III CNP 7/14

Sygn. akt III CNP 7/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSN Karol Weitz

w sprawie z powództwa D. P. sp. z o.o. w S.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Osiedle S. w C. w budynkach 3,7,8,9,10 i 11

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2015 r.,

skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 24 maja 2013 r.,

oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia.

UZASADNIENIE

2

Powód Spółka z o.o. D. P. w S. wniósł o zasądzenie od pozwanej

Wspólnoty Mieszkaniowej Osiedla S. w budynkach nr 3, 7, 8, 9, 10, 11 kwoty

29.372,63 zł z ustawowymi odsetkami, jako równowartości oleju opałowego

pozostawionego w kotłach w budynkach pozwanej wspólnoty przez N. -

Administracja Nieruchomości Spółkę z o.o. w S. w likwidacji, która poprzednio

dostarczała do nich ciepło. Powód nabył tę wierzytelność na podstawie umowy

przelewu z 13 lutego 2009 r.

Pozwana Wspólnota Mieszkaniowa Osiedla S. w budynkach nr 3, 7, 8, 9,

10, 11 wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 30 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy w K. uwzględnił powództwo

w całości, po ustaleniu, że Spółka N. - Administracja Nieruchomości dostarczała

ciepło i ciepłą wodę do wszystkich obiektów na osiedlu mieszkaniowym S., w

których w listopadzie 2002 r. powstały kotłownie. Pismem z 27 lutego 2004 r.

Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej Osiedla S. w budynkach nr 3, 7, 8, 9, 10, 11

poinformował tę spółkę, że od 1 marca 2004 r. rozpoczyna działalność i ta data

będzie traktowana jako umowny termin przejęcia od niej wszelkich praw

majątkowych związanych nieruchomością wspólną. Umowa o dostawy ciepła i

ciepłej wody do budynków nr 3, 7, 8, 9, 10, 11 na os. S. w C. pomiędzy N. -

Administracja Nieruchomości sp. z o.o. a zarządem wspólnoty została zawarta 2

sierpnia 2004 r. W 2004 r. pozwana została obciążona za dostawę ciepła za 10

miesięcy, tj. od momentu, kiedy rozpoczęła działalność. Do końca 2007 r. strony na

koniec każdego miesiąca odczytywały stany zapasów oleju w kotłowniach, a

pozwana była obciążana za faktycznie zużyty olej w danym miesiącu. Na koniec

każdego roku, na dzień 31 grudnia, spisywano stany zapasów oleju i cały rok był

rozliczany zgodnie z zawartą umową. W dniach 30 i 31 sierpnia 2007 r. odczytano

komisyjnie stany zapasów oleju i kotłownie zostały przekazane pozwanej. Tego

dnia cena oleju wynosiła około 2 zł netto (wspólnota została obciążona kwotą 1,84

zł), a w ciągu roku cena ta zmieniała się wielokrotnie. Na dzień 26 września 2007 r.

zapas oleju pozostawiony pozwanej wyniósł łącznie 29.600 litrów. Cena tego paliwa

wyniosła 66.633,86 zł (przy cenie jednostkowej 1 l oleju -1,8452 zł + podatek VAT

3

w wysokości 22 %). Wartość oleju pozostawionego wspólnocie przez spółkę w 6

kotłowniach w związku z przekazaniem zarządu wynosiła 29.372,63 zł. Spółka ta

pismem z 11 lutego 2008 r. wezwała pozwaną o zapłatę tej kwoty w terminie do

29 lutego 2008 r., a 13 lutego 2009 r. przelała tę wierzytelność na powoda.

Prowadzone przez cedenta postępowanie przed Sądem Rejonowym w K., …

537/08, o zasądzenie kwoty 29.372,63 zł zostało umorzone postanowieniem z 18

marca 2010 r., wobec prawomocnego wykreślenia N. - Administracja

Nieruchomości Spółki z o.o. z Krajowego Rejestru Sądowego i niewyrażenia zgody

przez pozwaną wspólnotę na wstąpienie nabywcy wierzytelności (cesjonariusza)

w prawa powoda.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powództwo w całości zasługiwało na

uwzględnienie. Spółka N. - Administracja Nieruchomości w S. na własny rachunek

kupowała paliwo do wytworzenia ciepła, a zatem olej pozostawiony wspólnocie w

dacie przekazania zarządu budynkami był własnością spółki. Mogła ona opróżnić

zbiorniki i przekazać pozwanej kotłownie bez oleju. Od kwoty odpowiadającej

wartości oleju Sąd, zgodnie z żądaniem powódki (art. 481 § 1 k.c.), zasądził odsetki

ustawowe w wysokości 13 % w stosunku rocznym od 25 czerwca 2010 r., tj. od

dnia wniesienia pozwu.

Wyrokiem z 24 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego z 30 listopada 2011 r. w ten sposób, że powództwo oddalił i nakazał

pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.708,58 zł i kwotę 664,87 zł

tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd Okręgowy za bezzasadne uznał zarzuty pozwanej, że nie istniała

wierzytelność dochodzona pozwem, gdyż Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że do

sierpnia 2007 r. rozliczenie dostawy ciepła (ogrzewania i podgrzania wody) między

pozwaną a poprzednikiem prawnym powoda odbywało się w ten sposób,

że pozwana płaciła miesięczne zaliczki w wysokości 1/12 części przewidywanej za

cały rok należności, a na koniec roku sporządzano zestawienie faktycznych

kosztów, na podstawie którego ostatecznie rozliczano należność, określając

wysokość dopłaty lub nadpłaty. Przy tym sposobie rozliczeń nieistotna jest ilość

oleju opałowego pozostałego w kotłach w dacie powstania wspólnoty, która

4

kotłowni nie przejęła i zaakceptowała dotychczasowe zasady rozliczeń. Z chwilą jej

powstania zmienił się jedynie podmiot wpłacający comiesięczne zaliczki, gdyż

właściciele lokali zaczęli je wpłacać nie bezpośrednio dostawcy ciepła, ale za

pośrednictwem wspólnoty. Dochodzona przez powoda należność dotyczyła oleju

pozostałego w kotłach na dzień 1 sierpnia 2007 r., to jest w dacie przejęcia przez

pozwaną użytkowania kotłowni od spółki N. - Administracja Nieruchomości.

Przejęcie zapasu oleju przez pozwaną i jego następne wykorzystanie do ogrzania

budynków rodzi obowiązek zapłaty za to paliwo. W przeciwnym razie wspólnota

byłaby bezpodstawnie wzbogacona kosztem poprzednika powoda (art. 405 k.c.).

Ilość i wartość tego oleju została ustalona przez Sąd Rejonowy prawidłowo.

Obowiązkowi zapłaty kwoty dochodzonej pozwem pozwana

przeciwstawiała własną wierzytelność wzajemną związaną z nadpłatą za ciepło za

2004 r. Zarzucała, że poprzednik powoda bezpodstawnie obciążył ją w 2004 r.

kosztami amortyzacji urządzeń kotłowni oraz że zapłaciła mu za ciepło za cały

2004 r., gdy tymczasem skoro istniała od marca 2004 r., to mogła być obciążona

kosztami dostawy ciepła jedynie za 10 miesięcy. Te zarzuty Sąd Rejonowy uznał za

niezasadne. Sąd Okręgowy, po uzupełnieniu materiału dowodowego o dowód

z opinii biegłej, podzielił tę ocenę co do zarzutu potrącenia odnoszącego się do

amortyzacji. Kotłownie urządzone zostały przez powoda i do czasu powstania

wspólnoty nie zostały zamortyzowane nakłady na ich urządzenie. Dlatego

wspólnota nie przejęła tych urządzeń od razu, a w umowie z 2 sierpnia 2004 r.

strony postanowiły, że rozliczenie za ciepło będzie się odbywało na

dotychczasowych zasadach do czasu zwrotu nakładów związanych z urządzeniem

kotłowni. Od 21 grudnia 2004 r. członkowie wspólnoty dokonywali ratalnych

płatności związanych ze zwrotem nakładów według zasad określonych w uchwale

z 21 grudnia 2004 r., natomiast za miesiące od marca do grudnia 2004 r. raty

amortyzacji obciążyły wspólnotę do kwoty 17.170,44 zł. Powód przez ten system

rozliczeń nie został bezpodstawnie wzbogacony, gdyż realizacja uzgodnień

przedstawionych wyżej pozwoliła mu tylko odzyskać nakłady poniesione na

urządzenie kotłowni.

Za uzasadnione uznał jednak Sąd Okręgowy zarzuty pozwanej co do

nieprawidłowego rozliczenia opłat za zużycie ciepła w 2004 r. W styczniu i lutym

5

2004 r. miesięczne zaliczki na ten cel płacili właściciele lokali bezpośrednio na

konto powoda, zaś od marca 2004 r. zaliczki te płaciła pozwana. Po zakończeniu

roku powód dokonał całorocznego rozliczenia zużycia ciepła i zobowiązał pozwaną

do dopłaty kwoty 7.074,95 zł, która to kwota została uiszczona. W efekcie pozwana

zapłaciła łącznie na rzecz powoda 273.980,97 zł i 7.074,95 zł za 2004 r., podczas

gdy jej należność (liczona od chwili powstania w marcu 2004 r.) wynosiła

215.829,38 zł. Powód nie miał podstaw, by obciążyć pozwaną kosztami ciepła za

styczeń i luty 2004 r., ponieważ w tych miesiącach wspólnota jeszcze nie istniała,

a należność za ciepło powinni zapłacić właściciele lokali. Tę wierzytelność

pozwana skutecznie potrąciła z wierzytelnością dochodzoną przez powoda,

a zgodnie z art. 498 § 2 k.c. poprzez potrącenie wzajemne wierzytelności umorzyły

się do wysokości wierzytelności niższej, a zatem wierzytelność powoda została

zaspokojona w całości.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego z 24 maja 2013 r. powód zarzucił, że wyrok ten zapadł

z naruszeniem: - art. 513 § 2 w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c. poprzez błędną

wykładni, i przyjęcie, że w świetle tych przepisów pozwana skutecznie potrąciła

wierzytelność przysługującą jej wobec cedenta z wierzytelnością dochodzoną przez

powoda, podczas gdy wierzytelność pozwanej nie istniała w chwili składania

zarzutu potrącenia, nie była wymagalna, a oświadczenie o potrąceniu nie zostało

prawidłowo złożone i doręczone powodowi; - art. 455 k.c. poprzez jego

niezastosowanie i przyjęcie, że wierzytelność pozwanej wobec cedenta była

wymagalna, choć termin spełnienia związanego z nią świadczenia pieniężnego nie

był oznaczony ani nie wynikał z właściwości zobowiązania, a pozwana nie wezwała

dłużnika do spełnienia świadczenia; - art. 499 w zw. z art. 61 i art. 96 k.c. oraz art.

91 k.p.c., poprzez błędną wykładnię a w konsekwencji przyjęcie, że pozwana

skutecznie potrąciła swoją wierzytelność z wierzytelnością powoda, chociaż

oświadczenie to zostało złożone pełnomocnikowi procesowemu; - naruszeniu

prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. i oparcie ustaleń

faktycznych o okoliczności, które nie zostały udowodnione przez pozwaną; - art.

382 w zw. z art. 235 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie ustaleń odmiennych od

przyjętych przez Sąd l instancji bez przeprowadzenia uzupełniającego

6

postępowania dowodowego uzasadniającego takie ustalenia w zakresie istnienia

oraz wymagalności wierzytelności przedstawionej do potrącenia, jak również

skuteczności złożenia oświadczenia o potrąceniu.

Powód wniósł o stwierdzenie, że wyrok Sądu Okręgowego w K. z 24 maja

2013 r. jest niezgodny z art. 513 § 2 w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c.

Prokurator Generalny wezwany o zajęcie stanowiska w sprawie, wniósł

o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Ocenę zasadności środka zaskarżenia zgłoszonego przez powoda

trzeba zacząć od wskazania, że – zgodnie z utrwalonym już w orzecznictwie

i aprobowanym przez doktrynę poglądem - skarga o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia sądu, jako nadzwyczajny środek

zaskarżenia, mający na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego

z prawem działania władzy publicznej, może być uwzględniona tylko wówczas, gdy

naruszenie prawa zaskarżonym nią wyrokiem ma charakter kwalifikowany,

elementarny. Skarga nie jest bowiem środkiem do dochodzenia roszczeń

odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wyroku sądu, który strona

kwalifikuje jako wadliwy, a niezgodność z prawem w rozumieniu art. 4241

k.p.c.

może być konsekwencją tylko oczywistych błędów sądu, spowodowanych rażącym

naruszeniem zasad wykładni lub stosowania prawa (tak Sąd Najwyższy

w wyrokach z 9 marca 2006, II BP 6/05, OSNP 2007, nr 3-4, poz. 42 i z 31 marca

2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17). Jest tak dlatego, że przy

wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia

stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielości możliwych interpretacji. Za

niezgodne z prawem można uznać tylko orzeczenie oczywiście sprzeczne z ogólnie

przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku

wykładni oczywiście błędnej lub wadliwego zastosowania prawa widocznych bez

głębszej analizy prawniczej. W związku z tym nie można stwierdzić niezgodności

z prawem orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza

możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają uzasadnione

argumenty (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00,

7

Dz. U. nr 145, poz. 1638 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2006 r.,

II BP 1/05 i z 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, niepubl.).

2. Bezpodstawnie powód zarzuca, że zaskarżony przez niego wyrok zapadł

z naruszeniem art. 382 w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. W orzecznictwie, od czasu

wprowadzenia do systemu prawa procesowego środka zaskarżenia jakim jest

apelacja, za ustalony trzeba uznać pogląd, że sąd drugiej instancji

w rozpoznawanej sprawie nie tylko może ale nawet zobowiązany jest dokonać

własnych ustaleń faktycznych, a ustalenia te mogą się różnić od ustaleń sądu

pierwszej instancji choćby oparte były na tym samym materiale dowodowym,

z którego korzystał ten sąd (por. ostatnio wyrok Sądu Najwyższego z 5 sierpnia

2014 r., I PK 3/14, niepubl. i powołane tu orzecznictwo oraz wyrok Sądu

Najwyższego z 21 marca 2014 r., IV CSK 380/13, niepubl.). Sąd drugiej instancji

w niniejszej sprawie częściowo tylko zmienił ustalenia Sądu pierwszej instancji,

a nastąpiło po uzupełnieniu materiału dowodowego. Z art. 4244

k.p.c. wynika,

że podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a w tych

kategoriach należy rozpatrywać zarzut powoda jakoby Sąd Okręgowy „niewłaściwie

zastosował art. 6 k.c. i oparł ustalenia faktyczne o okoliczności, które nie zostały

udowodnione przez pozwaną”.

3. W uzasadnieniu wyroku z 4 lutego 2004 r., I CK 181/03, niepubl. Sąd

Najwyższy wyjaśnił, że potrącenie jest czynnością materialnoprawną; dokonuje się

przez oświadczenie złożone drugiej stronie i wywołuje skutek w postaci

wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art.

498 § 2 k.c., art. 499 k.c.). W razie podniesienia w procesie zarzutu potrącenia,

podlega on badaniu pod kątem istnienia przesłanek z art. 498 § 1 k.c.

Oświadczenie dla swej ważności nie wymaga określonej formy, może być złożone

w postaci pisma procesowego z tym, że musi pochodzić od uprawnionej strony

i wyrażać wolę ukształtowania stosunków prawnych w sposób przewidziany w art.

498 § 2 k.c. Podniesienie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew jest

równoznaczne ze złożeniem oświadczenia o potrąceniu, jeżeli takie oświadczenie

nie zostało wcześniej złożone. Również w przypadku zastępowania strony przez

pełnomocnika procesowego założenie celowego działania mocodawcy w kierunku

8

wygrania procesu pozwała przyjąć, że zakresem umocowania strona objęła także

złożenie w jej imieniu określonego oświadczenia woli, jeżeli jest to niezbędne

w ramach obrony jej praw w procesie.

Na podstawie art. 513 § 1 k.c. dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy

wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia

wiadomości o przelewie, a zgodnie z art. 513 § 2 k.c. może on również potrącić

z cedowaną wierzytelnością wierzytelności przysługujące mu wobec zbywcy, które

stają się wymagalne już po tym, jak otrzymał zawiadomienie o przelewie, ale nie

później niż wierzytelność będąca przedmiotem cesji.

W niniejszej sprawie o oddaleniu powództwa o zapłatę zadecydowało

ustalenie, że pozwana skutecznie potrąciła z wierzytelnością powoda własną

wierzytelność w stosunku do cedenta, od którego powód nabył wierzytelność

dochodzoną pozwem. Sąd Okręgowy ustalił, że cedent „N. - Administracja

Nieruchomości" Spółka z o.o. w S. nieprawidłowo dokonał całorocznego rozliczenia

zużycia ciepła za 2004 r. w budynkach, w których powstawała pozwana wspólnota.

Zgodne z przedstawionym jej rozliczeniem, pozwana zapłaciła spółce 273.980,97 zł

i nadto 7.074,95 zł, podczas gdy jej należność winna wynosić 215.829,38 zł.

Istniała zatem wierzytelność, którą pozwana potrąciła z wierzytelnością od niej

dochodzoną. Powód utrzymuje, że oświadczenie o potrąceniu nie zostało

skutecznie złożone wobec niego samego, ale na potrącenie wierzytelności o zwrot

nadpłaty, o której tu mowa pozwana powołała się już w sprawie wszczętej przez

poprzednika prawnego powoda - cedenta spornej wierzytelności w sporze o jej

zapłatę (… 537/08 Sądu Rejonowego w K.). Pozwana podniosła ten zarzut w

sprzeciwie od wydanego w tej sprawie nakazu zapłaty, powołując się na pismo

skierowane do poprzednika powoda 25 października 2007 r. wzywające go do

zapłaty nadpłat z tytułu nieprawidłowego rozliczenia zaliczek na dostawę ciepłej

wody i ciepła w okresie od 2004 r. do 2007 r. (k. 38-40). Zarzuty te pełnomocnik

pozwanej podtrzymał na rozprawie 9 grudnia 2008 r. wobec pełnomocnika powoda,

zgłaszając jednocześnie wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, celem

wyliczenia wysokości wierzytelności wzajemnej, której dotyczyło jego oświadczenie.

Postępowanie w tej sprawie zostało umorzone, ale sporna wierzytelność została

przelana na powoda 13 lutego 2009 r., a zatem już po złożeniu wobec cedenta

9

przytoczonych wyżej oświadczeń.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że pozwana w sprzeciwie od nakazu zapłaty

wydanego w postępowaniu upominawczym zarzuciła, że należność poprzednika

powoda, którą ten nabył na podstawie cesji nie istnieje, że pozwana niezasadnie

została obciążona obowiązkiem uregulowania kosztów dostarczenia ciepła za

dwanaście miesięcy 2004 r., gdy tymczasem można było od niej żądać zapłaty za

dziesięć miesięcy dostarczania ciepła w 2004 r. (k. 38). Zarówno w sprzeciwie od

nakazu zapłaty, jak i kolejnych pismach procesowych pozwana zgłaszała

ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej (nadpłaty za dostarczone

ciepło) i na tę okoliczność zgłosiła wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii

biegłego, który to wniosek Sąd uwzględnił.

Przebieg postępowań prowadzonych zarówno z inicjatywy cedenta jak

i powoda, w których pozwana jeszcze wobec cedenta podniosła zarzut potrącenia

własnej wierzytelności i zwrot nadpłaty za ogrzewanie i podtrzymała go następnie

wobec powoda, już w sporze z nim, nie pozwala przyjąć, by zaskarżony wyrok

zapał z zarzucanym naruszeniem art. 513 § 2 w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji.