II CSK 290/14

Sygn. akt II CSK 290/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSA Jacek Grela (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. S.

przeciwko Miastu P. oraz Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej

Spółce Akcyjnej z siedzibą w P.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego Miasta P.

oraz skargi kasacyjnej pozwanego Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki

Mieszkaniowej Spółki Akcyjnej z siedzibą w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 27 września 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punktach II (drugim) i III (trzecim)

i przekazuje sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w P., pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 stycznia 2013 roku Sąd Rejonowy w P. uzgodnił treść

księgi wieczystej KW [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej w P., ul. Z. [...]

o powierzchni 3.110 m2,

obejmującej działki oznaczone w ewidencji gruntów nr 21 i

22 - przez stwierdzenie, że w odniesieniu do działki nr 22 o powierzchni 1.410 m2

prawo własności winno zostać wpisane na rzecz J. S. w 1/3 części, K. C. w 1/3

części, P. W. w 1/6 części i J. W. w 1/6 części, jako następców prawnych W. P. - w

miejsce dotychczasowego właściciela Miasta P. Z kolei, prawo użytkowania

wieczystego i prawo własności budynków posadowionych na tej działce wpisane na

rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej Spółki z o.o. nie

istnieje wobec bezskuteczności umowy z dnia 30 stycznia 2002 r. o przeniesieniu

tych praw z powodu ich wygaśnięcia wobec zbywcy Miejskiego Przedsiębiorstwa

Gospodarki Mieszkaniowej w likwidacji. Sąd nakazał odłączyć z księgi wieczystej

KW [...] działkę nr 22 o powierzchni 1.410 m2

i urządzić dla niej nową księgę

wieczystą oraz dokonać wpisu w dziale I-O działki nr 22, a w dziale II tej księgi jako

właścicieli: J. S. w 1/3 części, K. C. w 1/3 części, P. W. w 1/6 części i J. W. w 1/6

części jako następców prawnych W. P.

Wyrokiem z dnia 27 września 2013 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację.

W sprawie dokonano następujących ustaleń faktycznych:

Właścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. Z. 7 był przed dniem 20

lutego 1975 r. W. P., który zmarł w dniu 10 marca 1945 r., a spadek po nim nabyli:

żona S. P. oraz dzieci J. P., M. P. i M. P. S. P. zmarła w dniu 1 lutego 1949 r.,

spadek po niej nabyły dzieci: M. P., M. W. i J. S. po 1/3 części. M. P. zmarł w dniu

31 maja 1979 r., spadek po nim nabył w całości syn R. P. R. P. zmarł w dniu

4 lutego 1994 r., spadek po nim nabyła w całości córka K. C. M. W. zmarła w

dniu 24 maja 1993 r., spadek po niej nabyły dzieci: J. W. i P. W. po 1/2 części. J. S.

zmarła w dniu 4 lipca 1998 r., spadek po niej nabył w całości syn J. S.

Decyzją z dnia 20 lutego 1975 r. Naczelnik Dzielnicy P. orzekł

o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. Z. 7

stanowiącej własność W. P. Wywłaszczenie polegało na odjęciu dotychczasowemu

3

właścicielowi prawa własności do nieruchomości z dniem uprawomocnienia się

decyzji oraz przyznaniu odszkodowania za grunt i znajdujące się na nim

zabudowania oraz drzewa i krzewy. Wywłaszczoną nieruchomość przeznaczono

pod rozbudowę zaplecza technicznego dla ekipy remontowej Dzielnicowego

Zarządu Budynków Mieszkalnych P.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 29 kwietnia 1975 r. utrzymał w mocy

decyzję w części dotyczącej wywłaszczenia, a w części dotyczącej odszkodowania

przekazał do ponownego rozpoznania.

Uchwałą z dnia 29 grudnia 1992 r. Rada Miejska P. postanowiła,

że działalność gospodarcza prowadzona przez Miejskie Przedsiębiorstwo

Gospodarki Mieszkaniowej w P. kontynuowana będzie przez jednoosobową spółkę

z ograniczoną odpowiedzialnością Miasta P. Równocześnie Rada postanowiła

zlikwidować przedsiębiorstwo komunalne pod nazwą Miejskie Przedsiębiorstwo

Gospodarki Komunalnej celem jego przekształcenia oraz utworzyć, w oparciu o

część majątku likwidowanego przedsiębiorstwa, jednoosobową spółkę z

ograniczoną odpowiedzialnością. Miała ona być następcą prawnym likwidowanego

MPGM.

Decyzją z dnia 1 czerwca 1993 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez

Miasto P. m.in. własności nieruchomości położonej w P., , działka nr 22 przy ul Z.

[...] oraz prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tym gruncie.

Decyzją z dnia 21 kwietnia 1994 r. Zarząd Miasta P. stwierdził nabycie przez

Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w P. z dniem 5 grudnia 1990r.

prawa użytkowania wieczystego m.in. działki nr 22 o powierzchni 1.410 m2

i prawa

własności budynków i budowli. Nabycie prawa nastąpiło nieodpłatnie.

Aktem notarialnym z dnia 10 czerwca 1994 r. została zawarta umowa spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej. Zgodnie z umową wszystkie udziały w utworzonej spółce objęło

Miasto P., pokrywając je wkładami niepieniężnymi w postaci zorganizowanej części

przedsiębiorstwa państwowego MPGM, obejmującego m.in. prawo użytkowania

wieczystego gruntu Miasta P. położonego w P., [...]oraz prawo własności

posadowionych na tym gruncie budynków.

4

Likwidator MPGM Przedsiębiorstwa Komunalnego w P. złożył w dniu 14

stycznia 1998 r. w formie aktu notarialnego, oświadczenie o zrzeczeniu się na rzecz

Miasta P. prawa użytkowania wieczystego m.in. działki nr 22, jak i własności

budynków wzniesionych na tej działce. Wskutek powyższego, Sąd Rejonowy w P.

wykreślił z księgi wieczystej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 17 lipca 1998 r.

członkowie zarządu Miasta P. oświadczyli, że likwidator MPGM w likwidacji aktem

notarialnym z dnia 14 stycznia 1998 r. zrzekł się na rzecz Miasta P. prawa

użytkowania wieczystego działek i prawa własności budynków m.in. działki nr 22

położonej w P., stanowiących zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Członkowie

zarządu działając w imieniu Miasta P. i na jego rzecz oświadczyli, że przenoszą

prawo użytkowania wieczystego m.in. wskazanej działki nr 22 położonej w P. przy

ul. Z. 7 na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o.

w P. Jednocześnie wskazali, że przeniesienie to stanowi aport rzeczowy w postaci

zorganizowanej części przedsiębiorstwa po likwidowanym MPGM w P.,

w wykonaniu umowy z dnia 10 czerwca 1994r.

Postanowieniem z dnia 19 maja 1999 r. Sąd Rejonowy w P. odmówił

dokonania wpisu m.in. w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy

w P. dla nieruchomości położonej w P., ul. Z. stanowiącej działkę 20/1, 20/2, 22, 21

Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej sp. z o.o. w P., jako

użytkownika wieczystego i właściciela budynków, na podstawie wniosku złożonego

przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. Sąd wskazał,

iż w dniu 14 stycznia 1998 r. sporządzono akt notarialny, zawierający

oświadczenie o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności

budynków, a wnioskodawca złożył wniosek o wykreślenie z działu II księgi

wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz MPGM w P. i wpisania Miasta

P. jako właściciela. Powyższy wniosek został złożony w dniu 3 lutego 1998 r.

i rozpoznany w dniu 23 lipca 1998 r., przez dokonanie wpisu zgodnie z jego treścią.

Sąd Rejonowy stwierdził, że począwszy od dnia 3 lutego 1998 r. prawo

użytkowania wieczystego m. in. na nieruchomości położonej w P., ul. Z.

stanowiącej działkę 20/1, 20/2, 22, 21, wygasło wskutek konfuzji na rzecz tej samej

osoby i zrzeczenia się, a Zarząd Miasta nie mógł przenieść praw nieistniejących.

5

Oświadczeniem z dnia 29 grudnia 1999 r. likwidator i pełnomocnik MPGM

w likwidacji w P. uchylili się od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu

oświadczenia zawartego w akcie notarialnym z dnia 14 stycznia 1998 r.,

dotyczącego m.in. działki nr 22. Wskazali, że o błędzie dowiedzieli się w dniu

17 czerwca 1999 r., gdy wpłynęło postanowienie o odmowie wpisu do księgi

wieczystej. Jednocześnie wnieśli o przywrócenie w działach I-O ksiąg wieczystych

prowadzonych przez Sąd Rejonowy w P., m.in. KW [...], prawa użytkowania

wieczystego gruntu Miasta P. położonego w P., przy ul. Z. [...] stanowiącego działki

20/1 20/2, 22 i 21 oraz prawa własności posadowionych na tym gruncie budynków.

W dniu 28 marca 2001r. referendarz sądowy wpisał m in. prawo użytkowania

wieczystego działki nr 22 na rzecz MPGM w P. w likwidacji.

Aktem notarialnym z dnia 30 stycznia 2002 r., działający w imieniu Miejskiego

Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej w likwidacji, likwidator i pełnomocnik

oświadczyli, że w wykonaniu zobowiązania z dnia 10 czerwca 1994 r., dotyczącego

pokrycia przez Miasto P. objętych 72.000 udziałów w spółce pod firmą Miejskie

Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. wkładami niepieniężnymi w

postaci zorganizowanej części MPGM, przenoszą na rzecz spółki pod firmą

Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. z siedzibą w P.

prawo użytkowania wieczystego oraz prawo własności budynków stanowiących

odrębny od gruntu przedmiot własności, m.in. prawo użytkowania wieczystego

gruntu Miasta P., położonego w P., przy ul. Z. stanowiącego działki 20/1, 20/2, 22,

21.

Decyzją z dnia 19 grudnia 2006 r. Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji

Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 20 lutego 1975 r. W części dotyczącej

wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. Z. [...] o powierzchni 1.410

m2,

zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta P. z

dnia 29 kwietnia 1975 r. w części utrzymującej w mocy wskazaną decyzję.

Decyzją z dnia 24 maja 2007r. Minister Budownictwa utrzymał w mocy

decyzję Wojewody .

Decyzją nr 54 z dnia 29 stycznia 2009 r. Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia 1 czerwca 1993

6

r. w części stwierdzającej nabycie przez Miasto P. z mocy prawa nieodpłatnie

własności nieruchomości położonej w P., działka nr 22, o powierzchni 1.410 m2

,

obręb Ś., arkusz mapy 15. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż podstawową

przesłanką komunalizacji mienia z mocy prawa jest to, aby stanowiło ono własność

Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy. Nieruchomość obejmująca

działkę 22 przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji

wywłaszczeniowych, co do których Wojewoda stwierdził ich nieważność, zaś

stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutek prawny ex tunc, co oznacza, że

Skarb Państwa nie był właścicielem przejętej nieruchomości, a posługiwał się

wadliwym tytułem własności, uzyskanym z rażącym naruszeniem prawa, zaś

nieruchomość taka, nie może być przedmiotem komunalizacji.

W dniu 19 maja 2005 r. J. S., P.W., K. C., J. W. i B. W. wystąpili do Sądu

Okręgowego w P. z powództwem o ustalenie nieważności umowy z dnia

30 stycznia 2002r., mocą której Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej w likwidacji przeniosło na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa

Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. w P. m in. prawo użytkowania wieczystego

gruntu położonego w P., przy ul. Z. [...] stanowiącego działki 20/1, 20/2, 22, 21.

Jako podstawę swego żądania powodowie wskazali art. 189 k.p.c.

Wyrokiem z dnia 30 października 2008r. Sąd Okręgowy w P. oddalił

powództwo wskazując, że powodowie mogą skorzystać z innej drogi dochodzenia

roszczeń, a mianowicie w oparciu o treść art. 10 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece mogą domagać się uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym

stanem prawnym. Uznał, że nie mają oni interesu prawnego w rozumieniu art. 189

k.p.c., a tym samym czynnej legitymacji procesowej.

Wyrokiem z dnia 27 marca 2008r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację od wyroku

Sądu Okręgowego podzielając stanowisko i argumentację Sądu Okręgowego.

Zgodził się także ze stanowiskiem powodów, że w wyniku złożenia oświadczenia

o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego prawo to wygasło na skutek

konfuzji. W tej sytuacji, aby prawo to mogło przysługiwać MPGM w likwidacji

powinno ono zostać z powrotem ustanowione. Natomiast, oświadczenie

o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli w przedmiocie zrzeczenia mogłoby

7

jedynie stanowić causae dla jego ustanowienia. Mimo wpisania MPGM w likwidacji

do księgi wieczystej, jako użytkownika i właściciela budynków, prawa te nie

powstały.

W dniu 22 marca 2010 r. K. C. wystąpiła z powództwem o uzgodnienie treści

księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym żądając uzgodnienia treści

księgi wieczystej [...] poprzez nakazanie wykreślenia w dziale II użytkownika

wieczystego nieruchomości i właściciela budynków stanowiących odrębny od

gruntu przedmiot własności. Pozwanym było Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej S.A., a w toku procesu wezwano do udziału w sprawie Miasto P.

Wyrokiem z dnia 24 maja 2011 r. oddalono powództwo. Sąd uznał, że był

związany żądaniem pozwu, natomiast w księdze wieczystej wpisane były dwie

działki: nr 21 i nr 22. Powódka domagała się uzgodnienia treści księgi wieczystej co

do jednej z działek, zaś Sąd nie mógł z urzędu wyłączyć działki nr 22, a żądania

takiego powódka nie zgłosiła.

W księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. dla

nieruchomości położonej przy ul. Z. [...] wpisane są działki nr 22 oraz 21.

Właścicielem nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, co do obu działek,

jest Miasto P., a jako użytkownik wieczysty wpisane jest Miejskie Przedsiębiorstwo

Gospodarki Mieszkaniowej Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za zasadne w świetle art. 10 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece.

Sąd nie podzielił zarzutu braku legitymacji procesowej po stronie pozwanej

i powodowej. Uznał, że każdy ze współwłaścicieli nieruchomości ma samodzielną

legitymację procesową do wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bowiem czynność ta, zmierza do

zachowania wspólnego prawa. Po stronie pozwanej występują natomiast dwa

właściwe podmioty: Miasto P., jako ujawniony w księdze wieczystej właściciel

nieruchomości oraz Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej S.A.,

jako następca prawny ujawnionego w księdze wieczystej użytkownika wieczystego

- Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o.

8

Sąd wskazał, że Skarb Państwa, a następnie Miasto P., nigdy nie było

właścicielem nieruchomości, zaś stan prawny nieruchomości w zakresie prawa

własności powinien być taki, jaki istniał przed wydaniem decyzji administracyjnych,

które następnie unieważniono. Wówczas, ujawnionym w księdze wieczystej

właścicielem działki był W. P., a obecnie jako właściciele nieruchomości winni być

wpisani jego spadkobiercy.

Odnośnie zagadnienia istnienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz

Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o., Sąd stwierdził,

że umowa z dnia 10 czerwca 1994 r. nie przenosiła prawa użytkowania

wieczystego na spółkę MPGM, gdyż dopiero powoływała spółkę, a wniesienie

wkładu niepieniężnego przez wspólnika Miasto P. mogło nastąpić dopiero po

zarejestrowaniu spółki.

W ocenie Sądu, prawo użytkowania wieczystego działki nadal pozostawało

w rękach MPGM w likwidacji. Likwidator dysponując zezwoleniem Zarządu Miasta

P. złożył w formie aktu notarialnego oświadczenie o zrzeczeniu się prawa

użytkowania wieczystego. Sąd doszedł do wniosku, że w wyniku zrzeczenia się

prawo użytkowania wieczystego wygasło. Sąd wskazał, że oświadczenie

likwidatora MPGM, legitymującego się upoważnieniem zarządu miasta zostało

złożone w formie aktu notarialnego i w dniu 3 lutego 1998 r. został złożony wniosek

o wykreślenie tego prawa z księgi wieczystej. W tej dacie zatem, prawo

użytkowania wieczystego i prawo własności posadowionych na gruncie budynków

przysługujące MPGM w likwidacji, przestało istnieć.

Sąd wskazał, że skoro prawo użytkowania wieczystego przestało istnieć na

rzecz MPGM w likwidacji, to nie można było nim już później skutecznie

rozporządzić, a tym samym umowa z 30 stycznia 2002r. nie mogła wywołać

skutków prawnych.

Sąd nie podzielił stanowiska, że nabycie przez Miejskie Przedsiębiorstwo

Gospodarki Mieszkaniowej Sp. z o.o. użytkowania wieczystego zostało wpisane do

księgi wieczystej i jest chronione przez rękojmię, wskazując, iż rękojmia nie ma

zastosowania w razie nabycia prawa użytkowania wieczystego, jeżeli nieruchomość

nie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.

9

W takiej sytuacji, dochodzi do zderzenia się zasady rękojmi z zasadą

dopuszczalności ustanowienia użytkowania wieczystego na nieruchomości

stanowiącej własność tylko tych dwóch wymienionych podmiotów. Wówczas należy

przyznać pierwszeństwo drugiej z tych zasad.

Sąd Rejonowy wskazał, że nieruchomość objęta księgą wieczystą [...]

obejmuje dwie działki: nr 21 i nr 22. Oczywistym jest, że nieruchomość wpisana do

księgi wieczystej nie może mieć różnych właścicieli w odniesieniu do dwóch

różnych działek. Skoro istnieją podstawy do ustalenia, że właścicielem działki nr 22

nie jest Miasto P. lecz spadkobiercy W. P., to należało tę działkę odłączyć ze

wskazanej księgi wieczystej i urządzić dla niej nową księgę, gdzie jako właściciele,

zostaną wpisani spadkobiercy W. P.

Sąd drugiej instancji uznał, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego odpowiada

treści dochodzonego przez powoda roszczenia, a sentencja, wbrew stanowisku

strony apelującej, powtarza sformułowania zawarte w pozwie. Wskazał,

że uzgodnienie treści księgi wieczystej polegać miało na ustaleniu,

że w odniesieniu do działki nr 22 prawo własności winno zostać wpisane na rzecz

określonych osób fizycznych, a prawo użytkowania wieczystego gruntu i prawo

własności budynków nie istnieje, zaś zrealizowanie tego roszczenia miało z kolei

nastąpić przez nakazanie odłączenia działki nr 22 z dotychczasowej księgi

wieczystej. Wskazano, że orzeczenie o nakazaniu odłączenia jednej z działek

z dotychczasowej księgi wieczystej, zamieszczono po rozstrzygnięciu dotyczącym

uzgodnienia treści tej księgi w odniesieniu do danej działki, jest wyłącznie kwestią

redakcyjną, a oba rozstrzygnięcia w swej istocie składają się na jedno orzeczenie,

które należy postrzegać jako całość.

Sąd ad quem nie podzielił stanowiska, że oświadczenie o zrzeczeniu się

prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków złożone w dniu

14 stycznia 1998r. przez likwidatora MPGM w likwidacji było pozbawione skutków

prawnych. Wskazano, że Zarząd Miasta P. uznał przedsiębiorstwo komunalne

MPGM za zlikwidowane dopiero w dniu 31 października 2001 r., a postanowienie o

wykreśleniu tego przedsiębiorstwa z rejestru przedsiębiorców KRS zapadło 17

października 2002 r., w związku z czym nie ma podstaw do kwestionowania

10

uprawnienia likwidatora MPGM w likwidacji do złożenia w dniu 1 stycznia 1998 r.

oświadczenia o zrzeczeniu się należącego do tego przedsiębiorstwa prawa

użytkowania wieczystego spornego gruntu, zaś zrzeczenie się stanowiło element

założonej pierwotnie przez Miasto P. koncepcji prywatyzacji MPGM. Sąd zaznaczył,

że likwidacją jest dłuższy proces niesprowadzający się z pewnością tylko do

podjęcia przez odpowiedni organ decyzji o likwidacji. Za „mienie zlikwidowanego

przedsiębiorstwa" należy zatem uznać mienie pozostałe po likwidacji, które

uprzednio nie zostało rozdysponowane przez likwidatora działającego w granicach

swego ustawowego umocowania. Sąd uznał, że w dyspozycji organu

założycielskiego pozostawało mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa

rozumianego jako zespół składników materialnych i niematerialnych,

przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych i zachowującego

swój byt po likwidacji przedsiębiorstwa w znaczeniu podmiotowym, następującej z

chwilą wykreślenia go z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Odmienne

rozwiązanie pozostawałaby w oczywistej sprzeczności z prawnym usytuowaniem

likwidatora, do którego uprawnień należy zarządzanie mieniem zlikwidowanego

przedsiębiorstwa i jego reprezentacja, w zastępstwie dotychczas funkcjonujących

organów.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zarzut naruszenia art. 37 ustawy

o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych jest niespójny z innymi zarzutami

apelacji i poglądami wyrażanymi w jej uzasadnieniu. Skarżący jednocześnie

dowodził, że był chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, co może

mieć znaczenie jedynie przy ocenie skutków umowy z dnia 30 stycznia 2002 r.

zawartej pomiędzy MPGM w likwidacji a MPGM Spółka z o.o., której przedmiotem

było przeniesienie prawa użytkowania wieczystego na spółkę. Ponadto wskazano,

że stanowisko o skutku rozporządzającym umowy spółki jest sprzeczne

z czynnościami podejmowanymi przez Miasto P., MPGM w likwidacji, jak również

poprzednika prawnego samego skarżącego, tj. MPGM Spółka z o.o., skoro

podstawą wpisu do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu na

rzecz MPGM Spółka z o.o. w P. były umowa spółki z dnia 10 czerwca 1994 r. wraz

z umową przeniesienia prawa użytkowania wieczystego i własności budynków z

dnia 30 stycznia 2002 r. Fakt niewywołania skutku rzeczowego przez umowę spółki

11

nie budził też żadnych wątpliwości podmiotów zaangażowanych w proces likwidacji

MPGM. Podkreślono, że gdyby samo zawarcie umowy spółki skutkowało

przeniesieniem prawa użytkowania wieczystego, to całkowicie zbędne

i niezrozumiałe byłoby dokonanie przez MPGM w likwidacji zrzeczenia się

powyższego prawa, czy też następnie uchylenie się od skutków prawnych

oświadczenia o zrzeczeniu.

Sąd zwrócił uwagę na występującą rozbieżność poglądów co do tego, czy

umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której przewidziano pokrycie

przez wspólnika udziałów wkładami niepieniężnymi, jest umową o podwójnym,

zobowiązująco-rozporządzającym skutku, czy też umową wyłącznie zobowiązującą

do przeniesienia własności wkładu. Wskazano jednak, że w orzecznictwie

jednomyślnie opowiadano się jednak za drugim z tych wariantów, przyjmując

w szczególności, że w sytuacji, gdy wspólnik pokrywa swój udział w spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością wkładami niepieniężnymi w postaci użytkowania

wieczystego gruntu, to konieczne jest zawarcie odrębnej umowy w formie aktu

notarialnego dla przeniesienia tego prawa na rzecz spółki po jej zarejestrowaniu

przez sąd. Zdaniem Sądu, postanowienie umowy spółki z o.o. o wniesieniu wkładu

niepieniężnego stanowi jedynie podstawę zapewnienia przejścia aportu na spółkę

po jej zarejestrowaniu. Uzależnienie przez ustawodawcę przeniesienia

deklarowanego przez wspólnika w umowie spółki wkładu niepieniężnego od

zawarcia po zarejestrowaniu spółki odrębnej umowy między spółką a wspólnikiem,

uzasadnione jest tym, że w momencie powstania zobowiązania do wniesienia

aportu spółka jeszcze nie istnieje i nie może być podmiotem prawa własności.

Zawarte w umowie spółki zobowiązanie do wniesienia wkładu niepieniężnego, jest

przy tym w istocie zobowiązaniem warunkowym, zaciągniętym pod warunkiem,

że spółka dojdzie do skutku.

Sąd odwoławczy uznał, że poprzednik prawny skarżącego - MPGM Spółka

z o.o., nie nabył prawa wieczystego użytkowania spornego gruntu na podstawie

umowy spółki z dnia 10 czerwca 1994 r., zaś w dniu 30 stycznia 2002 r. prawo

w ogóle nie istniało, choć było ujawnione w księdze wieczystej. Zachodziła tym

samym niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym

w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem Sądu prawo

12

wieczystego użytkowania, które przedsiębiorstwo komunalne MPGM nabyło z mocy

prawa na podstawie art. 2a ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, utraciło swój byt na skutek

złożenia w dniu 14 stycznia 1998 r. przez MPGM w likwidacji oświadczenia

o zrzeczeniu się tego prawa.

Sąd wyraził zapatrywanie, że uchylenie się w dniu 29 grudnia 1999 r. przez

MPGM w likwidacji od skutków prawnych oświadczenia o zrzeczeniu się prawa

użytkowania wieczystego nie mogło prowadzić do jego „restytucji". Co do zasady,

uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli ma wprawdzie moc

wsteczną i powoduje nieważność czynności prawnej, lecz oceniając oświadczenie

z dnia 29 grudnia 1999 r. Sąd wskazał na szczególną konstrukcję prawa

użytkowania wieczystego, polegającą na tym, że jego powstanie oraz ustanie

uzależnione jest nie tylko od czynności prawnych dokonywanych przez właściciela

gruntu i użytkownika wieczystego, ale i od konstytutywnego wpisu do księgi

wieczystej. Również w przypadkach, gdy użytkowanie wieczyste powstaje z mocy

samego prawa, podlega ono ujawnieniu w księdze wieczystej i wówczas jego

przeniesienie oraz wygaśnięcie uzależnione jest od dokonania stosownych wpisów

w księdze wieczystej. O prawnym bycie użytkowania wieczystego, zawsze

decyduje zatem zdarzenie prawne, z którym ustawa wiąże jego powstanie lub

ustanie, oraz dokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej. Zaznaczono,

że złożone przez MPGM w likwidacji w dniu 14 stycznia 1998 r. oświadczenie

o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego spornej działki stanowiło

podstawę wykreślenia tego prawa z księgi wieczystej ze skutkiem od dnia 3 lutego

1998 r. W wyniku tych czynności, przysługujące pierwotnie MPGM w likwidacji

użytkowanie wieczyste wygasło, tracąc definitywnie swój byt prawny. Złożenie

następnie przez MPGM w likwidacji oświadczenia o uchyleniu się od skutków

prawnych oświadczenia, wprawdzie doprowadziło do unieważnienia tego

oświadczenia, jednak nie mogło skutkować „przywróceniem" prawa użytkowania

wieczystego, skoro jego ustanie związane było w równym stopniu z wykreśleniem

z księgi wieczystej. W ocenie Sądu oświadczenie z dnia 29 grudnia 1999 r. nie

mogło doprowadzić do wyeliminowania skutków wiążących się z prawomocnym

wykreśleniem i stanowić podstawy restytucji wpisu prawa do księgi wieczystej. Sąd

13

wskazał, że z ponownym ustanowieniem tego prawa, nie jest równoznaczne

dokonanie przez referendarza sądowego wpisu prawa użytkowana wieczystego na

rzecz MPGM w likwidacji, gdyż wpis ten dotyczył prawa w rzeczywistości

nieistniejącego, a sam wpis w księdze wieczystej nie jest zdarzeniem, z którym

ustawa wiąże powstanie prawa użytkowania wieczystego.

Sąd Okręgowy uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 3, 5 i 6 ustawy

o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 6 i 7 k.c., zmierzające do wykazania,

że nabycie przez MPGM Spółkę z o.o. przedmiotowego prawa wieczystego

użytkowania chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wskazano,

że rękojmia nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz

nabywcy działającego w złej wierze. Sąd uznał, że skoro nieodpłatność

rozporządzenia jest przesłanką negatywną działania rękojmi, to ciężar

udowodnienia jej wystąpienia spoczywa na tym, kto kwestionuje działanie rękojmi.

Wyrażenie odmiennego stanowiska przez Sąd Rejonowy nie podważyło jednak

trafności zaskarżonego wyroku, bowiem poczynione przez ten Sąd ustalenia,

pozwoliły na stwierdzenie, że dokonane na rzecz MPGM Spółki z o.o.

rozporządzenie prawem użytkowania wieczystego, było nieodpłatne w rozumieniu

art. 6 ust. 1 ustawy.

Sąd ad quem nie podzielił zgłoszonego w apelacji MPGM S.A. zarzutu

naruszenia art. 6 k.c. i art. 7 k.c. oraz art. 6 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece. Uznał, że w okolicznościach niniejszy sprawy domniemanie dobrej wiary

poprzednika pozwanego zostało obalone w odniesieniu do rozporządzenia

będącego konsekwencją umowy z dnia 30 stycznia 2002 r. Zaznaczono, że MPGM

Spółka z o.o. w chwili zawierania umowy powinno powziąć wątpliwości co do tego,

czy MPGM w likwidacji rzeczywiście przysługuje ujawnione w księdze wieczystej

prawo użytkowania wieczystego spornej działki. Nadto, miał możliwość

rozstrzygnięcia tych wątpliwości bez podejmowania szczególnych działań lub

wykazywania ponadprzeciętnych staranności. W ocenie Sądu, przy zachowaniu

choćby przeciętnej staranności, MPGM Spółka z o.o. miało możliwość pozyskania

informacji o rzeczywistym stanie prawnym przedmiotowej nieruchomości.

14

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego, został zaskarżony w całości dwiema

skargami kasacyjnymi, zarówno pozwanego Miasta P., jak i pozwanego Miejskiego

Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej S.A. w P.

Jako podstawy skargi wniesionej przez Miasto P. wskazano naruszenie:

- art. 84 k.c. w związku z art. 88 k.c. przez przyjęcie, że skuteczne oświadczenie

o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o zrzeczeniu się prawa

użytkowania wieczystego na rzecz właściciela nieruchomości stanowi causae dla

ponownego ustanowienia tego prawa na rzecz dotychczasowego użytkownika

wieczystego;

- art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i art. 179

k.c. przez przyjęcie, że skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli

o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego przez likwidatora stanowiło

wyłącznie causae dla ponownego ustanowienia tego prawa na rzecz

dotychczasowego użytkownika wieczystego;

- art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez przyjęcie, że zła

wiara nabywcy zachodzi, jeżeli nie zachował on należytej staranności, jak również,

że wniesienie prawa użytkowania wieczystego do spółki z o.o. w zamian za udziały

w kapitale zakładowym jest czynnością nieodpłatną.

Jako podstawy skargi wniesionej przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej S.A. w P. wskazano naruszenie:

- art. 246 § 1 i 2 k.c. przez jego nieuzasadnione zastosowanie do zrzeczenia się

użytkowania wieczystego nieruchomości dokonanego przez komunalną osobę

prawną;

- art. 16 ust. 1 i 2 ustawy dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami

poprzez ich niezastosowanie;

- art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez

jego rozszerzającą wykładnię;

- art. 84 § 1 i 2 w zw. z art. 88 § 1 i 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie;

15

- art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie,

- art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

i art. 7 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W obu skargach kasacyjnych zostały powołane wyłącznie zarzuty naruszenia

prawa materialnego w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przewidzianej w art.

3983

§ 1 pkt. 1 k.p.c. W konsekwencji, według art. 398¹³ § 2 k.p.c., w postępowaniu

kasacyjnym, Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to oznacza, że ocena zarzutów

naruszenia prawa materialnego, podniesionych w skargach kasacyjnych, może

odbywać się wyłącznie w odniesieniu do dokonanych przez sąd drugiej instancji

ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Podkreślić trzeba, że zarzuty wyartykułowane w skardze kasacyjnej

pozwanego Miasta P. zostały również ujęte w treści skargi kasacyjnej drugiego z

pozwanych, tj. Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej Spółki

Akcyjnej w P., co daje możliwość dokonania ich łącznej oceny.

W pierwszym rzędzie wymagała analizy kwestia charakteru i skutków

prawnych zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego i prawa własności

budynków posadowionych na gruncie obciążonym tym prawem, przez Miejskie

Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej w P. w likwidacji, (dalej: MPGM), na

rzecz Miasta P.

Przypomnieć trzeba, że powyższej, jednostronnej czynności prawnej

dokonano 14 stycznia 1998 r. W tym czasie obowiązywał art. 16 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) –

dalej: u.g.n. - o następującej treści:

- ust. 1 państwowa lub komunalna osoba prawna może zrzec się własności lub

użytkowania wieczystego nieruchomości odpowiednio na rzecz Skarbu Państwa lub

gminy. Do zrzeczenia się tych praw stosuje się odpowiednio przepis art. 179

Kodeksu cywilnego,

16

- ust. 2 w stosunku do nieruchomości będącej przedmiotem własności lub

użytkowania wieczystego komunalnej osoby prawnej zrzeczenie się wymaga zgody

zarządu gminy, na której terenie nieruchomość jest położona. Z chwilą zrzeczenia

się nieruchomość staje się przedmiotem własności albo przedmiotem użytkowania

wieczystego tej gminy.

W obrębie instytucji zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego, toczyła

się dyskusja, zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze, odnośnie dwóch problemów.

Po pierwsze, rozważano możliwość zrzeczenia się przez użytkownika

wieczystego przysługującego mu prawa pod względem podmiotowym.

Zastanawiano się, czy przysługuje mu takie uprawnienie w przypadkach innych, niż

te, które zostały wskazane w ustawie.

Po drugie, poszukiwano najodpowiedniejszej podstawy prawnej takiego

zrzeczenia.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 13 grudnia 2013 r., III CZP 81/13,

opublikowanej w OSNC 2014, nr 10, poz. 100, Sąd Najwyższy dokonał analizy

dotychczasowych poglądów na ten temat, zajmując stanowisko, że w doktrynie

i orzecznictwie, do czasu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca

2005 r., K 9/04, dominował pogląd, że użytkownik wieczysty może zrzec się

przysługującego mu prawa także w innych przypadkach, a nie tylko wtedy, gdy

przepis wyraźnie na to zezwala. Podstawy prawnej do takiego zrzeczenia

upatrywano w stosowanym w drodze analogii art. 179 k.c. (uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2004 r., III CZP 47/04,

OSNC 2005, nr 5, poz. 74, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca

2006 r., V CSK 131/06, niepublikowane i wyrok Sądu Najwyższego z dnia

16 stycznia 2009 r., V CSK 259/08, OSNC-ZD 2009, nr D, poz. 98).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 2005 r., K 9/04, Trybunał

Konstytucyjny wyraził pogląd, że ze względu na to, iż użytkowanie wieczyste jest

prawem na rzeczy cudzej, właściwsze jest sięganie w drodze analogii po art. 246

k.c. Podobny pogląd pojawił się także w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który

przyjął, że podstawowe znaczenie przy ocenie możliwości zrzeczenia się

użytkowania wieczystego powinien odgrywać stosowany w drodze analogii art. 246

17

k.c., natomiast rozważając w jakiej formie ma nastąpić zrzeczenie, odwołał się do

art. 179 k.c. (postanowienie z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 34/05, OSNC 2006,

nr 7-8, poz. 125 oraz uchwały: z dnia 19 maja 2006 r., III CZP 2/06, OSNC 2007,

nr 3, poz. 39 i z dnia 23 sierpnia 2006 r. III CZP 60/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 81).

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, kwestia możliwości zrzeczenia

się prawa użytkowania wieczystego przez MPGM, nie budzi zastrzeżeń. Podmiot

ten bowiem, stanowił przedsiębiorstwo komunalne. Posiadał zatem status

komunalnej osoby prawnej w rozumieniu dyspozycji art. 16 ust. 1 u.g.n. Przepis ten

wprost stanowił, że państwowa lub komunalna osoba prawna może zrzec się

własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości odpowiednio na rzecz

Skarbu Państwa lub gminy.

W przypadku dokonania zrzeczenia się przez komunalną osobę prawną,

w ust. 2 cytowanego powyżej art. 16 u.g.n., wprowadzono nadto szczególne

uregulowanie.

Po pierwsze, wymagana była zgoda zarządu gminy, na której terenie

nieruchomość była położona.

Po drugie wskazano, że z chwilą zrzeczenia się nieruchomość staje się

przedmiotem własności albo przedmiotem użytkowania wieczystego tej gminy.

Przesłanka uzyskania wymaganej zgody zarządu gminy została spełniona

w przedmiotowej sprawie.

Pozostaje zatem do omówienia problem relacji pomiędzy uregulowaniem

zawartym w art. 16 ust. 2 zd. 2 u.g.n., a wskazanymi już powyżej wypowiedziami,

głównie judykatury, na temat podstawy do realizacji uprawnienia w postaci

zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego i skutków prawnych tej czynności.

Wydaje się, że aktualnie bardziej powszechne jest stanowisko – poparte

autorytetem Trybunału Konstytucyjnego i wieloma orzeczeniami Sądu Najwyższego

– według którego podstawowe znaczenie przy ocenie możliwości zrzeczenia się

użytkowania wieczystego powinien odgrywać stosowany w drodze analogii art. 246

k.c., natomiast rozważając w jakiej formie ma nastąpić zrzeczenie, należy odwołać

się do art. 179 k.c.

18

Przyjęcie powyższego stanowiska, pociąga za sobą skutek w postaci

wygaśnięcia prawa (art. 246 § 1 k.c.). Ponadto w sytuacji, gdy ustawa nie stanowi

inaczej, a prawo było ujawnione w księdze wieczystej, do jego wygaśnięcia

potrzebne jest wykreślenie prawa z księgi wieczystej (art. 246 § 2 k.c.).

Nie negując co do zasady powyższego zapatrywania, należy zwrócić jednak

uwagę na to, że art. 16 ust. 2 u.g.n., wprost wskazywał na konsekwencje prawne

dokonanego zrzeczenia. Otóż stanowił on, że z chwilą zrzeczenia się nieruchomość

staje się przedmiotem własności albo przedmiotem użytkowania wieczystego

określonej gminy, a zatem, ustawodawca określił normatywny skutek zrzeczenia się

m.in. prawa użytkowania wieczystego dokonanego przez komunalną osobę prawną.

W judykaturze zauważono ten problem i wyrażono zapatrywanie,

że okoliczność, iż użytkowanie wieczyste jest, tak jak prawa rzeczowe ograniczone,

prawem na rzeczy cudzej, skłania do przyjęcia, że oświadczenie użytkownika

wieczystego o zrzeczeniu się przysługującego mu prawa powinno być złożone

właścicielowi nieruchomości. Do tego upoważnia zastosowanie w drodze analogii

art. 246 § 1 k.c. Wskazana wyżej istotna cecha charakterystyczna użytkowania

wieczystego prowadzi także do zastosowania do skutków zrzeczenia się tego

prawa - w drodze analogii - art. 246 § 1 k.c. i uznania, że zrzeczenie się

użytkowania wieczystego powoduje jego wygaśnięcie. Podkreślono jednocześnie –

co jest istotne z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy - że art. 16 ust.

1 u.g.n. stanowiący, że państwowa lub samorządowa osoba prawna może zrzec się

użytkowania wieczystego odpowiednio "na rzecz" Skarbu Państwa lub jednostki

samorządu terytorialnego, jest natomiast przepisem szczególnym, samodzielnie

określającym skutek zrzeczenia się użytkowania wieczystego przez podmioty,

których dotyczy hipoteza tego przepisu (por. uzasadnienie postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 34/05, OSNC 2006, nr 7-8,

poz. 125).

Należy przyjąć, że przepis art. 16 ust. 2 u.g.n. stanowił autonomiczną

podstawę określającą skutki prawne zrzeczenia się prawa użytkowania

wieczystego przez komunalną osobę prawną, bez potrzeby sięgania, w drodze

analogiae legis, do innych przepisów prawa, w tym art. 246 k.c. Oczywiście,

19

sformułowanie zawarte w art. 16 ust. 1 zd. 2 cytowanej powyżej ustawy,

a mianowicie, że do zrzeczenia się tych praw stosuje się odpowiednio przepis art.

179 Kodeksu cywilnego, należy interpretować – o czym była już mowa powyżej –

w kontekście wymaganej formy czynności prawnej, w jakiej miało nastąpić

zrzeczenie.

W konsekwencji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, Miasto P.,

wskutek dokonanego zrzeczenia, nabyło prawo użytkowania wieczystego.

Podkreślenia wymaga, że w takiej sytuacji, prawo to nie wygasło w związku

z czynnością zrzeczenia, o czym stanowi art. 246 § 1 k.c., gdyż art. 16 ust. 2 u.g.n.

wyłączył zastosowanie tego przepisu prawa. Jednakże, wygasło ono w drodze

konfuzji. Przypomnieć bowiem należy, że Miasto P. było wówczas właścicielem

nieruchomości, która była obciążona rzeczonym prawem użytkowania wieczystego.

Zastosowanie normy prawnej, wynikającej z treści art. 16 ust. 2 u.g.n.,

pociąga za sobą jeszcze dalsze konsekwencje prawne. Otóż, z chwilą zrzeczenia

się, a więc w momencie złożenia skutecznego, jednostronnego oświadczenia woli,

nieruchomość stawała się przedmiotem własności albo przedmiotem użytkowania

wieczystego danej gminy. Pierwotny sposób nabycia przez gminę prawa

użytkowania wieczystego, nie wymagał zatem dla swojej skuteczności podjęcia

jakichkolwiek dalszych czynności. W szczególności, ani do wygaśnięcia tego prawa

po stronie MPGM, ani do jego nabycia przez Miasto P., nie był wymagany

konstytutywny wpis w księdze wieczystej.

Należy zauważyć, że art. 27 u.g.n. stanowi, że oddanie nieruchomości

gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy

wymaga wpisu w księdze wieczystej.

Wobec tego, wpisu konstytutywnego wymagają czynności w postaci

ustanowienia użytkowania wieczystego i przeniesienia tego prawa w drodze umowy.

Innych przypadków ustawa nie przewiduje. Zwrócono uwagę w orzecznictwie,

że nabycie przysługującego przedsiębiorstwu państwowemu prawa użytkowania

wieczystego przez jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, powstałą w wyniku

przekształcenia tego przedsiębiorstwa na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

20

(Dz. U. Nr 118, poz. 561 ze zm.), nie wymaga wpisu do księgi wieczystej (por.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2002 r., III CZP 71/02, OSNC 2003

nr 10 poz. 133).

W uzasadnieniu tego orzeczenia, Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in.,

że w sytuacji, gdy nabycie użytkowania wieczystego nastąpiło z dniem 5 grudnia

1990 r. z mocy prawa w drodze tzw. uwłaszczenia, przewidzianego w ustawie

z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm., por. art. 200 u.g.n.),

wpis uprawnionego z tytułu użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma

jedynie charakter deklaratoryjny. Nie jest to jedyne odstępstwo od zasady,

że koniecznym warunkiem nabycia użytkowania wieczystego jest wpis do księgi

wieczystej. Zasada ta dotyczy - jak wynika z art. 27 zdanie drugie u.g.n. -

ustanowienia oraz przeniesienia użytkowania wieczystego w drodze umowy.

Wpis do księgi wieczystej nie jest natomiast przesłanką konstytutywną dla

powstania użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tego prawa nastąpiło z mocy

ustawy (por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 9 listopada 1998 r., III CZP 33/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 67). Stanowisko

takie jest przyjmowane również w nauce prawa, przy czym przykładowo wskazuje

się na nabycie użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia (art. 922 k.c.)

lub zasiedzenia biegnącego przeciwko poprzedniemu wieczystemu użytkowaniu

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1975 r.,

III CZP 63/75, OSNCP 1976, nr 12, poz. 259).

Podsumowując dotychczasowe rozważania, należy stwierdzić,

że uzasadnione okazały się zarzuty naruszenia: art. 246 § 1 i 2 k.c., art. 16 ust. 1

i 2 u.g.n. oraz art. 27 u.g.n.

Nie powinno być wątpliwości, że zrzeczenie się prawa użytkowania

wieczystego, jako jednostronna czynność prawna, obejmująca oświadczenie woli

dotychczasowego użytkownika wieczystego nieruchomości, podlega przepisom

o wadach oświadczenia woli, zawartym w art. 82-88 k.c.

Z poczynionych przez Sąd ad quem ustaleń faktycznych wynika, że MPGM

skutecznie uchyliło się od skutków prawnych jednostronnego oświadczenia woli

21

o zrzeczeniu się prawa użytkowania wieczystego, złożonego pod wpływem błędu.

Sąd drugiej instancji wskazał, że złożenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków

prawnych rzeczonego oświadczenia woli, wprawdzie doprowadziło do

unieważnienia tego oświadczenia, jednak nie mogło skutkować przywróceniem

prawa użytkowania wieczystego, skoro jego ustanie związane było w równym

stopniu z wykreśleniem z księgi wieczystej.

Wskazano już powyżej, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej

sprawy, zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego przez MPGM, jak i nabycie

tego prawa przez Miasto P., nie wymagało konstytutywnego wpisu do księgi

wieczystej. Stąd, argumentacja Sądu drugiej instancji, obejmująca to zagadnienie,

okazała się nieprzydatna.

Przypomnieć należy, że zrzeczenie się prawa własności nieruchomości

stanowi postać rozporządzania rzeczą w rozumieniu art. 140 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie przyjęto, że skuteczne

uchylenie się od skutków oświadczenia woli z powodu błędu co do treści umowy

sprzedaży nieruchomości (art. 84 i 88 k.c.), wywołuje skutki obligacyjne i rzeczowe

w zakresie przeniesienia własności (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

24 kwietnia 2014 r., III CSK 93/13, niepublikowany, wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 600/12, OSNC-ZD 2014, nr 2, poz. 26).

Brak jest jakichkolwiek przeszkód jurydycznych, aby powyższe stanowisko,

nie miało również analogicznego zastosowania do określenia konsekwencji

prawnych skutecznego uchylenia się od skutków jednostronnego oświadczenia woli,

z powodu błędu, co do treści zrzeczenia się prawa użytkowania wieczystego.

Wzruszenie czynności prawnej powoduje zniweczenie stosunku zobowiązaniowego

ze skutkiem wstecznym (ex tunc).

Złożenie oświadczenia o uchyleniu się od oświadczenia woli sprawia,

że zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego, nie wywiera jakichkolwiek

skutków prawnych. Upada skutek rozporządzający i prawo użytkowania

wieczystego, bez konieczności podejmowania jakichkolwiek dalszych czynności

prawnych, automatycznie powraca do zrzekającego się.

22

W rezultacie, trafny okazał się zarzut naruszenia art. 84 § 1 i 2 k.c. w zw. z art.

88 § 1 i 2 k.c.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że decyzje, na podstawie których

przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa, a później

Miasta P., zostały unieważnione. Prawo własności powróciło zatem do następców

prawnych W. P. Przed tym faktem, prawo to zostało obciążone prawem

użytkowania wieczystego na rzecz MPGM, które zostało ujawnione w księdze

wieczystej. Następnie, umową z dnia 30 stycznia 2002 r., w wykonaniu

zobowiązania z dnia 10 czerwca 1994 r., dotyczącego pokrycia przez Miasto P.

objętych 72000 udziałów w spółce pod firmą Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki

Mieszkaniowej spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, na spółkę tę zostało

przeniesione m.in. rzeczone prawo użytkowania wieczystego wraz z prawem

własności budynków.

Wobec tego, zaistniała sytuacja, w której na osobę trzecią zostało

przeniesione prawo użytkowania wieczystego, obciążającego nieruchomość, która

przestała być przedmiotem własności ze skutkiem wstecznym, zarówno Skarbu

Państwa, jak i Miasta P. Prawo własności bowiem zostało przywrócone osobom

fizycznym. Oczywiście, na chwilę dokonywania czynności z dnia 30 stycznia 2002

r., jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, figurowało Miasto P.

W tak zaistniałej sytuacji faktycznej, a priori wymagało rozważenia

zagadnienie, czy nabywca prawa użytkowania wieczystego, a więc Miejskie

Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością, co do zasady, jest chroniony rękojmią wiary publicznej ksiąg

wieczystych.

Problem ten był już przedmiotem zainteresowania judykatury i rozwiązywany

był niejednoznacznie. Przeglądu stanowisk na ten temat dokonał Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., II CSK 451/12, OSNC 2014, nr 4,

poz. 46. Wskazano tam m.in., że zagadnienie, czy rękojmia wiary publicznej

ksiąg wieczystych może chronić nabywcę użytkowania wieczystego na

podstawie czynności prawnej, w razie istnienia wadliwego wpisu w księdze

wieczystej jako właściciela nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa lub

23

jednostki samorządu terytorialnego, było przedmiotem rozbieżnych stanowisk

judykatury.

Zgodnie z jednym poglądem, nabycie użytkowania wieczystego

w przedstawionej sytuacji jest wyłączone ze względu na pierwszeństwo zasady

określonej w art. 232 k.c.; ustanowienie użytkowania wieczystego bowiem jest

możliwe wyłącznie na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa.

Podniesiono również argument, że na podstawie rękojmi nie można nabyć prawa,

które w ogóle nie mogło powstać, jak również, że umowa o oddanie

w użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność osoby fizycznej byłaby

nieważna, a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni jedynie ważne

nabycie prawa od nieuprawnionego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

21 czerwca 1968 r., III CRN 139/68, OSNCP 1969, nr 5, poz. 93, z dnia 14 maja

1986 r., II CR 28/86, OSNCP 1987, nr 8, poz. 122, z dnia 18 lipca 2000 r., IV CKN

67/00, niepublikowany, z dnia 29 listopada 2005 r., III CK 366/05, niepublikowany

oraz z dnia 8 listopada 2007 r., III CSK 183/07, "Przegląd Sądowy" 2008, nr 11-12,

s. 194).

Zgodnie z poglądem przeciwnym, zasada wiarygodności ksiąg wieczystych

obejmuje także prawo użytkowania wieczystego. Jako dominujący argument

wskazano, że zasada ta nie powinna ustępować regule wyrażonej w art. 232 k.c.,

gdyż nieruchomość może zmienić swój status prawny, a wadliwe postępowanie

Skarbu Państwa prowadzące do takiej zmiany, nie może pozbawiać użytkownika

wieczystego ochrony nawet w stosunku do rzeczywistego właściciela gruntu

(wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 października 1989 r., III CRN 298/89,

niepublikowany i z dnia 31 stycznia 1997 r., II CKU 64/96, niepublikowany).

Stanowisko to zostało przyjęte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia

15 lutego 2011 r., III CZP 90/10 (OSNC 2011, nr 7-8, poz. 76), w której Sąd

Najwyższy dokonał wykładni art. 5 u.k.w.h., zakładając istnienie dwóch skutków

prawnych działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych - nabycia prawa

użytkowania wieczystego od nieuprawnionego (skutek podstawowy) oraz nabycia

prawa własności tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę

samorządu terytorialnego (skutek wtórny i pochodny). Takie samo stanowisko

zostało zajęte w wyroku z dnia 8 września 2011 r., III CSK 159/09

24

(niepublikowanym), odnoszącym się do sytuacji, w której szkoła wyższa nabyła

z mocy prawa na podstawie art. 182 u.s.w. prawo wieczystego użytkowania

gruntu stanowiącego wówczas własność Skarbu Państwa, zbyła je osobie trzeciej,

a następnie Skarb Państwa utracił prawo własności nieruchomości.

Stanowisko to, chociaż krytykowane przez część przedstawicieli doktryny,

można uznać za utrwalone, co do pozytywnego przesądzenia o tym, że rękojmia

wiary publicznej ksiąg wieczystych może chronić nabywcę użytkowania

wieczystego na podstawie czynności prawnej, w razie istnienia wadliwego wpisu

w księdze wieczystej jako właściciela nieruchomości gruntowej Skarbu Państwa

lub jednostki samorządu terytorialnego.

W rezultacie, podzielając powyższe zapatrywanie, uznać należało, że co

do zasady, Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej spółka

z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostaje pod ochroną wynikającą z art. 5

ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jednolity tekst Dz.

U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) – dalej: u.k.w.h.

Granice tej ochrony wyznacza m.in. art. 6 ust. 1 u.k.w.h. Stanowi on,

że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń

nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze.

Jednocześnie, w ust. 2 cyt. artykułu, ustawodawca wskazuje, że w złej wierze jest

ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem

prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć.

W pierwszym rzędzie podkreślenia wymaga, że w judykaturze przyjmuje się,

że przez rozporządzenia nieodpłatne w znaczeniu art. 6 ust. 1 u.k.w.h. należy

rozumieć czynności prawne rozporządzające, w przypadku których przysporzenie

majątkowe na rzecz drugiej strony jest aktem szczodrobliwości osoby

rozporządzającej. Najdonioślejszym praktycznie przykładem rozporządzenia

o charakterze aktu szczodrobliwości objętego hipotezą art. 6 ust. 1 u.k.w.h. jest

przeniesienie własności nieruchomości w wykonaniu umowy darowizny.

Wszelkie inne czynności prawne rozporządzające prawami ujawnionymi

w księdze wieczystej, czyli takie, w przypadku których przysporzenie na rzecz

drugiej strony nie jest aktem szczodrobliwości osoby rozporządzającej,

25

są rozporządzeniami objętymi działaniem rękojmi wiary publicznej ksiąg

wieczystych (tak: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia

2011 r., IV CSK 178/11, OSNC-ZD 2013, z. A, poz. 13).

Wobec tego, słusznie wskazał Sąd ad quem, że powszechnie przyjmuje się,

że wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki jest rozporządzeniem odpłatnym

i stanowi świadczenie ekwiwalentne w stosunku do obejmowanych udziałów.

Jednakże, przedstawiona argumentacja, mająca świadczyć o tym,

że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi rozporządzenie o charakterze

odpłatnym, nie jest przekonywująca.

Przypomnieć trzeba, że umową z dnia 30 stycznia 2002 r., w wykonaniu

zobowiązania z dnia 10 czerwca 1994 r., dotyczącego pokrycia przez Miasto P.

objętych 72000 udziałów w spółce pod firmą Miejskie Przedsiębiorstwo

Gospodarki Mieszkaniowej spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, na spółkę

tę zostało przeniesione m.in. rzeczone prawo użytkowania wieczystego wraz

z prawem własności budynków.

Miasto P. uzyskało zatem ekwiwalent w postaci udziałów w spółce,

w zamian za przeniesienie na spółkę prawa użytkowania wieczystego.

Pewien problem może wywoływać okoliczność, że przeniesione prawo

użytkowania wieczystego przysługiwało MPGM.

Wobec tego, należy rozważyć w tym miejscu, status prawny MPGM

i charakter mienia, którym ono dysponowało.

Otóż, podkreślono już powyżej, że MPGM było komunalną osobą prawną.

Wskazać trzeba w pierwszej kolejności, że gmina, jako podstawowa jednostka

samorządu terytorialnego mająca osobowość prawną, zarządza mieniem

komunalnym (mieniem gminy) bądź za pomocą gminnych osób prawnych, bądź

też swoich jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,

będących swoistymi stationes communis.

Do chwili komunalizacji mienia ogólnonarodowego MPGM funkcjonowało

jako przedsiębiorstwo państwowe. W myśl art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia

10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym

i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 z 1990 r., poz. 191 ze

26

zm.), jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe

(państwowe) należące do przedsiębiorstw państwowych, dla których organy

określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, staje się w dniu wejścia

w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Z kolei, zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 powyższej ustawy, przedsiębiorstwa

państwowe, dla których funkcję organu założycielskiego pełnią terenowe organy

administracji państwowej określone w art. 5 ust. 1-3, stając się

przedsiębiorstwami komunalnymi, zachowują osobowość prawną.

W konsekwencji, Miasto P. stało się właścicielem przedmiotowej

nieruchomości, a MPGM uzyskało status komunalnej osoby prawnej. Decyzją

z dnia 21 kwietnia 1994 r. stwierdzono nabycie przez MPGM z dniem 5 grudnia

1990 r. prawa użytkowania wieczystego rzeczonej nieruchomości oraz prawa

własności posadowionych na niej budynków.

Należy jednak zauważyć, że w myśl ówcześnie obowiązującego art. 8 ust.

2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., rada gminy w terminie do dnia 31 grudnia

1991 r. miała obowiązek postanowić o wyborze organizacyjno-prawnej formy

prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywanej dotychczas przez

przedsiębiorstwa komunalne. Do czasu wyboru formy organizacyjno-prawnej do

przedsiębiorstw komunalnych miały zastosowanie odpowiednio przepisy

o przedsiębiorstwach państwowych. Ostatecznie, powyższy termin został

przedłużony, kolejnymi nowelizacjami, do dnia 30 czerwca 1994 r.

W judykaturze Sądu Najwyższego podkreślono, że organ założycielski

przedsiębiorstwa komunalnego, będący zarazem pierwotnym podmiotem

własności komunalnej, otrzymał z mocy art. 8 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 10 maja

1990 r. kompetencję szczególną, jakiej nie mają inne organy założycielskie

przedsiębiorstw, a mianowicie prawo swobodnego i samodzielnego wyboru

formy organizacyjno-prawnej dla dalszego prowadzenia tej działalności

gospodarczej, jaka dotychczas była wykonywana przez przedsiębiorstwo

(tak: w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1993 r.,

III CZP 136/93, OSNC 1994, nr 4, poz. 81).

27

Sąd Najwyższy podniósł także, że wśród istniejących możliwości

przekształceń przedsiębiorstwa - poza przekształceniem go w spółkę lub

w zakład budżetowy - często wykorzystywaną możliwość stanowiła tzw.

prywatyzacja likwidacyjna w trybie art. 37 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r.

o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.).

Przepis art. 37 ust. 1 cyt. ustawy stanowił, że organ założycielski, za zgodą

Ministra Przekształceń Własnościowych, może zlikwidować przedsiębiorstwo

państwowe w celu:

1) sprzedaży przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia

przedsiębiorstwa,

2) wniesienia przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia do spółki,

3) oddania na czas oznaczony do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwa

lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa.

Oczywiście, należy mieć na względzie okoliczność, że zgodnie z treścią cyt.

już art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę

o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U.

Nr 32 z 1990 r., poz. 191 ze zm.), do czasu wyboru formy organizacyjno-prawnej

do przedsiębiorstw komunalnych miały zastosowanie odpowiednio przepisy

o przedsiębiorstwach państwowych.

Odpowiednie zastosowanie tych przepisów oznaczało m.in. to, że organ

założycielski przedsiębiorstwa komunalnego, posiadał prawo swobodnego

i samodzielnego wyboru formy organizacyjno-prawnej dla dalszego prowadzenia

tej działalności gospodarczej, jaka dotychczas była wykonywana przez

przedsiębiorstwo. Wobec tego, nie była wymagana zgoda właściwego ministra.

Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że Miasto P.

(w istocie Rada Miejska P.) dokonała wyboru organizacyjno-prawnej formy

prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywanej dotychczas przez MPGM,

poprzez likwidację tego przedsiębiorstwa komunalnego i wniesienie części

majątku likwidowanego przedsiębiorstwa do spółki.

28

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organ założycielski

w przypadku przedsiębiorstw komunalnych miał pełną kompetencję w zakresie

procesu likwidacyjnego przedsiębiorstwa. Rola ustanowionego likwidatora,

w istocie, ograniczała się do funkcji wykonawczej. Organ założycielski decydował

o losach mienia likwidowanego przedsiębiorstwa komunalnego. Stąd, uzyskanie

ekwiwalentu przez Miasto P. w postaci udziałów w nowo zawiązanej spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością, świadczyło o odpłatnym charakterze

wniesienia do spółki m.in. rzeczonego prawa użytkowania wieczystego.

Przypomnieć należy, że w myśl art. 6 ust. 2 u.k.w.h. w złej wierze jest ten,

kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem

prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć.

Pierwszy aspekt złej wiary w rozumieniu cytowanej powyżej normy

prawnej, nie wywołuje większych wątpliwości. Wymagana jest bowiem

pozytywna wiedza, w potocznym tego słowa znaczeniu, na temat niezgodności

z rzeczywistym stanem prawnym wpisu widniejącego w danej księdze wieczystej.

Z kolei, gdy chodzi o drugi aspekt złej wiary, tj. możliwości łatwego

dowiedzenia się o tej niezgodności, to z pewnością stanowi on przykład zwrotu

niedookreślonego. W jego zrozumieniu pomocne są wskazania zawarte

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Wyrażono m.in. zapatrywanie, że oceny,

czy nabywca mógł się z łatwością dowiedzieć o niezgodności treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, należy dokonywać z

uwzględnieniem obiektywnej miary staranności, poziomu orientacji w dziedzinie

przepisów prawnych, zasad doświadczenia życiowego i domniemania dobrej

wiary z art. 7 k.c. Zawarty w art. 6 zwrot „z łatwością mógł się dowiedzieć” daje

podstawę do przyjęcia, że nabywca nie ma obowiązku przeprowadzania

szczegółowego postępowania co do rzeczywistego stanu prawnego, wystarczy

wykazanie zwykłej staranności, a więc, że zapoznał się z treścią księgi

wieczystej i ustalił elementy faktyczne co do tego, kto nieruchomość posiada.

Dowiedzenie oznacza powzięcie wiadomości, a nie nabranie wątpliwości czy

podejrzeń (tak: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia

26 stycznia 2011 r., IV CSK 285/10, niepublikowanego).

29

W innym miejscu uznano, że nie można przyjmować,

że same tylko wątpliwości co do zgodności stanu prawnego

ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

uzasadniają przypisanie nabywcy złej wiary Powstanie podejrzeń

i wątpliwości co do przysługiwania zbywcy praw wynikających z księgi

powoduje, że nabywca powinien podjąć czynności zmierzające do ich

wyeliminowania. Nie chodzi tu o czynności wymagające szczególnej staranności,

lecz o czynności mieszczące się w granicach przeciętnej staranności; wyższa

staranność wymagana jest jednak od profesjonalnego nabywcy (tak: wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 maja 2010 r., II CSK 66/10, niepublikowany).

W ocenie Sądu drugiej instancji, w rozpoznawanym przypadku MPGM

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w chwili zawierania umowy z dnia

30 stycznia 2002 r., z jednej strony winna powziąć wątpliwości co do tego czy

MPGM rzeczywiście przysługuje ujawnione w księdze wieczystej prawo

użytkowania wieczystego spornej działki, z drugiej strony miała możliwość

rozstrzygnięcia tych wątpliwości bez podejmowania szczególnych działań lub

wykazywania ponadprzeciętnej staranności.

Swoją argumentację, Sąd ad quem oparł na prezentowanej od samego

początku koncepcji definitywnego wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego

i niemożności jego reaktywacji w związku ze złożeniem skutecznego oświadczenia

o uchyleniu się od skutków prawnych jednostronnego oświadczenia woli w postaci

zrzeczenia.

Jednakże wykazano powyżej, że rozwiązanie przyjęte przez Sąd

odwoławczy nie było właściwe. Abstrahowało ono przede wszystkim od

szczególnego uregulowania prawnego zawartego w art. 16 ust. 2 u.g.n. W takiej

zaś sytuacji, przekonanie MPGM spółki z ograniczoną odpowiedzialności, oparte

o stosowny wpis w księdze wieczystej, o przysługiwaniu MPGM rzeczonego prawa

użytkowania wieczystego, było w pełni usprawiedliwione okolicznościami

analizowanego przypadku. Stąd, brak było podstaw do przypisania MPGM spółce

z ograniczoną odpowiedzialnością złej wiary w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.k.w.h.

30

Niewątpliwie, działanie domniemań wynikających z treści art. 3 u.k.w.h. i art.

7 k.c., wobec ich niewzruszenia, wzmacniało pozycję prawną pozwanych.

W tym stanie rzeczy, uzasadnione okazały się zarzuty naruszenia: art. 5

u.k.w.h., art. 6 ust. 1 i 2 u.k.w.h., a także art. 3 u.k.w.h. i art. 7 k.c.

Z tych względów na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w zw.

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji.