I UK 141/14

Sygn. akt I UK 141/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

Protokolant Grażyna Grabowska

w sprawie z odwołania Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "S." – A. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zwrot nienależnie opłaconych składek,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 grudnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 października 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił odwołanie

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2011 r., którą

odmówił A. M., prowadzącemu Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „S.” zwrotu

nienależnie, w ocenie wnioskodawcy, opłaconych składek za okres od marca 2006

2

r. do grudnia 2007 r. w łącznej (sprecyzowanej w odwołaniu) kwocie 24.804,60 zł, z

powodu niestwierdzenia nadpłaty.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 października 2013 r. oddalił apelację

wnioskodawcy. W uzasadnieniu wyroku zaakceptował stan faktyczny ustalony

przez Sąd pierwszej instancji, z którego wynika, że Przedsiębiorstwo

Wielobranżowe „S.” A. M. w S. jest zakładem pracy chronionej. W okresie od 1 do

14 lipca 2009 r. Oddział ZUS w K. przeprowadził w nim kontrolę, której celem było

sprawdzenie prawidłowości oraz rzetelności obliczania i potrącania składek w

okresie od 1 września 2004 r. do 30 czerwca 2009 r. W jej wyniku organ rentowy

stwierdził nieprawidłowości „polegające między innymi na tym, że wnioskodawca

naliczał składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wynagrodzeń

wypłaconych pracownikom za dany miesiąc do dnia 15 następnego miesiąca,

zamiast od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, którego dana

deklaracja dotyczy”. W związku z powyższym organ rentowy wezwał płatnika

składek do sporządzenia korekt złożonych deklaracji za poszczególne miesiące; od

kwietnia 2006 r. do grudnia 2006 r. i od lutego 2007 r. do grudnia 2007 r.

Wnioskodawca dokonał przedmiotowych korekt w styczniu 2008 r. zgodnie z

zaleceniami pokontrolnymi przy uwzględnieniu zasady, iż kwoty składek

finansowanych przez PFRON i budżet państwa zostały wykazane w kwotach

nieprzekraczających kwot wykazanych w pierwotnie składanych deklaracjach. Po

stwierdzeniu błędów ponowne korekty wnioskodawca złożył w dniach 21 i 22

stycznia 2010 r. Wówczas ZUS stwierdził na koncie wnioskodawcy zadłużenie,

które z tytułu składek wynosiło: na ubezpieczenie społeczne za miesiąc grudzień

2007 r. i listopad 2008 r. - 4.898,79 zł plus odsetki za zwłokę, liczone do dnia

zapłaty, na Fundusz Pracy za grudzień 2007 r. i styczeń 2009 r. - kwotę 2.312,87 zł

plus odsetki za zwłokę do dnia zapłaty.

W dniu 22 marca 2010 r. wnioskodawca uregulował zadłużenie, dokonując

wpłat w łącznej kwocie 8.882,76 zł. Kwoty te pokryły należności główne i odsetki za

zwłokę, obliczone na dzień zapłaty. Dopiero wówczas ZUS wydał zaświadczenie o

niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponieważ

dokumentacja korygująca dotycząca lat 2006-2007 została przez wnioskodawcę

3

złożona po dniu 30 czerwca 2008 r. to rozliczenie nastąpiło przez system ZUS KSI

na nowych, niekorzystnych dla wnioskodawcy zasadach, czyli bez możliwości

uwzględniania ich finansowania przez PFRON i budżet państwa.

W ocenie Sądu Apelacyjnego kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy stała

się zmiana przepisów obowiązujących w zakresie finansowania składek przez

budżet państwa oraz PFRON, obowiązująca od dnia 1 sierpnia 2008 r. Do dnia 31

lipca 2007 r. zasady finansowania składek na ubezpieczenie społeczne osób

niepełnosprawnych regulował art. 25 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

(Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.; dalej również jako ustawa o rehabilitacji). Na jego

podstawie pracodawcy zatrudniający niepełnosprawnych pracowników, a także

niepełnosprawni przedsiębiorcy podejmujący po raz pierwszy działalność

gospodarczą mieli prawo do dofinansowania składek na ubezpieczenie społeczne

ze środków budżetu państwa i PFRON. W zakresie, w jakim przysługiwało im to

dofinansowanie, zwolnieni byli z obowiązku wpłacania składek do ZUS, zaś

rozliczenie składek następowało na podstawie składanych przez płatników

deklaracji rozliczeniowych z wykazanymi kwotami składek finansowanych ze

środków budżetu państwa oraz PFRON. Od dnia 1 stycznia 2008 r. nastąpiła

zmiana wprowadzona ustawą z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 115, poz. 791), która

spowodowała, że nie podlegały już finansowaniu na zasadach określonych w art.

25 ust. 2, 3, 3a i 3b tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2007 r.,

zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rozliczane w dokumentach składanych

za okresy rozliczeniowe do grudnia 2007 r., jeżeli dokumentacja korygująca została

złożona po dniu 30 czerwca 2008 r., tak jak wystąpiło w niniejszej sprawie. Złożone

bowiem we wrześniu 2009 r. i w styczniu 2010 r., korekty dotyczyły okresu 2006-

2007 i podlegały rozliczeniu na nowych, niekorzystnych dla wnioskodawcy

zasadach. Rozliczenie to nie obejmowało możliwości finansowania składek przez

budżet państwa oraz PFRON. Przesądził o tym art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz

zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw,

4

który stanowił, iż finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne, na zasadach

określonych w art. 25 ust. 2, 3, 3a i 3b ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r., przysługuje nie dłużej niż do składek

rozliczanych w dokumentach składanych za miesiąc grudzień 2007 r. Nie podlegają

finansowaniu na zasadach określonych w art. 25 ust. 2, 3, 3a i 3b ustawy, o której

mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r., zaległe

składki na ubezpieczenia społeczne rozliczane w dokumentach składanych za

okres do miesiąca grudnia 2007 r., jeżeli złożenie tych dokumentów do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych nastąpi po dniu 30 czerwca 2008 r. (ust. 2).

Oczywistym jest, w ocenie Sądu Apelacyjnego, iż w świetle powołanych

przepisów płatnicy składający po dniu 30 czerwca 2008 r. raporty miesięczne

korygujące lub deklarację rozliczeniową korygującą za okres do grudnia 2007 r.

mogli w nich uwzględniać rozliczenie składek z uwzględnieniem ich finansowania

przez budżet państwa i PFRON wyłącznie do kwoty uwzględnionej w dokumentach

złożonych za dany okres przed 1 lipca 2008 r. Reasumując, złożenie przez płatnika

przedmiotowych korekt po dacie 30 czerwca 2008 r., spowodowało stwierdzenie na

jego koncie niedopłaty. Uiszczenie następnie przez niego należnych składek,

przyczyniło się do właściwego rozliczenia konta. Nie stwierdzono wówczas żadnej

nadpłaty składek, co powoduje, że wydana decyzja ZUS była prawidłowa.

Dokonanie korekty po dacie wejścia w życie przepisów dotyczących sposobu

finansowania składek, rodzi po stronie wnioskodawcy negatywne konsekwencje.

Jakkolwiek prawdą jest, iż w protokole kontroli przeprowadzonej przez ZUS nie

stwierdzono zaległości, to jednakże ujawniona nieprawidłowość, o której mowa

wyżej, w połączeniu z koniecznością złożenia korekt oraz zmianą przepisów,

przyczyniła się do stwierdzenia zaległości na koncie rozliczeniowym płatnika.

Dobrowolne uiszczenia kwoty zaległych składek uchroniło go w istocie od ich

egzekucji, z narażeniem na dodatkowe koszty.

Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa

materialnego tj. przepisu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie

ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 115, poz.791)

5

przez jego błędne zastosowanie, polegające na zastosowaniu powyższego

przepisu do składek na ubezpieczenia społeczne niebędących zaległymi składkami,

podczas gdy powołany przepis stanowi, iż „Nie podlegają finansowaniu na

zasadach określonych w art. 25 ust. 2, 3, 3a i 3b ustawy, o której mowa w art. 1, w

brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r., zaległe składki na

ubezpieczenia społeczne rozliczane w dokumentach składanych za okres do

miesiąca grudnia 2007 r., jeżeli złożenie tych dokumentów do Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych nastąpi po dniu 30 czerwca 2008 r.”

Wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na rozprawie wskazując na

wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego, a mianowicie: „Czy możliwe jest

powstanie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w przypadku

deklarowania i opłacania tych składek przed określonym w przepisach terminem do

złożenia tych deklaracji oraz dokonania wpłaty, tj. czy zaległość wobec Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych może powstać w wyniku wcześniejszego opłacenia

składek, niż przewidują to obowiązujące przepisy”.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 18 grudnia 2012 r., oraz

orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie odwołania od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. z dnia 17 marca 2011 r., a także o

zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz odwołującego się – A.

M. kosztów procesu za obie instancje oraz kosztów postępowania kasacyjnego;

ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, przy uwzględnieniu kosztów

dotychczasowego postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnioną podstawę.

W stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r. do dnia 31

grudnia 2007 r. składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób

niepełnosprawnych, należne według stopy obowiązującej wszystkich

ubezpieczonych, finansowane były zgodnie z zasadami przewidzianym w art. 25

6

ust. 2-3a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej

oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a zasady finansowania, rozliczania i

opłacania składek na ubezpieczenia społeczne były regulowane przepisami ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137,

poz. 887 ze zm.). W związku z tym, że część kosztów osobowych pracodawcy

zatrudniającego pracowników niepełnosprawnych, odpowiadająca składce na

ubezpieczenie emerytalne, pokrywana była przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji

Osób Niepełnosprawnych, oraz budżet państwa, płatnik rozliczał je według

ustalonego wzoru deklaracji rozliczeniowej, w której podawał między innymi

zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń społecznych,

z uwzględnieniem podziału na składki finansowane przez płatnika oraz budżet

państwa i PFRON, a także składał oświadczenie o zgodności danych zawartych w

deklaracji ze stanem faktycznym. Dokumenty te oraz imienne raporty miesięczne

płatnik przesłał do 15 dnia następnego miesiąca (art. 46 i 47 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych).

W tym kontekście Sąd Najwyższy uznał, że w zaskarżonym wyroku Sąd nie

wyjaśnił szczegółowo, jakie uchybienie kryło się pod stwierdzeniem przez ZUS po

kontroli w 2009 r., że „wnioskodawca naliczał składki na ubezpieczenie społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych od wynagrodzeń wypłaconych pracownikom za dany miesiąc do

dnia 15 następnego miesiąca” i polecił na skutek tego sporządzenie korekty

deklaracji. Tak ujęty zarzut nie byłoby wystarczający do stwierdzenia uchybienia

przepisom, uchybienie mogłoby polegać na tym, że płatnik obliczał składki i

ujmował je w deklaracjach do 15 dnia miesiąca, w którym faktycznie je wypłacił.

Sąd Apelacyjny nie odniósł się również do zarzutu apelacji, iż wnioskodawca opłacił

składki z miesięcznym wyprzedzeniem i jedynie to skorygował w składanych

później deklaracjach. Brak dokładnych wyjaśnień tych kwestii uniemożliwiał

właściwą subsumcję wskazanych w uzasadnieniu wyroku przepisów.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie II CSK 636/13

(LEX nr 1504838) wyraził utrwalony już pogląd, że zastosowanie przepisów prawa

materialnego do niedostatecznie ustalonego przez sąd drugiej instancji stanu

faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm

7

prawnych, a brak stosownych ustaleń uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia

prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie.

Aprobując te konstatacje Sąd Najwyższy uznał, że mają one adekwatne

zastosowanie do niniejszej sprawy. Brak ustaleń faktycznych stanowi sytuację

uniemożliwiającą ocenę prawidłowości wykładni i zastosowania prawa

materialnego, a więc przytoczonego wyżej zarzutu sformułowanego w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej. Sytuacja taka będąc określonym stanem

procesowym, nie musi mieć charakteru stawianego przez skarżącego w skardze

kasacyjnej zarzutu i może wynikać także z własnej oceny Sądu kasacyjnego, co do

możliwości merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

Jak stanowił art. 25 ust. 8 i ust. 9 ustawy o rehabilitacji - finansowanie

składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych przez płatnika osób

niepełnosprawnych odpowiednio przez Fundusz Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych i budżet państwa było zapewnione - w każdym miesiącu przez

rok, na wniosek pracodawcy składany łącznie z deklaracją rozliczeniową tych

składek. Po upływie roku pracodawcy wraz z deklaracją rozliczeniową mogli złożyć

wniosek o objęcie finansowaniem składek na to ubezpieczenie na kolejne okresy

roczne. Wniosek, o którym mowa, przybierał formę określoną w rozporządzeniu

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 grudnia 1998 r. w sprawie określenia

wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego,

imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących,

zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych

korygujących oraz innych dokumentów (Dz.U. Nr 149, poz. 982 ze zm.), a jego

złożenie polegało na wypełnieniu deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA przez

wpisanie odpowiedniego kodu - cyfry w polu 03 bloku III deklaracji rozliczeniowej

ZUS DRA, przy czym „0” wpisywał płatnik składek nieuprawniony lub

niewnioskujący o dofinansowanie na podstawie art. 25 ust. 2, 3 lub 3a ustawy.

Wpisanie cyfry „1” oznaczało wniosek o dofinansowanie składek na podstawie

art. 25 ust. 2 ustawy, cyfry „2” - na podstawie art. 25 ust. 3, a cyfry „3” - wniosek

przy spełnianiu warunków określonych w art. 25 ust. 3a ustawy.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r. sygnatura akt II UZP

11/09 (OSNP 2010 nr 15-16, poz. 191, Biul. SN 2010 nr 2, s. 20-21, M.P.Pr. 2010

8

nr 10, s. 548-549) stwierdzono, że „płatnik składek na ubezpieczenie społeczne

osób niepełnosprawnych mógł do dnia 30 czerwca 2008 r. sprostować w

korygujących deklaracjach rozliczeniowych za okres od 2004 do 2007 r. omyłki

danych ujętych w art. 25 ust. 2 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej

oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w brzmieniu nadanym przez ustawę z

dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej

oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2003 r. Nr 7, poz. 79), obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r. (art. 47

ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. w związku z art. 11 ust. 2

ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i

społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 115, poz. 791)”.

W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy uznał, że korygowanie

składanych przez płatników dokumentów rozliczeniowych jest dopuszczalne w

pełnym zakresie. Co więcej, płatnik składek ma obowiązek złożyć deklarację

rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie

prawidłowe dane, łącznie z raportem miesięcznym korygującym, jeżeli stwierdził

nieprawidłowości w przesłanych dokumentach (por. art. 41 ust. 6 i 7 i w art. 47 ust.

3 w związku z art. 46 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jeżeli

deklaracja rozliczeniowa była wypełniona niewłaściwie (niektóre dane nie zostały

wykazane, albo były wykazane błędnie), płatnik ma możliwość naprawienia tych

błędów w deklaracji rozliczeniowej korygującej. Zastąpienie deklaracji dotkniętej

błędem nowym dokumentem zawierającym prawidłowe dane powoduje, że

deklaracja korygująca staje się jedyną właściwą deklaracją rozliczenia za wskazany

w niej okres, a poprzednia traci znaczenie. Mogą być również naprawione błędy

dotyczące danych umieszczonych w polu 03 w bloku III deklaracji rozliczeniowej.

Także w tym wypadku rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22

grudnia 2000 r. w sprawie określenia rodzaju dokumentacji będącej podstawą

rozliczeń finansowania składek na ubezpieczenia społeczne niektórych

zatrudnionych osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem dotacji Państwowego

Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i budżetu państwa (Dz.U. Nr 122,

9

poz. 1341) przewiduje korektę deklaracji, stanowiąc, że podstawę rozliczeń Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z PFRON z tytułu finansowania składek na

ubezpieczenia społeczne niektórych zatrudnionych osób niepełnosprawnych

stanowi dokument sporządzony przez Zakład - stosownie do § 1 ust. 2 tego

rozporządzenia - na podstawie danych wykazywanych przez płatników składek

zarówno w deklaracji rozliczeniowej, jak i w deklaracji rozliczeniowej korygującej.

Prawo opłacania składek pomniejszonych o część finansowaną przez

PFRON oraz budżet realizowało się ipso iure przez zatrudnienie osób

niepełnosprawnych. Płatnik składek mógł - jeżeli stwierdził, że ma takie

uprawnienie płynące z ustawy - opłacać składki w odpowiednio niższej kwocie,

podlegającej kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W wypadku rozliczeń

składek za okres sprzed dnia 1 stycznia 2008 r., termin tej korekty został

wyznaczony w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 1 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

oraz o zmianie niektórych innych ustaw, dozwalającym na rozliczenie składek za

okres od 2004 do 2007 r. z uwzględnieniem ich finansowania przez budżet i

PFRON przez złożenie korekty imiennych raportów miesięcznych lub deklaracji

rozliczeniowej albo imiennych raportów miesięcznych korygujących lub deklaracji

rozliczeniowej korygującej za okres do dnia 31 grudnia 2007 r. - do dnia 30 czerwca

2008 r.

Przytoczony przepis ustawy zmieniającej nie stanowił samodzielnej

podstawy prawnej korekt w dokumentach składanych za okres do grudnia 2007 r.,

lecz - jako przepis przejściowy - osiągał cel załatwienia niezakończonych, będących

w toku, czy właśnie wymagających korekty zagadnień regulowanych w przepisach,

które utraciły moc. Dopiero po określonym w tym przepisie dniu 30 czerwca 2008 r.

korekta deklaracji w części dotyczącej dalszych wpłat przez PFRON i budżet

państwa stała się niemożliwa, gdyż od dnia 1 stycznia 2008 r. obowiązują nowe

zasady finansowania składek na ubezpieczenia społeczne opłacanych za osoby

niepełnosprawne, wprowadzone przepisami ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o

zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Stosownie do art. 25a,

wprowadzonego z mocą od dnia 1 stycznia 2008 r. (uwzględnionego w tekście

10

jednolitym ustawy o rehabilitacji zawodowej, Dz.U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92),

Fundusz refundował część kosztów osobowych pracodawcy odpowiadającą

składce należnej od pracodawcy na ubezpieczenie emerytalne pod warunkiem

terminowego opłacenia przez pracodawcę tych składek w całości (obecnie kwestię

tę inaczej normuje art. 26a ustawy o rehabilitacji). Począwszy od składek na

ubezpieczenia społeczne należnych za okres od 1 stycznia 2008 r., w bloku III pole

03 deklaracji ZUS DRA wszyscy płatnicy zobowiązani są wpisywać kod „0” lub pole

mogli pozostawić puste (por. rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z

dnia 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do

ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów

miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika,

deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń

danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz

innych dokumentów, Dz.U. Nr 186, poz. 1444).

W ocenie Sądu Najwyższego, rozpoznającego obecną skargę kasacyjną,

relewantny jest również art. 12 wskazanej wyżej ustawy nowelizacyjnej, z którego

wynika, że z dniem 31 grudnia 2008 r. ulegają umorzeniu wzajemne należności i

zobowiązania między Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a budżetem państwa i

Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych powstałe z tytułu

składek na ubezpieczenia społeczne należnych za okres do dnia 31 grudnia

2007 r., które podlegały finansowaniu ze środków Państwowego Funduszu

Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i budżetu państwa, a także art. 19 tej ustawy

stanowiący, że sprawy wszczęte, a niezakończone przed dniem wejścia w życie

niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że kontrola ZUS objęła okres

dnia 1 września 2004 r. do 30 czerwca 2009 r. Płatnik był w powyższym okresie

zakładem pracy chronionej, który nie odprowadzał do Zakładu składek na

ubezpieczenia społeczne od zatrudnionych osób niepełnosprawnych (za wyjątkiem

składki należnej od pracownika na ubezpieczenie rentowe), zgodnie z

obowiązującym ówcześnie przepisem art. 25 ust. 3 ustawy o rehabilitacji.

Pracodawca składał deklaracje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w miesiącu,

w którym wypłacał pracownikom wynagrodzenie, co oznacza, iż deklarował

11

obowiązkowe składki z tytułu ubezpieczeń społecznych z miesięcznym

wyprzedzeniem, jak również dokonywał wpłat wynikających ze złożonych deklaracji

również z miesięcznym wyprzedzeniem. Podsumowanie odpisów na rzecz

pracodawcy oraz przypisów na rzecz ZUS za okres kontroli przeprowadzonej w

okresie od 1 do 14 lipca 2009 r. przez Oddział ZUS wykazało nadpłatę składek na

rzecz pracodawcy w wysokości 1.485,63 zł. W następstwie kontroli Zakład wezwał

przedsiębiorcę do dokonania korekt deklaracji za poszczególne miesiące

powyższego okresu, przez wyzerowanie przychodów pracowników za dany miesiąc

i uwzględnienie tych przychodów w deklaracji za kolejny miesiąc. Pracodawca, na

skutek wezwania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonał korekt złożonych

deklaracji. W korektach deklaracji wykazane zostały kwoty za poszczególne

miesiące zgodnie z zaleceniem Zakładu, jednakże z uwzględnieniem zasady, iż

kwoty składek finansowane przez PFRON i budżet państwa zostały wykazane w

kwotach nieprzekraczających kwot w pierwotnie złożonych deklaracjach.

Dokonanie przez przedsiębiorcę korekt deklaracji w sposób zgodny z żądaniem

Zakładu spowodowało, iż według wyliczeń Zakładu powstała po stronie płatnika

składek zaległość, którą wnioskodawca spłacił, wyłącznie w celu uniknięcia

egzekucji składek przez Zakład oraz zapobieżenia dodatkowym kosztom z tego

wynikającym. W konsekwencji, powyższa zaległość wyniknęła na skutek

ponownego złożenia przez płatnika dokumentów korygujących na żądanie Zakładu,

chociaż składki za okres objęty kontrolą opłacane były przez odwołującego się z

miesięcznym wyprzedzeniem.

Sąd Apelacyjny nie zweryfikował tych twierdzeń skarżącego, które

podnoszone były już w apelacji.

W przypadku, gdyby sugestie skarżącego okazały się prawdziwe, mogłoby

dojść do odmiennej subsumpcji art. 11 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie

ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Powyższy przepis

stanowi, iż finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne, na zasadach

określonych w art. 25 ust. 2, 3, 3a i 3b ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r., przysługuje nie dłużej niż do składek

rozliczanych w dokumentach składanych za miesiąc grudzień 2007 r. (ust. 1). Nie

12

podlegają finansowaniu na zasadach określonych w art. 25 ust. 2, 3, 3a i 3b

ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia

2007 r., zaległe składki na ubezpieczenia społeczne rozliczane w dokumentach

składanych za okres do miesiąca grudnia 2007 r., jeżeli złożenie tych dokumentów

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nastąpi po dniu 30 czerwca 2008 r. (ust. 2).

Z ust. 2 wynika zatem, iż ma on zastosowanie wyłącznie do zaległych

składek na ubezpieczenia społeczne. Należy zwrócić uwagę, że po

przeprowadzeniu kontroli (lipiec 2009 r.) nie stwierdzono zaległości wnioskodawcy

wobec ZUS. Kontrola wykazała nadpłatę składek.

W ocenie Sądu Najwyższego wątpliwości wywołuje stanowisko Sądu drugiej

instancji, który z jednej strony stwierdza w uzasadnieniu wyroku, iż można było

uwzględnić wcześniej dokonane wpłaty przez wnioskodawcę, PFRON oraz budżet

państwa, a z drugiej strony nie wskazuje, co doprowadziło do powstania

wielotysięcznego zadłużenia wnioskodawcy po złożeniu przez niego deklaracji

korygujących, a także tego, czy – jak sugeruje skarga kasacyjna, w korektach

wykazane zostały identyczne kwoty dotacji, jak w dokumentach pierwotnych.

Sąd Apelacyjny nie negował faktu stwierdzonej w protokole kontroli ZUS

nadwyżki składek w okresie od marca 2006 r. do grudnia 2007 r. w kwocie

1.485,63 zł, jednak nie uzasadnił, dlaczego dokonanie korekty po dacie wejścia

przepisów dotyczących sposobu finansowania składek spowodowało po stronie

wnioskodawcy negatywne konsekwencje oraz czy doszło do pominięcia w

rozliczeniach wpłaconych wcześniej składek przez PFRON i budżet państwa.

W ocenie Sądu Najwyższego rozliczenie składek na ubezpieczenie

społeczne pracowników niepełnosprawnych, opłaconych na wniosek płatnika

składek - zakład pracy chronionej przez budżet i PFRON do dnia 31 grudnia

2007 r., po złożeniu przez płatnika składek po dniu 30 czerwca 2008 r. – korekty

deklaracji rozliczeniowych dotyczących jedynie błędnie podanych miesięcy zapłaty

składek i wcześniejszego o miesiąc ich zapłacenia, powinno uwzględniać przepis

art. 11 ust. 1, a nie – art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie

ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób

niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw w związku z art. 19 tej

ustawy.

13

Przy wskazanym wyżej braku precyzji w ustaleniach faktycznych nie można

więc było, powołując się na art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o

rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z

mocą obowiązująca do dnia 31 grudnia 2007 r., art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 15

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz § 3

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych

zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków

z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych

i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne

fundusze, uznać zaskarżonej przez wnioskodawcę decyzji ZUS za prawidłową.

Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.