IV KK 262/14

Sygn. akt IV KK 262/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika i

przedstawiciela Rzecznika Praw Obywatelskich Tomasza Rychlickiego,

w sprawie E. P.

skazanej z art. 177 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 13 stycznia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanej

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 20 września 2013 r. utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w J.

z dnia 17 czerwca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

E. P. została oskarżona o to, że:

w dniu 12 stycznia 2012 roku w J. nieumyślnie naruszyła zasady

bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując samochodem

osobowym marki Nissan Note nr rej.[…], jadąc drogą wewnętrzną na terenie

Szpitala Specjalistycznego w J. i na skrzyżowaniu skręcając w lewo w drogę

wewnętrzną nie zachowała szczególnej ostrożności, a w tym niedostatecznie

obserwowała stan zajętości drogi i potrąciła przednim zderzakiem prawidłowo

przechodzącą przez tę drogę M. D.-T. w wyniku czego nieumyślnie spowodowała,

że wymieniona piesza doznała obrażeń ciała w postaci stłuczenia głowy, rany łuku

brwiowego prawego i wargi dolnej, kompresyjnego złamania kłykcia bocznego lewej

kości piszczelowej oraz uszkodzenia łąkotki bocznej kolana lewego, co

spowodowało rozstrój jej zdrowia i naruszenie czynności narządów ciała na czas

powyżej dni 7 trwający w rozumieniu art. 157 § 1 k.k.,

tj. o przestępstwo z art. 177 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia 17 czerwca 2013 roku, uznał oskarżoną

E. P. za winną zarzucanego jej czynu, za który na podstawie art. 177 § 1 k.k. przy

zastosowaniu art. 58 § 3 k.k. i art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzono jej karę 70

(siedemdziesięciu) stawek dziennych grzywny, określając wysokość jednej stawki

na kwotę 20 (dwudziestu) złotych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonej E. P.,

zarzucając:

„1. naruszenie prawa materialnego art. 177 § 1 k.k. przez uznanie E. P. za

winną popełnienia zarzuconego jej czynu mimo braku podstaw dowodowych do jej

skazania;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez

ustalenie, że E. P. niewłaściwie obserwowała drogę skupiając się na poszukiwaniu

miejsca do zaparkowania samochodu i na skutek tego uderzyła w prawidłowo

przechodzącą przez jezdnię M. D.-T.;

3. naruszenie przepisów postępowania art. 7, 167, 170 § 1, 201, i 211 k.p.k.

przez:

3

- błędną ocenę materiału dowodowego w szczególności opinii biegłych,

bezpodstawne uznanie ich za jasne, pełne i nie zawierające wewnętrznych

sprzeczności; dotyczy to przede wszystkim opinii biegłego Z. J.,

- pozbawienie E. P. prawa do obrony przez odmowę dopuszczenia dowodu z

eksperymentu procesowego, odmowę wezwania biegłych na rozprawę w celu

wyjaśnienia sprzeczności w ich opiniach, odmowę dopuszczenia dowodu z opinii

innego biegłego w celu wydania rzetelnej opinii,

- niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego wyrokowania okoliczności

sprawy, w szczególności charakteru skrzyżowania, gdzie doszło do kolizji,

pierwszeństwa na tym skrzyżowaniu, prędkości poruszania się pojazdu i pieszej

oraz przebiegu zdarzenia;

4. rażącą niewspółmierność kary”.

W konkluzji obrońca skazanej wniósł „o zmianę zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie oskarżonej od zarzuconego jej czynu, ewentualnie o jego uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania”. W

uzasadnieniu wniesionej apelacji obrońca skazanej wskazał, że „biorąc pod uwagę

stopień zawinienia (…) warunki osobiste i społeczną szkodliwość przypisanego

czynu celowym byłoby warunkowe umorzenie postępowania”.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 20 września 2013 r., utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w J., uznając apelację obrońcy oskarżonej za

oczywiście bezzasadną.

Kasację od orzeczenia Sądu Okręgowego w K. wniósł Rzecznik Praw

Obywatelskich, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie

przepisów postępowania, tj. art. 433 § 1 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 §

3 k.p.k. poprzez:

a) nierozpoznanie sprawy w granicach środka odwoławczego wskutek

przyjęcia błędnego poglądu prawnego, że sąd odwoławczy przy rozpoznawaniu

sprawy związany jest nie tylko zakresem apelacji obrońcy, lecz także jej wnioskami;

b) błędne uznanie, iż końcowy passus apelacji obrońcy o celowości

warunkowego umorzenia postępowania nie stanowi „właściwego” wniosku

apelacyjnego, a jedynie „napomknienie”, albowiem znajduje się on na końcu

uzasadnienia tego środka odwoławczego, a nie w jego petitum

4

- co skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonego orzeczenia, pomimo

stwierdzenia przez Sąd II instancji przesłanek do jego zmiany poprzez warunkowe

umorzenie postępowania wobec E. P.

W konkluzji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sąd Okręgowego w K. oraz o przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna i zawarty w niej

postulat uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym zasługuje na uwzględnienie.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że Sąd Okręgowy w K. błędnie uznał, iż „sąd

odwoławczy jest związany zakresem zaskarżenia oraz wnioskami apelacyjnymi”, a

nadto, że apelacja obrońcy oskarżonej nie zawierała wniosku o warunkowe

umorzenie postępowania („wnioski apelacyjne obrońcy nie pozwalały na

zastosowanie tego dobrodziejstwa wobec oskarżonej”, „apelacja nie wnosiła we

właściwy sposób o warunkowe umorzenie postepowania”).

Odnosząc się do tych zagadnień należy w pierwszej kolejności zauważyć, że

obrońca oskarżonej zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości – i co

oczywiste – na jej korzyść, a w takiej sytuacji, zgodnie z art. 447 § 1 k.p.k. apelację

uważa się za zwróconą przeciwko całości wyroku. Z kolei zgodnie z przepisem art.

433 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w „granicach środka

odwoławczego”, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje (jedynie

Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację „w granicach zaskarżenia i podniesionych

zarzutów”, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach wskazanych w art. 435, 439

i 455; zob. art. 536 k.p.k.). Pomimo dyskusji w tym zakresie Sąd Najwyższy od

dawna ujmuje "granice środka odwoławczego" jako trójwymiarową konstrukcję

wyznaczoną przez:

- kierunek zaskarżenia, czyli stosunek środka odwoławczego do interesów

oskarżonego;

- zakres zaskarżenia, a więc wskazanie, czy środek zaskarżenia obejmuje

całość, czy część orzeczenia;

5

- zarzuty odwoławcze, czyli zawarte w środku odwoławczym stwierdzenie

dotyczące uchybień orzeczenia (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12

kwietnia 2001 r., III KKN 354/00, LEX nr 51922; z dnia 26 marca 2013 r., V KK

10/13, Lex nr 1318027). W żadnej mierze natomiast na granice orzekania nie

wpływają wnioski odwoławcze. Nie wiążą one sądu i nawet przy uwzględnieniu

zarzutów jako zasadnych sąd nie musi orzec tak, jak wnosi skarżący, lecz także w

inny, uznany in concreto za właściwy sposób (zob. T. Grzegorczyk, Komentarz do

art. 433 Kodeksu postępowania karnego, teza 3, Lex 2014). Skoro zatem wnioski

sformułowane w środku odwoławczym same w sobie nie określają granic tego

środka, a zatem nie limitują orzekania sądu odwoławczego, to i nie wiążą one sądu

w tym sensie, że ograniczają możliwości jego orzekania jedynie do sposobów

podanych w tych wnioskach (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 31 maja

2001 r., IV KKN 67/01, Lex nr 51838; z dnia 14 września 2005 r., IV KK 160/05, Lex

nr 157196; z dnia 25 listopada 2010 r., IV KK 155/10, Lex nr 667508).

Jednocześnie, stosownie do treści art. 433 § 2 k.p.k., sąd odwoławczy

zobowiązany jest do rozważenia wszystkich zarzutów zawartych w środku

odwoławczym. Nakaz zawarty w art. 433 § 2 k.p.k. ma przy tym charakter

bezwzględny i dotyczy wszystkich zarzutów i wniosków wskazanych w środku

odwoławczym (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 września 2005 r., V

KK 51/05, R-OSNKW 2005, poz. 1654; z dnia 6 czerwca 2006 r., V KK 413/05,

OSNKW 2006, nr 7-8, poz. 76; z dnia 12 października 2006 r., IV KK 247/06, R-

OSNKW 2006, poz. 1961; z dnia 6 grudnia 2012 r., IV KK 125/12, Lex nr 1232839).

Pomimo tego, że pożądane jest, aby środek odwoławczy był konstruowany w

sposób przejrzysty, a więc grupował w tzw. petitum wszystkie zarzuty stawiane

skarżonemu orzeczeniu, to granice rozpoznania sprawy w instancji odwoławczej

wyznacza treść całego środka odwoławczego, jeżeli tylko wynika z niego zamiar

zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Innymi słowy, zarzut podniesiony

nie w petitum środka odwoławczego, ale dopiero w jego uzasadnieniu powinien

być także przedmiotem oceny, ponieważ granice rozpoznania wyznacza treść

całego środka odwoławczego, jeżeli z niej wynika bądź da się wywieść (art. 118 § 1

i 2 k.p.k.) zamiar zaskarżenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 maja 2005

6

r., III KK 266/04, Lex nr 150576; z dnia 5 stycznia 2011 r., V KK 64/10, Lex nr

729785).

Mając na uwadze powyższe uwagi nie sposób odmówić racji

zaprezentowanym w kasacji twierdzeniom Rzecznika Praw Obywatelskich, które

wskazują na naruszenie przez Sąd Okręgowy w K. przepisów art. 433 § 1 k.p.k. i

art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. Mieć bowiem należy na względzie, że

dokonując kontroli odwoławczej wyroku Sądu Rejonowego w J. z dnia 17 czerwca

2013 roku, Sąd Okręgowy w K. dysponował apelacją wywiedzioną na korzyść

oskarżonej przez obrońcę E. P. W uzasadnieniu zwykłego środka odwoławczego

obrońca oskarżonej wskazał, że jakkolwiek w jego ocenie oskarżona jest niewinna,

to jednak „biorąc pod uwagę stopień zawinienia (…), warunki osobiste i społeczną

szkodliwość przypisanego czynu celowym byłoby warunkowe umorzenie

postępowania”. Odnosząc się do tego zagadnienia Sąd ad quem w uzasadnieniu

swojego orzeczenia wskazał, że o ile wina oskarżonej nie budziła wątpliwości to

rzeczywiście „okoliczności sprawy pozwalały na jej łagodniejsze potraktowanie”.

Sąd Okręgowy stwierdził jednocześnie z jednej strony zaistnienie przesłanek

ustawowych pozwalających na warunkowe umorzenie postępowania karnego, a

następnie błędnie przyjął, że „wnioski apelacyjne obrońcy nie pozwalały na

zastosowanie tego dobrodziejstwa wobec oskarżonej E. P.”, albowiem obrońca

oskarżonej „nie wnosił we właściwy sposób o warunkowe umorzenie

postępowania”, a jedynie „napomknął” o nim na końcu uzasadnienia.

Konsekwencją takiego poglądu było natomiast – po pierwsze – błędne przyjęcie

przez Sąd Okręgowy w K., że sąd odwoławczy jest związany nie tylko zakresem

zaskarżenia, ale również wnioskami apelacyjnymi, a także – po wtóre – również

błędne stanowisko, że we wniesionej apelacji obrońca oskarżonej nie postulował

warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec E. P., co rzekomo

wykluczało tego rodzaju rozstrzygnięcie w postępowaniu odwoławczym.

Stwierdzenie zasadności kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich nie

oznacza oczywiście zajęcia, już na tym etapie postępowania, aprobującego

stanowiska co do merytorycznej trafności poglądu zaprezentowanego przez

obrońcę oskarżonej E. P. o zaistnieniu wobec oskarżonej wymienionych w

przepisie art. 66 § 1 k.k. przesłanek do warunkowego umorzenia postępowania

7

karnego. Wyrażenie oceny w tym zakresie byłoby bowiem o tyle przedwczesne, że

wbrew podstawowym regułom obowiązującej procedury karnej, prowadziłoby do

zastąpienia przez sąd kasacyjny w realizowaniu funkcji kontrolnej sądu II instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy w K.

będzie miał – stosownie do art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. – na uwadze

powyższe rozważania. W szczególności, Sąd ten powinien w sposób rzetelny i

pełny – z ustosunkowaniem się do wszystkich przesłanek wymienionych w

przepisie art. 66 § 1 k.k. – zająć stanowisko, czy w sprawie zaistniały przesłanki do

warunkowego umorzenia postępowania wobec E. P., z uwzględnieniem, że nie jest

związany zawartymi w petitum apelacji wnioskami apelacyjnymi.

Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.