V CSK 125/14

Sygn. akt V CSK 125/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSA Jacek Grela

w sprawie z powództwa M. Ł.

przeciwko H. H. D., L. S.-G., P.G. spółce jawnej z siedzibą w K.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 października 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1800

zł ( tysiąc osiemset ) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powódka M. Ł. domagała się zasądzenia od strony pozwanej H. H. D., L. S.

– G., P. G. sp.j. w K. kwoty 70.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem

odszkodowania za naruszenie autorskich praw majątkowych do wystawy „Z. ".

Powódka zażądała także opublikowania przez stronę pozwaną oświadczenia w

formie i o treści wskazanej w pozwie.

Wyrokiem zaocznym z dnia 6 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy we W. uwzględnił

powództwo w całości. Po wniesieniu przez stronę pozwaną sprzeciwu, wyrokiem z

dnia 10 maja 2013 r. uchylił wyrok zaoczny, zasądził od strony pozwanej na rzecz

powódki kwotę 20.000 zł wraz ustawowymi odsetkami od 2 lutego 2010 r. i nakazał

stronie pozwanej, aby zamieściła w lokalnym dodatku do „Gazety […]" - „Gazety

[…]" oświadczenie o wskazanej w wyroku treści oraz oddalił powództwo w

pozostałym zakresie.

Ustalił, że strona pozwana prowadzi działalność gospodarczą w dziedzinie

reklamy od 2008 r. Współpracuje z właścicielem Galerii D. Powódka skontaktowała

się z T. W. (ówczesnym dyrektorem Galerii D.), któremu uprzednio przekazała

sporządzony wraz z A. J. folder z propozycją instalacji. Z uwagi na zainteresowanie

projektem, na bazie pierwszego folderu, powódka i A. J. przygotowały folder

bardziej rozbudowany, który obejmował konkretne instalacje - pokój A., labirynt,

przykłady różnych złudzeń optycznych, krzywe lustra, pokoje cieni; drugi folder

przypominał poprzedni, jednak został sporządzony w formacie A3 i zawierał więcej

instalacji. Powódka gotową propozycję przedstawiła we wrześniu 2004 r. T. W.

wraz z propozycją materiałów, kosztorysem i rysunkami instalacji. Powódka

uzgodniła z T. W., że należne wynagrodzenie powinno wynosić 25.000 zł z tytułu

praw autorskich - niezależnie kosztów wykonania instalacji. T. W. polecił

oczekiwanie na kontakt w sprawie realizacji wystawy, a powódka pozostawiła mu 3

kolorowe kopie folderu; realizacja projektu była przewidziana na 2006 r. T. W.

przekazał agencji L. S. – G. projekt powódki, zobowiązując osoby prowadzące

agencję do nawiązania kontaktu z powódką i do przeprowadzenia rozmowy o

współpracy, a następnie poinformował powódkę, że wycofał akcję z planu

reklamowego Galerii D. na 2006 r. Powódka zgłosiła się po odbiór pozostawionych

3

folderów; wydano jej dwa z trzech. Powódka zwróciła się do T. W. o zwrot trzeciego

folderu uprzedzając, że w przypadku wykorzystania projektu bez jej zgody, będzie

dochodziła ochrony praw autorskich. W odpowiedzi T. W. wskazał, że żadne z

ujętych w projekcie zjawisk nie zostało przez powódkę wymyślone ani odkryte,

albowiem tego rodzaju instalacje odbywają się w niemieckich

centrach handlowych. Ostatecznie wystawa zorganizowana przez L. S., H. D. i P.

G. odbyła się w Galerii D. w okresie 2 - 1 1 lutego 2007 r. Na wystawie zostały

zaprezentowane następujące instalacje: pokój A., krzywe zwierciadła, ambigramy,

stereogramy, figura nierealna, labirynt. Pokój A. i krzywe lustra zostały ustawione w

miejscach uprzednio proponowanych przez powódkę. Labirynt miał inną formę.

Wystawa cieszyła się ogromnym zainteresowaniem klientów, zwiększając ich liczbę.

Za największą atrakcję wystawy został uznany pokój A. Za zorganizowanie

wystawy L. S. – G. otrzymała kwotę 95.160 zł. Następnie obecni wspólnicy strony

pozwanej przygotowali wystawę w Galerii K. Wyrokiem z 31 grudnia 2008 r., Sąd

Okręgowy we W. nakazał spółce zarządzającej Galerią D. we W., aby opublikowała

oświadczenie, usuwające skutki naruszenia autorskich prawa majątkowych

powódki do projektu autorskiego oraz zasądził na rzecz powódki kwotę 50.000 zł

tytułem odszkodowania za zawinione naruszenie praw autorskich. Sąd Okręgowy

uznał, że opracowany przez powódkę projekt wystawy edukacyjnej stanowił utwór,

do którego powódce przysługują prawa autorskie.

W dniu 29 stycznia 2009 r. strona pozwana zaproponowała współpracę

Galerii P. i zorganizowanie jednej z wystaw tematycznych w okresie letnim.

Wynagrodzenie strony pozwanej miało wynieść 35.850 zł. Powódka nawiązała

współpracę z podmiotem zarządzającą Galerią Pe. w P., zgłaszając się do niej z

propozycją zorganizowania wystawy „J. ", która spotkała się zainteresowaniem. W

toku negocjacji uzgodniono, że wynagrodzenie powódki z tytułu praw autorskich

wynosić będzie ok. 35.000 zł, bez kosztów instalacji. Powódka rozpoczęła prace

związane z przystosowaniem przestrzeni w tej galerii, wstępne pomiary poprawione

kosztorysu. Przygotowywała część wizualną. Wystawa miała zostać zorganizowana

do końca roku 2009. W zaplanowanym terminie w Galerii P. odbyła się wystawa

prezentowana przez pozwaną spółkę. Eksponowane były na niej podobne do

wystawy powódki elementy. W związku z wystawą zorganizowaną w Galerii P.,

4

zarząd Galerii Pe. zrezygnował z realizacji projektu i zaproponował powódce

przygotowanie innego. Pismem z dnia 29 października 2009 r. powódka wezwała

zarządców Galerii P. do zaniechania dalszego naruszania przysługujących jej praw

autorskich poprzez zaprzestanie organizowania wystawy „W.", zapłaty 70.000 zł

oraz zamieszczenia oświadczenia o przeprosinach w Gazecie […]. W odpowiedzi z

dnia 2 listopada 2009 r. zarządca wskazał, że wystawa zorganizowana została za

pośrednictwem strony pozwanej i do niej należy kierować ewentualne roszczenia.

Pismem z dnia 10 listopada 2009 r. strona pozwana poinformowała powódkę, że

prawa autorskie do „W." należą do niej i wezwała powódkę do zaprzestania

rozpowszechniania nieprawdziwych informacji na temat przysługujących jej praw

autorskich. W ocenie Sądu Okręgowego przygotowany przez powódkę projekt

stanowił utwór w rozumieniu art. 1 prawa autorskiego. Strona pozwana posłużyła

się utworem powódki, powielając koncepcję wystawy opracowanej przez powódkę.

Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 2 października 2013 r. zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił żądanie pozwu. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia

faktyczne Sądu Okręgowego, nie podzielił jednak jego oceny prawnej, mimo

uznania, że instalacja powódki stanowiła utwór podlegający ochronie na podstawie

prawa autorskiego.

Skarga kasacyjna powódki została oparta na obu podstawach określonych

w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania

skarżąca zarzuciła obrazę art. 168 § 1 w zw. z art. 133 § 2a k.p.c. oraz art. 365 § 1

k.p.c., a w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego obrazę art. 2 ust. 2

ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. Nr

24 poz. 83 ze zm., dalej: pr. aut.) oraz art. 79 ust. 1 pr. aut. W oparciu o te zarzuty

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie

i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie żądania pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania

były nieuzasadnione. Ich przedmiotem mogą być uchybienia przepisom

postępowania, których dopuścił się sąd drugiej instancji w postępowaniu, w którym

5

zapadło orzeczenie zaskarżone skargą kasacyjną. Tymczasem zarzut naruszenia

art. 168 § 1 w zw. z art. 133 § 2a k.p.c. przez niezasadne przywrócenie stronie

pozwanej terminu do złożenia sprzeciwu od wyroku zaocznego dotyczy czynności,

której dokonał sąd pierwszej instancji. Natomiast w postępowaniu apelacyjnym ta

kwestia nie była ponownie rozstrzygana z uwagi na rodzaj zarzutów zawartych

w apelacji powódki. Pozbawiony uzasadnionych podstaw był także zarzut

naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie. Sąd Apelacyjny wskazał

wyraźnie, że przy rozpoznaniu sprawy jest związany prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego we W. z dnia 31 grudnia, i w związku z tym uznał za oczywiste, że

powódce przysługują autorskie prawa majątkowe do utworu „Z.". Wbrew

stanowisku skarżącej nie wyraził oceny, aby nie przysługiwała jej ochrona w razie

zorganizowania w oparciu o ten projekt wystawy w innej galerii handlowej niż

galeria przewidziana w tym projekcie (Galeria D. w W.). Sąd Apelacyjny po

rozważeniu szczególnych cech utworu, za który uznał instalację wykorzystującą

zjawiska optyczne, uznał, że zorganizowana przez stronę pozwaną w 2009 r. w

Galerii P. „W.", wykorzystująca znane zjawiska optyczne nie miała cech

wyróżniających wystawę „Z. " i nie stanowiła wykorzystania utworu powódki w

innym miejscu, inaczej niż ocenił to Sąd Okręgowy we W. w przypadku porównania

utworu powódki z wystawami zorganizowanymi w 2007 r. w Galerii D. w W. i

Galerii K. w K. Z tego względu odmówił przyznania ochrony powódce, co nie

świadczy o niezastosowaniu art. 365 § 1 k.p.c.

Nieuzasadniona była także podstawa naruszenia prawa materialnego.

Zarzut naruszenia art. 2 ust 2 Prawa autorskiego przez jego błędną subsumcję,

został sformułowany w oparciu o twierdzenie skarżącej, że strona pozwana

„stworzyła utwór w oparciu o utwór powódki, do wykorzystania którego pozwana nie

uzyskała zezwolenia" oraz twierdzenie, że „W." powstała w oparciu o projekt „który

powstał w wyniku nieuprawnionego wykorzystania projektu powódki". Te

stwierdzenia odnoszą się bezpośrednio do sfery ustaleń faktycznych. Wymaga

zatem podkreślenia, że Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami, których dokonał

sąd drugiej instancji, a przedmiotem zarzutów w skardze kasacyjnej nie mogą być

zarzuty kwestionujące ustalenia faktyczne oraz ocenę dowodów, której dokonał sąd

drugiej instancji. Ustalenia, których dokonał Sąd Apelacyjny nie wskazują, aby

6

strona pozwana wykorzystała projekt powódki i w oparciu o ten projekt

zorganizowała „W.". Jak już wyżej wskazano, Sąd Apelacyjny przyjął, że strona

pozwana stworzyła własny utwór, wykorzystujący jedynie powszechnie znane

zjawiska optyczne, wykorzystane wcześniej w utworze powódki. Podstawą zarzutu

naruszenia prawa materialnego nie mogą być w żadnym razie powoływane przez

stronę okoliczności faktyczne będące wyłącznie wynikiem jej własnej oceny

przeprowadzonych dowodów.

Wbrew stanowisku skarżącej Sąd Apelacyjny nie wyraził także oceny,

że plagiat utworu powódki byłby możliwy jedynie w przypadku wykorzystania

wszystkich elementów twórczych jej utworu, co prowadziłoby według skarżącej do

stwierdzenia, że nie doszło do naruszenia jej praw w przypadku każdego

wykorzystania projektu powódki w innej przestrzeni handlowej. Sąd Apelacyjny

stwierdził wyraźnie, że w jego ocenie skorzystanie przez innego twórcę

z elementów utworu, które stanowią zjawiska lub przedmioty powszechnie znane

i dostępne, nie może być traktowane jako naruszenie praw autorskich do innej

„instalacji", w której posłużono się takimi zjawiskami lub przedmiotami, dokonując

ich odmiennej kompilacji stanowiącej wyraz własnej myśli twórczej. W jego ocenie

wkładem twórczym powódki było oryginalne zestawienie znanych zjawisk

optycznych oraz umiejscowione w ściśle określonej przestrzeni, z wykorzystaniem

istniejących w niej warunków fizycznych. Sąd Apelacyjny uznał, że strona pozwana

zorganizowała różniącą się od utworu powódki wystawę „opartą na innym,

twórczym zestawieniu przedmiotów, z których częściowo korzystała powódka".

Wyraził także pogląd, że wykorzystanie przez stronę pozwaną samej koncepcji

wystawy zorganizowanej w galerii handlowej nie naruszałoby praw autorskich

powódki. Ta ocena nie uzasadniała zarzutu błędnej wykładni art. 79 ust. 1 Prawa

autorskiego sformułowanego w skardze kasacyjnej powódki.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 w zw.

z art. 391 § 2 i 39821

k.p.c.

7