SNO 56/14

Sygn. akt SNO 56/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2014 r.

Sąd Najwyższy - Sąd Dyscyplinarny w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Józef Dołhy

Protokolant : Katarzyna Wojnicka

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego w […]

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r.

sprawy H. W.

sędziego Sądu Rejonowego

w związku z odwołaniami wniesionymi przez obwinionego oraz jego obrońców

od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego w […]

z dnia 19 maja 2014 r.

zmienia zaskarżony wyrok, przy przyjęciu, że każde z

przypisanych obwinionemu H. W. przewinień służbowych

stanowi odrębny czyn, w ten sposób, że:

a) uniewinnia go od zarzutu popełnienia przewinień

służbowych, opisanych w tiret 3 (sprawa XII Ga …/11) i 4 (sprawa

V GC …/10/S);

b) uchyla rozstrzygnięcia o uznaniu go za winnego

popełnienia przewinień służbowych, opisanych w tiret 1 (sprawa

V GNC …/12/S) oraz tiret 2 (sprawa V GCupr …/09/S) i w tym

2

zakresie sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu w […] do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sędzia Sądu Rejonowego H. W., wyrokiem Sądu Apelacyjnego–Sądu

Dyscyplinarnego w […], został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 21

czerwca 2010 roku do dnia 3 grudnia 2012 roku, pełniąc funkcję sędziego Sądu

Rejonowego i prowadząc jako referent postępowanie w niżej wskazanych sprawach

dopuścił się szeregu przewinień służbowych, poprzez oczywistą i rażącą obrazę

art. 45 Konstytucji RP i art. 6 EKPC, art. 6 Kodeksu cywilnego, Rozdziału 2 działu

III tytuł VI księgi pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego i innych przepisów

prawa w ten sposób, że:

- w okresie od dnia 5 września 2012 roku do dnia 3 grudnia 2012 roku,

naruszając dyspozycję art. 6 k.p.c., jako referent nie podjął niezwłocznie

stosownych czynności w sprawie V GNC …/12/S, doprowadzając w ten sposób do

przewlekłości postępowania, która stwierdzona została postanowieniem Sądu

Okręgowego z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt XII S …/12;

- w okresie od dnia 13 lipca 2010 roku do dnia 1 października 2012 roku,

prowadząc postępowanie w sprawie V GCupr …/09/S, naruszając art. 726 k.p.c.,

art. 727 k.p.c. i art. 6 k.p.c. oraz nie stosując w sposób odpowiedni środków

dyscyplinujących biegłego, spowodował przewlekłość postępowania, stwierdzoną

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt XII S

…/12;

- w okresie od dnia 27 stycznia 2011 roku do dnia 30 maja 2011 roku,

rozpoznając sprawę V GC …/11/S i V GC …/11/S i wydając wyrok, wadliwie

przeprowadził postępowanie dowodowe, nie dopuszczając dowodów

zawnioskowanych przez pozwanych, co doprowadziło do uchylenia zapadłego w

sprawie wyroku z dnia 30 maja 2011 roku (XII Ga …/11) i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania;

- rozpoznając sprawę V GC …/10/S naruszył dyspozycję art. 355 § 1 k.p.c. i

wydał w dniu 21 czerwca 2010 r. wadliwie postanowienie o umorzeniu

postępowania, co doprowadziło do uchylenia tego orzeczenia, tj. przewinienia

3

dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p., za które na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 u.s.p.

wymierzono mu karę dyscyplinarną upomnienia.

Od tego orzeczenia odwołanie wniósł obwiniony oraz jego obrońcy.

H. W. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów prawa, mających

wpływ na treść orzeczenia – art. 107 § 1 u.s.p., art. 6 k.p.k. oraz art. 42 i art. 45

Konstytucji RP, art. 414 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.,

art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1

pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. oraz art. 424 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p. Na tej podstawie wniósł o zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i

uniewinnienie go od wszystkich stawianych mu zarzutów, ewentualnie o uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi meriti.

Obrońca obwinionego SSR B. S. podniósł zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego – art. 107 § 1 u.s.p.;

2. naruszenia prawa procesowego, które miało wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia – art. 337 § 1 k.p.k. w zw. z art. 332 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.k. w zw. z

art. 6 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji RP i art. 6

EKPC, art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k., art. 413 § 2

pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 107 § 1 u.s.p., art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art.

424 § 1 pkt 2 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 §

1 pkt 1 i § 2 k.p.k.;

3. wystąpienia w sprawie okoliczności, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., przy wskazaniu na wadliwość uznania

szeregu przypisanych obwinionemu zachowań za jedno przewinienie

dyscyplinarne;

4. błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, mających

wpływ na jego treść.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów obrońca obwinionego wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie sędziego H. W. od wszystkich

przypisanych mu czynów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu–Sądowi Dyscyplinarnemu w […] do

ponownego rozpoznania.

4

Obrońca obwinionego SSR A. S. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił

naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., art. 107 § 1

u.s.p. oraz art. 6 k.p.k. i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie

obwinionego od wszystkich stawianych mu zarzutów.

Sąd Najwyższy–Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że trafnie zakwestionowano w

odwołaniach zasadność uznania czterech działań obwinionego za jedno

przewinienie dyscyplinarne. Na gruncie prawa dyscyplinarnego możliwe jest

przyjęcie koncepcji prawnej jedności czynów. Tyle tylko, że dla dokonania takiego

zabiegu konieczne jest występowanie wspólnego elementu podmiotowego (np. z

góry powziętego zamiaru dla zastosowania konstrukcji czynu ciągłego) albo

przedmiotowej więzi czasowo-sytuacyjnej lub choćby wspólnego modus operandi,

co pozwalałoby uznać szereg zachowań za jedno sui generis złożone przewinienie

dyscyplinarne, jak to ma miejsce np. przy nieterminowym sporządzaniu uzasadnień

orzeczeń.

Przenosząc te uwagi na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy

należy stwierdzić, że zachowania, o które obwiniono sędziego H. W. cechują się

nieumyślnością, co uniemożliwiało przyjęcie konstrukcji czynu ciągłego na wzór

instytucji, określonej w art. 12 k.k. Z kolei porównanie opisu czynów wskazuje, że

poza osobą obwinionego brak jest między nimi jakiejkolwiek więzi przedmiotowej,

co uniemożliwiało objęcie ich klamrą jednego przewinienia dyscyplinarnego.

Chociaż w odniesieniu do dwóch pierwszych zachowań istotą naganności było

doprowadzenie do przewlekłości postępowania, to różnice w okolicznościach

faktycznych tych spraw nie pozwalały na uznanie ich za jeden delikt dyscyplinarny.

W pierwszym bowiem zachowaniu, dotyczącym sprawy V GNC …/12/S, chodziło o

zwłokę w wydaniu nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, w drugiej zaś

sprawie (V GCupr …/09/S) przyczyną zwłoki był brak zdecydowanej reakcji na

opieszałość powołanego biegłego. Podobnie jeśli chodzi o dwa ostatnie czyny,

opisane w tiret trzecie i czwarte wyroku. O ile istotą obu tych zachowań było

wydanie wadliwej decyzji procesowej, to już okoliczności, które legły u podstaw

wydania błędnego orzeczenia rysowały się zgoła inaczej. W sprawie V GC 4…/11/S

i V GC …/11/S przyczyną było wadliwe przeprowadzenie postępowania

5

dowodowego, natomiast w sprawie V GC …/10/S błędna interpretacja art. 355 § 1

k.p.c. Z tego względu należało uznać, że każdy z czterech czynów powinien

podlegać odrębnej ocenie dyscyplinarno-prawnej.

Przechodząc na grunt rozważań co do poszczególnych zachowań, należy

stwierdzić, że w zakresie zachowania polegającego na doprowadzeniu do

przewlekłości postępowania w sprawie V GNC …/12/S Sąd Apelacyjny–Sąd

Dyscyplinarny dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na

przyjęciu, że obwiniony doprowadził do nieuzasadnionej zwłoki postępowania,

wynoszącej 2 miesiące (zob. s. 10 uzasadnienia). Wadliwość takiej oceny stanu

faktycznego była wynikiem tego, że za datę początkową przewinienia przyjęto

dzień, w którym obwiniony otrzymał akta sprawy (5 września 2012 r.), co jest o tyle

nieuzasadnione, że nawet w nieskomplikowanej sprawie sędziemu zapewniony

musi być pewien okres na zapoznanie się z aktami i wydanie orzeczenia.

Potwierdzeniem tego są spostrzeżenia Sądu Okręgowego (przedstawione przez

Sąd orzekający w niniejszej sprawie), który stwierdzając przewlekłość

postępowania (postanowienie z dnia 22 stycznia 2013 r., XII S …/12), zauważył, że

sprawa została przekazana obwinionemu sędziemu z poleceniem wydania

pierwszych zarządzeń w terminie 7 dni, a kolejnych – w terminie 14 dni (zob. s. 10

uzasadnienia Sadu a quo). Chociaż więc uprawnione byłoby twierdzenie, że

bezczynność sędziego trwała od 5 września 2012 r., to jednak biorąc pod uwagę

wyznaczony sędziemu czas na podjęcie określonych decyzji procesowych w

sprawie, datą przewinienia dyscyplinarnego polegającego na zaniechaniu

(„niepodjęcie stosownych czynności”), zgodnie z ogólnymi regułami przyjętymi na

gruncie prawa karnego, powinien być ostatni moment, w którym możliwe było

terminowe spełnienie ciążącego na obwinionym obowiązku, tj. dzień 19 września

2012 r.

Również w zakresie czynu dotyczącego sprawy V GCupr …/09/S Sąd

Apelacyjny–Sąd Dyscyplinarny dokonał wadliwego określenia czasu popełnienia

deliktu dyscyplinarnego. O ile data początkowa czynu (13 lipca 2010 r.) ma swoje

podstawy w materiale dowodowym, to niezrozumiałe jest przyjęcie daty końcowej

czynu, określonej na dzień 1 października 2012 r. (wydanie wyroku oddalającego

powództwo), skoro istotą czynu było doprowadzenie do przewlekłości

6

postępowania, co zostało stwierdzone przez Sąd Okręgowy postanowieniem

wydanym w dniu 11 czerwca 2012 r. Jeśli zatem podjęte po tym orzeczeniu

czynności doprowadziły do wydania orzeczenia, to znaczy, że postępowanie w

przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania spełniło swój cel i doprowadziło

do wydania orzeczenia bez kolejnej, nieuzasadnionej zwłoki.

Z tych względów Sąd Najwyższy–Sąd Dyscyplinarny, uznając każde z

zarzucanych obwinionemu przewinień dyscyplinarnych za odrębny czyn, uchylił

rozstrzygnięcie o uznaniu H. W. za winnego popełnienia przewinień

dyscyplinarnych, opisanych w tiret pierwsze i drugie sentencji zaskarżonego

wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wobec potrzeby zawężenia okresu

zarzucanych obwinionemu ww. przewinień służbowych konieczne będzie

dokonanie przez Sąd Apelacyjny–Sąd Dyscyplinarny ponownej oceny stopnia

szkodliwości korporacyjnej czynów. Ingerencja w sferę oceny tej przesłanki

odpowiedzialności dyscyplinarnej przez Sąd Najwyższy-Sąd Dyscyplinarny

stanowiłaby bowiem naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, co

byłoby tym bardziej rażące, jeśli weźmie się pod uwagę szeroki zakres swobodnej

oceny sądu w zakresie oceny stopnia szkodliwości czynu, wyznaczany przez

kryteria określone w art. 115 § 2 k.k., które per analogiam należy stosować w

postępowaniu dyscyplinarnym. Sąd Apelacyjny–Sąd Dyscyplinarny będzie miał na

względzie w szczególności trudną sytuację zawodową obwinionego i jego

obciążenie obowiązkami, a w ramach czynu dotyczącego sprawy V GCupr …/09/S

rozważy, w jakim stopniu odpowiedzialność za przewlekłość tego postępowania

obciąża sędziego H. W. oraz, czy i ewentualnie w jakim zakresie można mówić o

przyczynieniu się do przewlekłości postępowania biegłego, który nie wydał opinii i

nie zwrócił ani akt sprawy, ani mającego być przedmiotem opinii telefonu. Sąd

pierwszej instancji będzie miał również na względzie termin przedawnienia w

zakresie wymierzenia kary dyscyplinarnej, określony w art. 108 § 2 w zw. z art. 108

§ 1 u.s.p.

Odnosząc się do pozostałych dwóch czynów (tiret trzecie i czwarte wyroku)

należy na wstępie podkreślić, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie

Sądu Najwyższego przewinienie dyscyplinarne, polegające na oczywistej i rażącej

obrazie przepisów prawa może co do zasady dotyczyć tylko takich przepisów

7

prawa, które nie wiążą się z samym orzekaniem, ale mają na celu zapewnienie

prawidłowego i sprawnego toku postępowania. Rozszerzenie zakresu tej postaci

deliktu dyscyplinarnego również na inne unormowania, zwłaszcza te dotyczące

prawa materialnego oraz dotyczące istoty rozstrzygnięć o charakterze formalnym

mogłoby godzić w zasadę niezawisłości sędziowskiej, wyrażonej w art. 178 ust. 1

Konstytucji RP (zob. wyrok SN-SD z dnia 13 grudnia 2013 r., SNO 35/13, OSNwSD

z 2013, poz. 46, s. 194; wyrok SN-SD z dnia 20 czerwca 2013 r., SNO 8/13;

OSNwSD z 2013, poz. 22, s. 102; wyrok SN-SD z dnia 18 kwietnia 2013 r., SNO

6/13, OSNwSD z 2013, poz. 20, s. 86; wyrok SN-SD z dnia 15 listopada 2012 r.,

SNO 46/12, OSNwSD 2012, poz. 42, s. 160).

Z opisu zachowań opisanych w tiret pierwsze i czwarte wynika

jednoznacznie, że istota oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa w tym

zakresie dotyczy sfery orzekania, która – za wyjątkiem przypadków, określanych

mianem tzw. sądowego bezprawia – pozostaje pod ochroną zasady niezawisłości

sędziowskiej. Korekta wadliwych rozstrzygnięć sądu w tym zakresie może nastąpić

w drodze kontroli instancyjnej lub w trybie postępowań zainicjowanych

nadzwyczajnymi środkami zaskarżenia (zob. wyrok SN-SD z dnia 18 kwietnia 2013

r., SNO 6/13, OSNwSD z 2013, poz. 20, s. 86).

Kwestionowana przez sąd dyscyplinarny prawidłowość procedowania w

sprawie V GC …/11/S i V GC …/11/S sprowadzała się do nieuprawnionego

nieprzeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez stronę. Sąd pierwszej

instancji wskazał, że ocena tego czynu nie wkracza w sferę orzeczniczą, bo nie

łączy się z oceną dowodów i zastosowaniem prawa materialnego, lecz z

wadliwością proceduralną (s. 22 uzasadnienia). Tyle tylko, że wcześniejsza

argumentacja przedstawiona przez Sąd meriti opiera się na ocenie treści sprzeciwu

od nakazu zapłaty, wkraczając w zagadnienia merytoryczne sprawy. Poza tym

podjęcie decyzji co do tego, czy dopuścić dowód czy nie warunkuje kwestię oceny

tego dowodu, a więc niewątpliwie rzutuje na sferę orzeczniczą. Prowadzenie

postępowania dowodowego należy do podstawowych kompetencji sądu i

ewentualna wadliwość procedowania może być korygowana w drodze kontroli

instancyjnej. Warto w tym kontekście powołać się także na argument z

konsekwencji, albowiem gdyby usterki postępowania dowodowego mogły stanowić

8

podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej, to niemal każdemu sędziemu, w

okresie sprawowania urzędu można by przypisać takie przewinienie dyscyplinarne,

co nie byłoby celowe ani ze względów ochrony autorytetu wymiaru sprawiedliwości,

ani z punktu widzenia interesów stron postępowania, dostatecznie chronionych

przez konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz szereg

procesowych instytucji o charakterze gwarancyjnym.

Z tego względu należy uznać, że oczywista i rażąca obraza przepisów

prawa, jakich miałby się dopuścić obwiniony w tym zakresie nie może stanowić

przedmiotu oceny dyscyplinarno-prawnej z uwagi na zasadę niezawisłości

sędziowskiej. Trzeba też wytknąć Sądowi pierwszej instancji, że ten nie wskazał,

jakiej to konkretnie oczywistej i rażącej obrazy przepisów Kodeksu postępowania

cywilnego dopuścił się obwiniony. Dopiero w uzasadnieniu stwierdził, że

niedopuszczenie zawnioskowanych w sprzeciwach dowodów naruszało art. 232

k.p.c., 212 k.p.c. i art. 227 k.p.c. i było wynikiem wadliwego zastosowania art. 503

k.p.c. Takie jednak doprecyzowanie przewinienia dyscyplinarnego powinno znaleźć

się w opisie czynu przypisanego obwinionemu w sentencji orzeczenia.

W sprawie V GC …/10/S istota czynu polegała na wadliwym wydaniu

postanowienia o umorzeniu, które zostało uchylone przez Sąd drugiej instancji. Sąd

wskazał na obrazę art. 355 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie

o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub

jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne.

Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że naganność omawianego czynu

koncentruje się na kwestii prawnej związanej ściśle ze sferą orzeczniczą, co nie

pozwala na dokonanie jego kwalifikacji prawnej pod kątem wypełnienia znamion

przewinienia dyscyplinarnego. Na marginesie trzeba też zauważyć, że

postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie V GC …/10/S zostało

zaskarżone, co doprowadziło do jego uchylenia, a tym samym wyeliminowania z

obrotu prawnego. Z tych względów Sąd Najwyższy–Sąd Dyscyplinarny uniewinnił

obwinionego H. W. od dokonania przewinień dyscyplinarnych, opisanych w tiret

trzecie i czwarte sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego–Sądu Dyscyplinarnego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Najwyższy–Sąd Dyscyplinarny

orzekł jak w wyroku.

9