II KK 207/14

Sygn. akt II KK 207/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Józef Szewczyk

SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Oziębła

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie M. F.

skazanego z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 12 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 13 stycznia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 1 kwietnia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 26 listopada 2013 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym;

II. zarządza zwrot na rzecz oskarżonego uiszczoną opłatę od

kasacji.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. Sąd Rejonowy w K. uznał oskarżonego

M. F. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art.

12 k.k. i za to skazał go na karę roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności oraz

zasądził od oskarżonego koszty sądowe.

Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego M. F. i

zarzucając:

1. „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający

wpływ na jego treść, a polegający na przyjęciu, że oskarżony działał umyślnie, z

zamiarem osiągnięcia korzyści majątkowej oraz, że wprowadził on w błąd

pokrzywdzonego, podczas gdy zachowanie oskarżonego w postaci nie dokonania

zapłaty za zamówiony towar nie było przez oskarżonego zamierzone, a

pokrzywdzony zdawał sobie sprawę z sytuacji finansowej oskarżonego i w

konsekwencji niesłuszne przypisanie oskarżonemu sprawstwa zarzucanego mu

czynu,

2. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez

oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego o przesłuchanie w

charakterze świadka J. M. - pracownika oskarżonego, na okoliczność przyczyn

powstania dotychczasowych zadłużeń, przyczyn dotyczących kłopotów

oskarżonego, jak również przyczyn przedłużania wykonywania robót kamienicy na

ulicy N., pełnienia funkcji brygadzisty na tym obiekcie, wypłacenia wynagrodzeń

pracownikom na tym obiekcie, w sytuacji gdy wniosek powyższy dotyczył istotnych

okoliczności sprawy i brak było podstaw dla przyjęcia, że zmierza on do

przedłużenia postępowania,

3. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez

oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego o przesłuchanie w

charakterze świadka R. G. na okoliczność przyczyn dotyczących kłopotów

oskarżonego, jak również przyczyn przedłużania wykonywania robót kamienicy na

ulicy N., pełnienia funkcji brygadzisty na tym obiekcie, wypłacenia wynagrodzeń

pracownikom na tym obiekcie, w sytuacji gdy wniosek powyższy dotyczył istotnych

okoliczności sprawy i brak było podstaw dla przyjęcia, że zmierza on do

przedłużenia postępowania,

4. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez

3

oddalenie wniosku dowodowego obrońcy oskarżonego o powołanie biegłego z

dziedziny budownictwa na okoliczność stwierdzenia, czy kosztorys budowlany

sporządzony przez oskarżonego jest zaniżony, czy odpowiada sztuce budowlanej i

czy jest prawidłowo sporządzony, w sytuacji gdy wniosek powyższy dotyczył

istotnych okoliczności sprawy i brak było podstaw dla przyjęcia, że zmierza on do

przedłużenia postępowania,

5. rażącą niewspółmierność wymierzonej oskarżonemu kary poprzez

wymierzenie jej w wysokości przekraczającej stopień społecznej szkodliwości

czynu, oraz niesłuszne przyjęcie, iż brak było podstaw dla orzeczenia względem

oskarżonego kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na zasadzie art. 69

§ 1 i 2 k.k.”

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o

zmianę zaskarżonego wyroku poprzez złagodzenie wymierzonej kary i orzeczenie

jej warunkowego zawieszenia lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy zaskarżony wyrok

utrzymał w mocy i zasądził od oskarżonego koszty sądowe za postępowanie

odwoławcze.

Od powyższego wyroku kasację złożył obrońca skazanego adw. T. K.

zarzucając mu:

1. rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. oraz art. 433 k.p.k. w

zw. z art. 457 § 3 k.p.k., mające istotny wpływ na treść wydanego w sprawie

orzeczenia, a polegające na dokonaniu przez Sąd dowolnej oceny dowodów w

sposób rażąco sprzeczny ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia, co w

konsekwencji doprowadziło do niesłusznego skazania M. F. za czyn z art. 286 § 1

k.k. oraz zaniechanie wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku, a

nadto rozważenia i ustosunkowania się w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich

zarzutów zawartych w apelacji,

2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.

w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia,

poprzez bezzasadne uznanie, iż zgłoszony wniosek dowodowy w przedmiocie

przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J. M. - pracownika skazanego, na

4

okoliczność przyczyn powstania dotychczasowych zadłużeń, przyczyn dotyczących

kłopotów skazanego, jak również przyczyn przedłużania wykonywania robót

kamienicy na ulicy N., pełnienia funkcji brygadzisty na tym obiekcie, wypłacenia

wynagrodzeń pracownikom na tym obiekcie, w sposób oczywisty zmierza do

przedłużenia postępowania, w sytuacji gdy wniosek powyższy dotyczył kluczowych

okoliczności sprawy i brak było podstaw do jego oddalenia,

3. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.

w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia,

poprzez bezzasadne uznanie, iż zgłoszony wniosek dowodowy w przedmiocie

przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka R. G. na okoliczność przyczyn

dotyczących kłopotów skazanego, jak również przyczyn przedłużania wykonywania

robót kamienicy na ulicy N., pełnienia funkcji brygadzisty na tym obiekcie,

wypłacenia wynagrodzeń pracownikom na tym obiekcie, w sposób oczywisty

zmierza do przedłużenia postępowania, w sytuacji gdy wniosek powyższy dotyczył

kluczowych okoliczności sprawy i brak było podstaw do jego oddalenia,

4. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k.

w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia,

poprzez bezzasadne uznanie, iż zgłoszony wniosek dowodowy w przedmiocie

przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z dziedziny budownictwa, na

okoliczność stwierdzenia, czy kosztorys budowlany sporządzony przez skazanego

jest zaniżony, czy odpowiada sztuce budowlanej i czy jest prawidłowo sporządzony,

w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania, w sytuacji gdy wniosek

powyższy dotyczył kluczowych okoliczności sprawy i brak było podstaw do jego

oddalenia,

5. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 438

pkt. 4 k.p.k., poprzez niewłaściwe zastosowanie dyrektyw wymiaru kary, czego

konsekwencją było niesłuszne wymierzenie kary 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia

wolności, która to kara jest rażąco surową, a także wymierzenie jej w wysokości

przekraczającej stopień społecznej szkodliwości czynu, oraz niesłuszne przyjęcie,

iż brak było podstaw dla orzeczenia względem skazanego kary z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na zasadzie art. 69 § 1 i 2 k.k.,

6. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 53 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 438

5

pkt. 4 k.p.k., poprzez niewłaściwe zastosowanie dyrektyw wymiaru kary, czego

konsekwencją było niesłuszne wymierzenie kary 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia

wolności, która to kara jest rażąco surową, a także wymierzenie jej w wysokości

przekraczającej stopień społecznej szkodliwości czynu, oraz niesłuszne przyjęcie,

iż brak było podstaw dla orzeczenia względem skazanego kary z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na zasadzie art. 69 § 1 i 2 k.k.,

i wniósł o uchylenie w całości wyroku Sądu Okręgowego oraz utrzymanego nim w

mocy wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi I instancji.

Kasację od tego wyroku wniósł także inny obrońca skazanego - adw. K. L.

zarzucając mu:

1. „rażące naruszenie prawa w postaci obrazy przepisów postępowania, tj. art.

457 § 3 w związku z art. 433 § 2 k.p.k., polegające na lakonicznym i niepełnym

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz uznania za niezasadne zarzutów i

wniosków apelacji, z czego wynika zasadne przypuszczenie nierozważenia przez

Sąd Odwoławczy wszystkich zgłaszanych w apelacji zarzutów i wniosków

oskarżonego, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia,

2. rażącą niewspółmierność utrzymanej w mocy zaskarżonym wyrokiem Sądu

Odwoławczego, a wymierzonej oskarżonemu wyrokiem Sądu I instancji, kary 1 roku

i 3 miesięcy bezwzględnego pozbawienia wolności, poprzez utrzymanie jej w mocy,

pomimo jej wymiaru w wysokości przekraczającej stopień społecznej szkodliwości

czynu oraz niesłusznego przyjęcia, iż brak było podstaw do orzeczenia względem

oskarżonego kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na zasadzie art. 69

§ 1 i § 2 k.k.”

i wniósł o uniewinnienie oskarżonego, względnie o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na te kasacje prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o ich

oddalenie jako oczywiście bezzasadnych. Natomiast prokurator Prokuratury

Generalnej, występujący na rozprawie kasacyjnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku wobec zasadności podniesionych w obu kasacjach zarzutów rażącego

naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje w zakresie, w jakim podnoszą zarzuty rażącego naruszenia art. 457

§ 3 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. są zasadne i zasługują na uwzględnienie. Rację mają

bowiem skarżący, że Sąd odwoławczy nie wywiązał się w sposób właściwy z

obowiązków kontrolnych, jakie nakładają na niego te przepisy.

Obrońca oskarżonego w apelacji zarzucił Sądowi pierwszej instancji szereg

uchybień związanych ze sposobem procedowania, błąd w ustaleniach faktycznych

oraz wymierzenie rażąco niewspółmiernej kary pozbawienia wolności. Zarzuty te

skarżący szczegółowo uzasadnił, przedstawiając argumenty, które jego zdaniem

wskazują na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania

karnego oraz dokonanie błędnych ustaleń faktycznych. W tej sytuacji obowiązkiem

Sądu odwoławczego, wynikającym z art. 433 § 2 k.p.k., było rozważenie wszystkich

zarzutów wskazanych w apelacji oraz rzetelne ustosunkowanie się do każdego z

nich. Realizując ten drugi z przywołanych obowiązków Sąd odwoławczy powinien w

uzasadnieniu wyroku wykazać konkretnymi, znajdującymi oparcie w ujawnionych w

sprawie okolicznościach argumentami, dlaczego uznał je za niezasadne (art. 457 §

3 k.p.k.).

Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozostawia wątpliwości, że

Sąd Okręgowy nie dopełnił tych obowiązków, gdyż w istocie nie rozważył należycie

żadnego z zarzutów apelacji obrońcy oskarżonego.

Ustosunkowując się do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych

za podstawę wyroku, ograniczył się do zaaprobowania ustaleń i ocen dokonanych

przez Sąd pierwszej instancji. Nie przedstawił natomiast żadnego własnego

argumentu, który wskazywałby z jakich przyczyn aprobatę tą wyraził. Już to jest

równoznaczne z brakiem odniesienia się do istoty tego zarzutu, a więc twierdzenia

skarżącego, że oskarżonemu niesłusznie przypisano przestępstwo oszustwa

bowiem nie wykazano, iż działał on z zamiarem bezpośrednim osiągnięcia korzyści

majątkowej i wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego.

Podkreślenia ponadto wymaga, że Sąd odwoławczy błędnie zinterpretował

stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż o braku zamiaru oskarżonego co do

dotrzymania terminu zapłaty za zamówiony i pobrany towar już w momencie

zawarcia umowy jego zakupu, świadczą ustalenia tego Sądu o zatajeniu przez

7

oskarżonego informacji o swojej złej kondycji finansowej (brak majątku, toczące się

postępowania egzekucyjne). Wyłącznie takie ustalenia nie mogłyby, jak trafnie

podniesiono w kasacjach, dowodzić zrealizowania przez oskarżonego strony

podmiotowej przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. W istocie jednak wywód Sądu

Rejonowego, czego nie dostrzegł Sąd odwoławczy, nie ograniczał się do tej

okoliczności, lecz odwołując się do zebranego w sprawie materiału dowodowego,

zasadnie wskazywał, że oskarżony już wtedy był bankrutem i doskonale wiedział, iż

nie będzie w stanie za towar nabyty z odroczonym terminem płatności zapłacić i to

nie tylko w terminie, ale w ogóle. O działaniu oskarżonego z zamiarem

bezpośrednim miało zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji, świadczyć nie tyle

zatajenie przed pokrzywdzonym informacji o swojej złej sytuacji finansowej

(oskarżony nie miał zresztą obowiązku wprowadzać swego kontrahenta w

szczegóły dotyczące swojej sytuacji majątkowej), lecz inne ustalenia. Rzeczą

instancji odwoławczej była ocena ich prawidłowości w aspekcie zarzutów i

argumentacji apelacji, czego w tej sprawie zabrakło.

W realiach sprawy brak jest również należytego odniesienia się przez Sąd

odwoławczy do trzech zarzutów naruszenia art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. polegających

na niezasadnym oddaleniu wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodu z

zeznań dwóch świadków oraz dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. W

odpowiedzi na te zarzuty, Sąd odwoławczy stwierdził bowiem, że Sąd pierwszej

instancji nie naruszył art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., gdyż „trafnie uznał, że wnioski

dowodowe zmierzały jedynie do przedłużenia postępowania dowodowego” (s. 4).

Tak ogólnikowe wyrażenie stanowiska nie pozwala zrozumieć, czym faktycznie

kierował się ten Sąd uznając tę grupę zarzutów za chybione. Ocena ich zasadności

wymagała, co najmniej, skonfrontowania tez dowodowych zawartych we wnioskach

ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i poczynionymi ustaleniami.

Dopiero na tej podstawie można byłoby wykazać, że żądane dowody nie mogły

wnieść nic nowego do sprawy, stąd zasadne było ich oddalenie, jako zmierzających

wyłącznie do przedłużenia postępowania.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odnoszące się do zarzutu wymierzenia

oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary pozbawienia wolności także jest

niewystarczające. Sąd odwoławczy ograniczył się w tym zakresie do kilku

8

ogólnikowych stwierdzeń, z których nie wynika, aby faktycznie rozważał argumenty

zaprezentowane w apelacji. O ile można przyjąć, że ustosunkował się do kwestii

niezastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary, gdyż

odwołując się do uprzedniej karalności wskazał, że brak jest pozytywnej prognozy

kryminologicznej, o tyle nie odniósł się praktycznie w żaden sposób do zarzutu

dotyczącego wymiaru kary pozbawienia wolności w aspekcie definicji rażącej

niewspółmierności.

Już to wskazuje, że w postępowaniu odwoławczym doszło do rażącej obrazy

art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. Uchybienie to niewątpliwie mogło mieć istotny

wpływ na treść wyroku Sądu Okręgowego (art. 523 § 1 k.p.k.). Nie można bowiem

wykluczyć, że rzetelne rozpoznanie podniesionych w apelacji zarzutów, z uwagi na

ich charakter, doprowadziłoby do innego rozstrzygnięcia w przedmiocie procesu.

Koniecznym było więc uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Nie znajduje natomiast żadnego uzasadnienia wniosek jednego z obrońców

oskarżonego o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji, skoro wskazane w

kasacji uchybienia nie łączą się z koniecznością przeprowadzenia ponownie

postępowania pierwszoinstancyjnego ani też wniosek o uniewinnienie oskarżonego.

W sytuacji, gdy rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457

§ 3 k.p.k. okazało się wystarczające do zdecydowania o uchyleniu zaskarżonego

wyroku Sąd Najwyższy, działając na podstawie art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.

uznał, że badanie zasadności pozostałych zarzutów byłoby przedwczesne.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Okręgowy winien rzetelnie odnieść się

do wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w apelacji obrońcy, tak aby

zadośćuczynić wymogom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

O zwrocie oskarżonemu opłaty od kasacji rozstrzygnięto zgodnie z art. 526 §

4 k.p.k.