczeniowego tylko miesięcy z okresu od

marca 1996 r. do 1999 r. w wymiarze 13 miesięcy, kiedy ubezpieczony nie

przepracował co najmniej 22 dniówek w miesiącu pod ziemia, podzielić należy

pogląd Sądu drugiej instancji, że ubezpieczony nie wykazał 25 lat pracy pod ziemią

stale i w pełnym wymiarze (art. 50e ustawy emerytalnej).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji, na podstawie art. 39814

k.p.c.