II PK 82/14

Sygn. akt II PK 82/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa A. Z.

przeciwko Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 22 listopada 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powód – A. Z. wystąpił przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa -

Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L. z pozwem o zapłatę kwoty 17.390,83

zł tytułem niewypłaconego świadczenia - równoważnika za brak lokalu

2

mieszkalnego z ustawowymi odsetkami od wskazanego dla poszczególnych kwot,

do dnia zapłaty i kosztami procesu, w tym odszkodowania związanego ze skutkami

podatkowymi oraz kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 5.000 zł.

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 20 sierpnia 2012 r.

Sąd Rejonowy w S. nakazał Skarbowi Państwa - Powiatowej Państwowej Straży

Pożarnej w L. aby zapłacił powodowi kwotę 47.390,83 zł oraz kwotę 5.000 zł

tytułem kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.

Pozwany - Skarb Państwa - Komenda Powiatowa Państwowej Straży

Pożarnej w L. w sprzeciwie od nakazu zapłaty wniósł o oddalenie powództwa w

całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. zasądził na rzecz powoda od pozwanego Skarbu

Państwa - Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L. kwotę 37.370,78 zł wraz z

ustawowymi odsetkami od kwot wskazanych w wyroku, oddalił powództwo w

pozostałym zakresie, orzekł o kosztach procesu oraz o rygorze natychmiastowej

wykonalności.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód jest strażakiem Państwowej Straży

Pożarnej (PSP) i pełni służbę w Komendzie Powiatowej PSP w L. Decyzją z dnia

21 września 1998 r. Komendant Rejonowy Państwowej Straży Pożarnej w L.

uchylił z dniem 16 kwietnia 1998 r. decyzję w sprawie wypłaty powodowi

równoważnika za brak lokalu mieszkalnego. W związku z powyższym obciążył

powoda nadpłatą niesłusznie pobranego równoważnika w kwocie 1.076,40 zł.

Decyzją P./…/ Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w G. z

dnia 24 października 2011 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 21 września

1998 r. Na tej podstawie pozwany wypłacił powodowi kwotę 9.740,55 zł tytułem

równoważnika za brak lokalu za okres XI 2008 - X 2011 oraz kwotę 2.152,90 zł

tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie.

Pełnomocnik powoda wezwał Komendanta Powiatowego Państwowej

Straży Pożarnej do zapłaty kwoty 1.076,40 zł tytułem nienależnie wystawionej noty

obciążeniowej oraz kwoty 36.407,52 zł tytułem zwrotu niewypłaconego

równoważnika za brak lokalu mieszkalnego za lata 1998 - października 2009.

3

W odpowiedzi na powyższe pozwany wskazał, że roszczenie w całym zakresie

uległo przedawnieniu. A. Z. w okresie od 1999 r. do 2010 r. regularnie otrzymywał

równoważnik za remont lokalu mieszkalnego, w łącznej wysokości 4.918,71 zł

brutto.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy doszedł do

przekonania, że roszczenie powoda A. Z. o zasądzenie równoważnika za brak

lokalu mieszkalnego jest zasadne i jako takie zasługuje na uwzględnienie.

Natomiast na uwzględnienie nie zasługuje roszczenie powoda o odszkodowanie w

związku ze skutkami podatkowymi. Spór między stronami sprowadzał się do

rozstrzygnięcia, czy powodowi należy się kwota 47.390,83 zł.

Sąd pierwszej instancji powołując się na uchwałę pełnego składu Sądu

Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r. (III CZP 112/10, OSNC 2011 nr 7-8, poz. 75)

rozstrzygnął kwestię przedawnienia roszczenia - stwierdzając, że do roszczeń o

naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną

przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art.

156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6

k.p.a. Sąd mając na uwadze treść art. 160 § 6 k.p.a. - zgodnie, z którym roszczenie

o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się

ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem

przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której organ - stwierdził, w myśl art. 158

§ 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156

§ 1 k.p.a. Mając na uwadze, że z przedstawionych w sprawie dokumentów

wynikało, że w dniu 24 października 2011 r. Komendant Wojewódzki PSP

stwierdził nieważność decyzji Komendanta Rejonowego PSP w L. z dnia 23

września 1998 r., to przewidziany przepisami trzyletni termin przedawnienia w

niniejszej sprawie nie upłynął. Tym samym Sąd Rejonowy uznał roszczenie

powoda, co do kwoty żądanej tytułem niewypłaconego równoważnika za lokal

mieszkalny.

Powód dochodził także kwoty 10.020.05 zł tytułem odszkodowania

podnosząc, że na dzień złożenia pozwu taki sposób obliczenia roszczenia

uwzględniał wszystkie ewentualne skutki podatkowe wypłaty należności. Zdaniem

Sądu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie strona powodowa nie wykazała,

4

by doszło do uszczerbku (szkody) w majątku powoda w związku z

nieotrzymywaniem równoważnika za lokal mieszkalny.

Strona pozwana podniosła, w toku procesu, zarzut potrącenia, wskazując,

że w okresie od 1999 r. do 2010 r. powód regularnie otrzymywał równoważnik za

remont lokalu mieszkalnego, w łącznej wysokości 4.918,71 zł brutto. Rozpoznając

ten zarzut Sąd pierwszej instancji, stwierdził że sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego jest potracenie należności, do których powód był w okresie od 1999 r.

do 2010 r. uprawniony (równoważnik za remont lokalu mieszkalnego) ze

świadczeniem przyznanym przez Sąd w postaci równoważnika za brak lokalu

mieszkalnego, którego otrzymywania powód był pozbawiony wskutek wadliwej

decyzji pracodawcy.

Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy zasądził na rzecz A. Z. od

pozwanego Skarbu Państwa - Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L. kwotę

37.370,78 zł, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji

wyroku oddalił powództwo w pozostałym zakresie, tj. co do wypłaty

odszkodowania, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu. W punkcie 3 sentencji

wyroku nadał wyrokowi w punkcie 1 rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty

1.600 zł. W punkcie 4 sentencji wyroku zasądził na rzecz powoda A. Z. od

pozwanego Skarbu Państwa - Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L. kwotę

2.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając wyrok w

całości.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r. sprostował

oczywistą niedokładność w wyroku Sądu pierwszej instancji w jego rubrum oraz w

punkcie 1 w ten sposób, że oznaczył stronę pozwaną jako: Powiatową Państwową

Straż Pożarną w L.; zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że

zasądzoną w nim kwotę obniżył do kwoty 15.048,16 zł; w pozostałym zakresie

oddalił apelację. Sąd wskazał, że uchwała podjęta przez Sąd Najwyższy w pełnym

składzie w dniu 31 marca 2011 r. w sprawie III CZP 112/10 odnosi się do roszczeń

odszkodowawczych za szkodę wyrządzoną wydaniem przed dniem 1 września

2004 r. ostatecznej decyzji administracyjnej, której nieważność, bądź wydanie z

5

naruszeniem art. 156 k.p.a. zostały stwierdzone po tej dacie. Przy czym jak to

wynika z uzasadnienia uchwały ma ona zastosowanie do szkód powstałych w

wyniku wykonywania władzy publicznej - art. 1171

k.p.c. w tym i przez Skarb

Państwa. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie takie decyzje nie były

podejmowane, postępowanie administracyjne toczyło się pomiędzy pracownikiem

a pracodawcą. Sąd drugiej instancji stwierdził, że w pozwie, jak i w wyroku

niewłaściwie oznaczono stronę pozwaną, zdaniem tego Sądu pracodawcą powoda

jest Powiatowa Państwowa Straż Pożarna w L. - nie zaś Skarb Państwa, czy

komendant tej jednostki. Komendant jest w rozumieniu przepisów Kodeksu Pracy,

kierownikiem tej jednostki. Zgodnie z treścią art. 92 ust. 1 i 2 ustawy o Państwowej

Straży Pożarnej z dnia 24 sierpnia 1991 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.)

roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności

pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie

stało się wymagalne. Sąd uznał, że powód zwrócił się do reprezentującego

pracodawcę - Komendanta Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L. o wypłatę

świadczenia okresowego - równoważnika za brak lokalu w dniu 1 lutego 2010 r., a

zatem do tej daty należy liczyć termin 3 letni przedawnienia roszczeń. Sąd

uwzględniając zarzut apelacji w tym zakresie dokonał zmiany wyroku Sądu

pierwszej instancji i zasądzoną w nim kwotę obniżył do kwoty 16.669,26 zł.

Odnośnie drugiego zarzutu apelacji tj. zarzutu potrącenia Sąd stwierdził, że

zasługuje on na uwzględnienie, bowiem zachodzą przesłanki do uznania

potrącenia w myśl art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p., biorąc również pod uwagę

przedawnienie roszczenia. Zgodnie z art. 498 § 1 k.c., potrącenie jest

dopuszczalne w sytuacji, gdy dwie osoby są względem siebie jednocześnie

dłużnikami i wierzycielami, a ich wzajemne wierzytelności, których przedmiot

stanowią pieniądze (lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku),

są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem

państwowym. Skutkiem potrącenia jest umorzenie obu wierzytelności do wysokości

wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.). W ocenie Sądu należało uwzględnić te

należności wypłacone powodowi, tytułem równoważnika za remont lokalu, mając

na uwadze również 3- letnie przedawnienie co do wypłat za okres sprzed 2007

roku. W niniejszej sprawie potrąceniu podlegały należności wypłacone powodowi w

6

2007, 2008, 2009 i 2010 roku, czyli w sumie kwota 1.621,14 zł, którą należało

odjąć od kwoty nieprzedawnionych roszczeń co stanowi w sumie kwotę

15.048,12 zł (16.669,26 zł - 1.621,14 zł). Sąd drugiej instancji mając na uwadze, że

zarzuty apelacji w przeważającej mierze były zasadne, gdyż nie uwzględniono

jedynie zarzutu potracenia wypłaconego powodowi równoważnika za remont lokalu

za okresy sprzed 2007 r., zasądził od Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w

L. na rzecz powoda A. Z. kwotę 618 zł tytułem kosztów procesu mając na

względzie zasadę stosunkowego rozliczenia kosztów, o czym orzeczono w pkt II

sentencji wyroku. W pkt IV sentencji wyroku Sądu Okręgowego zasądził od

powoda A. Z. na rzecz pozwanej Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w L.

kwotę 480,00 zł - tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Powód zaskarżył skargą kasacyjną wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 22 listopada 2013 r. w części

dotyczącej: sprostowania „oczywistej niedokładności wyroku” (pkt 1); zmiany

wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 17 czerwca 2012 r., poprzez obniżenie

zasądzonego na rzecz powoda roszczenia (pkt 2); rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania na rzecz pozwanego (pkt 4).

Powód stosownie do treści art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. wyrokowi temu zarzucił

naruszenie prawa materialnego: - art. 3 k.p. poprzez jego błędną wykładnię,

skutkującą niewłaściwym zastosowaniem i przyjęciem, że przepis ten ma

zastosowanie do sprawy dotyczącej administracyjno-prawnego stosunku służby

uregulowanego w pragmatyce służbowej - ustawie o Państwowej Straży Pożarnej;

- art. 28-28a oraz 31-34 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej poprzez ich błędną

wykładnię skutkującą uznaniem, że powód jest pracownikiem w rozumieniu

kodeksu pracy; - art. 78 ust. 1, w związku z art. 85 ust. 3 ustawy o Państwowej

Straży Pożarnej poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że kwestia

przyznawania równoważnika za brak lokalu mieszkalnego nie jest rozstrzygana

decyzją administracyjną (cechującą się charakterem władczym), podczas gdy taki

tryb rozstrzygania tej kwestii wynika wprost z przepisów prawa; - art. 160 § 1,2,3 i 6

k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie do sprawy dotyczącej

odszkodowania z tytułu wydania niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej, co

do której stwierdzono nieważność. Powód ponadto, stosownie do treści art. 3983

§

7

1 pkt 2 k.p.c., wyrokowi temu zarzucił naruszenie prawa procesowego: - art. 328 §

2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia

orzeczenia w taki sposób, że niemożliwe jest ustalenie na jakiej podstawie prawnej

zapadło rozstrzygnięcie, a także czy Sąd orzekający w sprawie dokonał ustalenia i

oceny wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności w zakresie

podstawy prawnej wyroku, co uniemożliwia dokonanie kontroli kasacyjnej

orzeczenia, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w S. w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w tym postępowania na skutek

wniesienia niniejszej skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. W pierwszej kolejności wskazać

należy, że zgodnie z art. 2 k.p.c. droga sądowa jest dopuszczalna w sprawach

cywilnych, jeżeli do ich rozpoznania właściwe są sądy. Pojęcie spraw cywilnych

zostało zdefiniowane w art. 1 k.p.c. Chodzi tu zarówno o sprawy cywilne w

znaczeniu materialnym (wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego,

rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy), jak i sprawy cywilne w znaczeniu

formalnym (niewynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i

opiekuńczego lub prawa pracy, podlegające jednak załatwieniu według przepisów

Kodeksu postępowania cywilnego, jak np. sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych). Zasadą w świetle art. 2 § 1 k.p.c. jest, że do rozpoznania spraw

cywilnych powołane są sądy powszechne, z wyjątkami określonymi w art. 2 § 3

k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, zapoczątkowanym postanowieniami z

22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97 (OSNC 1999 nr 1, poz. 6) oraz z 10 marca

1999 r., II CKN 340/98 (OSNC 1999 nr 9, poz. 161), dotyczącymi dopuszczalności

drogi sądowej, stanowisko co do znaczenia art. 1 i 2 k.p.c. uległo istotnej zmianie w

tym sensie, że pojęcie „sprawy cywilnej” (art. 1 k.p.c.) rozumiane jest szeroko.

Przedmiotem procesu cywilnego jest roszczenie procesowe oderwane od

materialnoprawnego uzasadnienia roszczenia zgłaszanego w pozwie. Oznacza to,

8

że jeśli według zawartych w pozwie twierdzeń powoda istnieje między stronami

stosunek cywilno-prawny, to drogę sądową należy uznać za dopuszczalną.

Natomiast dopiero proces przed sądem ma wykazać, czy twierdzenia powoda

znajdują podstawę w przepisach prawa materialnego i doprowadzić do wiążącego

ustalenia istnienia albo też nieistnienia konkretnego stosunku cywilno-prawnego

między stronami procesu.

W niniejszej sprawie dopuszczalność drogi sądowej przed sądem pracy do

dochodzenia roszczenia o zapłatę należności pieniężnej tytułem niewypłaconego

świadczenia - równoważnika za brak lokalu mieszkalnego nie może budzić

żadnych wątpliwości ze względu na treść art. 111a zdanie pierwsze ustawy o

Państwowej Straży Pożarnej. Wskazany przepis stanowi bowiem, że „sprawy

dotyczące roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne wynikające ze stosunku

służbowego strażaków rozstrzygają sądy pracy”. Przepis art. 111a zdanie drugie

ustawy o Państwowej Straży Pożarnej stanowi, że „przepisy ustawy z dnia 23

kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, dotyczące skutków niewykonania zobowiązań,

stosuje się odpowiednio”. Ten przepis stanowi podstawę materialnoprawną

roszczeń odszkodowawczych funkcjonariusza Państwowej Straży Pożarnej z tytułu

niewykonania obowiązków ze stosunku służby przez organ władzy służbowej.

Przepis art. 111a zdanie drugie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie

ogranicza w żaden sposób wynikającej z art. 111a zdanie pierwsze ustawy o

Państwowej Straży Pożarnej dopuszczalności drogi sądowej przed sądami pracy

do dochodzenia wszystkich roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne

wynikające ze stosunku służby, choćby były to roszczenia oczywiście bezzasadne i

pozbawione podstawy prawnej. Po trzecie, względy merytoryczne, związane z

większym podobieństwem spraw dotyczących zatrudnienia służbowego do spraw

pracowniczych niż do spraw cywilnych rozpoznawanych w postępowaniu zwykłym,

przemawiają za rozpatrywaniem ich w postępowaniu przed sądami pracy, skoro

specyfika prawna stosunku służbowego funkcjonariusza służby mundurowej, w

którym niewątpliwie dominują elementy publicznoprawne, nie zmienia tego, że

stosunek ten stanowi w istocie podstawę prawną jego „zatrudnienia”. Właśnie z

tytułu wykonywanej służby nabywa on prawo do wypłacanego w ustawowo

określonym terminie („z góry”) uposażenia, mającego znamiona i pełniącego

9

funkcje prawne należnego mu „wynagrodzenia” - a fakt, że funkcjonariusz służby

mundurowej (tutaj: strażak) „nie jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 k.p., lecz

funkcjonariuszem Państwa, wykonującym służbę na podstawie stosunku

administracyjnoprawnego”, nie może przesądzać o odstąpieniu od wymagań

wynikających z założenia, że stroną jest tylko taki podmiot (osoba fizyczna, osoba

prawna - art. 64 § 1 k.p.c., pracodawca nieposiadający osobowości prawnej -

art. 460 k.p.c.), któremu przysługuje zdolność sądowa. Ponadto rozpoznanie

sprawy przez sąd pracy nie przesądza, że - w tym przypadku - strona powodowa

jest pracownikiem i dochodzi świadczeń ze stosunku pracy. Stosunki służby w

Państwowej Straży Pożarnej nie są stosunkami pracy w rozumieniu Kodeksu

pracy. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego. Stosunki służby

w służbach mundurowych (w wojsku, w Policji, w Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, w Agencji Wywiadu, w Służbie Wywiadu Wojskowego, w Służbie

Kontrwywiadu Wojskowego, w Biurze Ochrony Rządu, w Straży Granicznej, w

Państwowej Straży Pożarnej, w Służbie Więziennej i w Służbie Celnej) są

stosunkami aministracyjno-prawnymi. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 12 września 1984 r., I PR 93/84 (OSNCP 1985 nr 5-6,

poz. 73), w uchwale z dnia 5 grudnia 1991 r., I PZP 60/91 (OSNCP 1992 nr 7-8,

poz. 123), w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 1992 r., III ARN 17/92 (OSP 1993 nr

2, poz. 44), w uchwale z dnia 18 grudnia 1992 r., III AZP 27/92 (OSNCP 1993 nr 9,

poz. 141), w uchwale z dnia 26 maja 1995 r., I PZP 13/95 (OSNAPiUS 1995 nr 23,

poz. 286), w postanowieniu z dnia 17 stycznia 1997 r., I PKN 66/96 (OSNAPiUS

1997 nr 20, poz. 401), w wyroku z dnia II stycznia 2001 r., I PKN 183/00

(OSNAPiUS 2002 nr 17, poz. 411) i w uchwale z dnia 7 stycznia 2006 r., III PZP

1/05 (OSNP 2006 nr 15-16, poz. 227), Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z

dnia 5 czerwca 1991 r., II SA 35/91 (ONSA 1991 nr 3-4, poz. 64), w postanowieniu

z dnia 29 stycznia 1993 r., II SA 2468/92 (ONSA 1994 nr 2, poz. 58), w wyroku z

dnia 30 czerwca 1992 r., II SA 161/92 (ONSA 1994 nr 1, poz. 8), w wyroku z dnia

13 lutego 1997 r., II SA/Wr 314/96 (ONSA 1998 nr 1, poz. 16), w wyroku z dnia 9

stycznia 2001 r., II SA 1579/00 (strona internetowa: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w

uchwale z dnia 5 marca 2001 r., OPS 17/00 (ONSA 2001 nr 3, poz. 100), w wyroku

10

z dnia 26 września 2001 r., II SA/Rz 1954/00 (strona internetowa:

http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i w wyroku z dnia 24 stycznia 2008 r., I OSK 1903/06

(strona internetowa: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a Trybunał Konstytucyjny w

uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r., W 14/94 (OTK 1995 nr 1, poz. 19), w wyroku z

dnia 12 maja 1998 r., U 17/97 (OTK-ZU 1998 nr 3, poz. 34) i w wyroku z dnia 29

czerwca 2006 r., P 30/05 (OTK-ZU 2006 nr 6A, poz. 70).

Zastosowanie znajdują więc przepisy k.p.c. o postępowaniu odrębnym w

sprawach z zakresu prawa pracy. Nie wynika jednak z tego, że w tym przypadku

zawsze znajduje zastosowanie przepis art. 460 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I PK 226/08, OSNP 2011 nr 3-4, poz. 33).

Pomimo, że Powiatowe Straże Pożarne są jednostkami organizacyjnymi

Państwowej Straży Pożarnej, a ich Komendanci posiadają niektóre uprawnienia

charakterystyczne dla reprezentantów pracodawców nie można przyjąć, że

Powiatowa Straż Pożarna jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. Przede

wszystkim funkcjonariusz wykonuje swoje obowiązki w oparciu o służbowy

stosunek zatrudnienia o charakterze administracyjno-prawnym. Nie jest więc

pracownikiem. Powiatowa Straż Pożarna, pomimo wyodrębnienia organizacyjnego

nie ma samodzielności finansowej. Komendant powiatowy nie ma pełnej

samodzielności w zakresie kształtowania stosunku służbowego funkcjonariuszy.

Stosownie do art. 11 ustawy o finansach publicznych jednostkami budżetowymi są

jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości

prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane

dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo

budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Z kolei z art. 9 ustawy o finansach

publicznych wynika, że sektor finansów publicznych tworzą między innymi organy

władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej. Komendant powiatowy

Państwowej Straży Pożarnej jest organem wykonującym zadania Państwowej

Straży Pożarnej na terenie województwa (art. 11 ust 1 pkt 2 ustawy o Państwowej

Straży Pożarnej). Zatem Komenda powiatowa Państwowej Straży Pożarnej jest

jedynie aparatem pomocniczym komendanta (art. 13 a ust. 1 ustawy o Państwowej

Straży Pożarnej). Ponadto stosownie do art. 19a ustawy o Państwowej Straży

Pożarnej, koszty związane z funkcjonowaniem formacji pokrywane są z budżetu

11

państwa, z tym że na poziomie powiatu w formie dotacji celowej budżetu państwa.

Mając powyższe na uwadze błędne było stwierdzenie Sądu drugiej instancji, że w

pozwie, jak i w wyroku niewłaściwie oznaczono stronę pozwaną oraz to, że

pracodawcą powoda jest Powiatowa Państwowa Straż Pożarna w L. W niniejszej

sprawie zdolność sądowa przysługuje, zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c., Skarbowi

Państwa reprezentowanemu przez organ jednostki organizacyjnej, z której

działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

W niniejszej sprawie powód pełnił służbę w Komendzie Powiatowej PSP w

L. Decyzją z dnia 21 września 1998 r. Komendant Rejonowy Państwowej Straży

Pożarnej w L. uchylił z dniem 16 kwietnia 1998 r. decyzję w sprawie wypłaty

powodowi równoważnika za brak lokalu mieszkalnego. W związku z powyższym

obciążył powoda nadpłatą niesłusznie pobranego równoważnika w kwocie

1.076,40 zł. Decyzją P./…/ Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży

Pożarnej w G. z dnia 24 października 2011 r. stwierdzono nieważność decyzji z

dnia 21 września 1998 r. Na tej podstawie pozwany wypłacił powodowi kwotę

9.740,55 zł tytułem równoważnika za brak lokalu za okres XI 2008 - X 2011 oraz

kwotę 2.152,90 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie. Przedmiotem sporu

w niniejszej sprawie było roszczenie o dalszą kwotę (36.407,52 zł) tytułem zwrotu

niewypłaconego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego za lata 1998 -

października 2009. Powyższe roszczenie pozwany uznał w całości za

przedawnione.

Zatrudnienie powód zostało dokonane na podstawie

administracyjnoprawnego stosunku służby. Stosunek ten cechowało

podporządkowanie i zhierarchizowanie, co wynika jednoznacznie z zapisów

art. 28-34 ustawy o PSP). Mając na uwadze, że ustawy pragmatyczne służb

mundurowych w sposób zupełny regulują stosunki służbowe, dopuszczalność

zastosowania instytucji prawnych z Kodeksu pracy była możliwa jedynie na

podstawie jednoznacznego odesłania. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje

Sąd Najwyższy m in. w uchwale z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt II PZP 3/08.

Także kwestia przyznawania równoważnika za brak lokalu mieszkalnego

rozstrzygana była przez właściwe organy w formie aktu administracyjno-prawnego.

Zgodnie art. 83 ust. 5 ustawy przydział i zwalnianie lokali mieszkalnych i kwater

12

tymczasowych, przyznawanie, odmowa przyznania i zwrot równoważnika za

remont albo za brak lokalu mieszkalnego oraz przyznawanie, odmowa przyznania i

zwrot pomocy finansowej następują w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja

administracyjna ze swej istoty wynika z władztwa i tylko w takim zakresie może

funkcjonować. Jak z powyższego wynika ustalenia Sądu Okręgowego, że

przyznanie równoważnika za brak lokalu mieszkalnego nie było dokonane decyzją

administracyjną są sprzeczne z jednoznaczną treścią przepisów prawa.

Powyższe okoliczności powodują, że Sąd orzekający powinien zastosować

art. 160 Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do poglądów

wyrażonych w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r.

sygn. akt III CZP 112/10 (OSNC 2011 nr 7-8, poz. 75) i tak jak dokonał to Sąd

pierwszej instancji rozstrzygnąć kwestię przedawnienia roszczenia - stwierdzając,

że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją

administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub

wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma

zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. Mając na uwadze treść art. 160 § 6 k.p.a. -

zgodnie, z którym roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech

lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność

decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo decyzja, w której

organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a., że zaskarżona decyzja została wydana

z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. – w niniejszej sprawie przewidziany

przepisami trzyletni termin przedawnienia nie upłynął, skoro z przedstawionych w

sprawie dokumentów wynikało, że w dniu 24 października 2011 r. P./…/

Komendant Wojewódzki PSP stwierdził nieważność decyzji Komendanta

Rejonowego PSP w L. z dnia 23 września 1998 r.

Mając jedynie te okoliczności na uwadze, zaskarżone orzeczenie

kwalifikowało się do uchylenia, dlatego Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji,

zgodnie z art. 39815

k.p.c.