III CSK 153/14

Sygn. akt III CSK 153/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Karol Weitz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa S. E. sp. z o.o. w K.

przeciwko T. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 grudnia 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanego T. M. na rzecz powoda S. E. sp. z

o.o. w K. kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód zajmujący się produkcją konstrukcji ze stali w „pozwie

w postępowaniu upominawczym” złożonym w dniu 9 listopada 2011 r. żądał - po

częściowym cofnięciu powództwa - orzeczenia nakazem zapłaty, że pozwany

prowadzący działalność w zakresie robót związanych z budową dróg i autostrad,

ma uiścić kwotę 975 875,08 zł z ustawowymi odsetkami tytułem wykonania i

dostawy na jego rzecz słupów stalowych na podstawie umowy dostawy z dnia 16

czerwca 2011 r., a na wypadek wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty -

przekazania sprawy do postępowania zwykłego i zasądzenia od pozwanego

dochodzonej kwoty. Powód załączył do pozwu kopię umowę z 16 czerwca 2011 r.,

kopie wystawionych przez siebie faktur bez podpisu strony pozwanej i skierowane

do niego pismo pozwanego z dnia 3 sierpnia 2011 r., w którym pozwany zwracał

się o odroczenie płatności.

Sąd Okręgowy w K. nakazem zapłaty z dnia 28 listopada 2011 r., wydanym

w postępowaniu nakazowym, nakazał pozwanemu zapłatę należności w wysokości

dochodzonej przez powoda. W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany zarzucił brak

podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wobec braku

stosownego wniosku powoda (naruszenie art. 4841

§ 2 k.p.c.) i nieprzedstawienia

dowodów mogących uzasadniać jego wydanie (naruszenie art. 485 k.p.c.).

Pozwany zaprzeczył twierdzeniu powoda o wykonaniu umowy i dostarczeniu

słupów stalowych oraz wniósł o uchylenie nakazu zapłaty w całości i oddalenie

powództwa.

Powód w odpowiedzi na zarzuty powołał nowe dowody, w tym kopię notatki

ze spotkania w dniu 10 listopada 2011 r. między pozwanym i przedstawicielem

powoda, mającej zawierać uznanie długu przez pozwanego, oraz kopie dwudziestu

dwóch dowodów wydania towarów na zewnątrz (wz), mających potwierdzać

dostarczenie przedmiotu umowy. Pozwany podniósł, że dowody powołane przez

powoda w jego odpowiedzi na zarzuty i w dalszym toku postępowania jako

spóźnione powinny były być pominięte w myśl art. 495 § 3 k.p.c. względnie art.

47912

§ 1 k.p.c. Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2012 r. pozwany wniósł w związku

3

z tym zastrzeżenie do protokołu zgodnie z art. 162 k.p.c., które nie zostało przez

sąd uwzględnione.

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy utrzymał w mocy nakaz

zapłaty. W uzasadnieniu stwierdził, że – chociaż postępowanie dowodowe

obejmujące dowody wz, przesłuchanie świadków i stron nie doprowadziło do

wyjaśnienia okoliczności dotyczących odebrania słupów stalowych - to jednak

należało przyjąć, że pozwany, który uznał dług w całości, wiedział o spełnieniu

świadczenia przez powoda, czego jednak wbrew zasadzie prawdy wynikającej z art.

3 k.p.c. nie chciał potwierdzić w procesie.

W apelacji pozwany zarzucił naruszenie art. 47912

§ 1 k.p.c. przez

dopuszczenie dowodów wz, notatki ze spotkania w dniu 10 listopada 2011 r.

i z przesłuchania świadków mimo, że jako sprekludowane powinny one być

pominięte, art. 4841

§ 2 k.p.c. przez wydanie nakazu zapłaty mimo braku wniosku

powoda oraz prawa materialnego przez utrzymanie w mocy nakazu zapłaty mimo

braku podstawy prawnej do zapłaty, gdyż rzekome uznanie długu przez pozwanego

nie jest oświadczeniem abstrakcyjnym, a stanowiące własność powoda słupy

zostały wydane innym niż pozwany podmiotom.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego. Uznał, że zarzut naruszenia art. 4841

§ 2 k.p.c. był trafny, ale

naruszenie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Jako dostateczną

podstawę do stwierdzenia długu pozwanego potraktował oświadczenie o uznaniu

długu z dnia 10 listopada 2011 r. Odrzucił zarzut naruszenia regulacji

przewidujących prekluzję procesową, podnosząc, że obiektywna potrzeba

powołania dowodów wskazanych przez powoda w odpowiedzi na zarzuty od

nakazu zapłaty powstała po ich wniesieniu, skoro pozwany wcześniej uznawał

zobowiązanie, a zaprzeczył mu dopiero w zarzutach. Poza tym postawa procesowa

powoda stanowiła rozwinięcie jego stanowiska zaprezentowanego w pozwie i była

efektem czynności procesowej pozwanego. Sąd odrzucił twierdzenie pozwanego,

że zasądzenie zapłaty nastąpiło bez podstawy prawnej, w szczególności

zanegował argument pozwanego, iż skoro według umowy z dnia 16 czerwca 2011 r.

słupy stalowe pozostawały własnością powoda do chwili zapłaty, to powodowi

4

nie służyło roszczenie o zapłatę. Przyjęcie takiej interpretacji oznaczałoby,

że powodowi nigdy nie służyłoby roszczenie o zapłatę, skoro pozostał właścicielem

słupów. Powód spełnił swoje świadczenie polegające na dostarczeniu słupów,

wobec czego pozwany - zgodnie z art. 354 § 1 k.c. - powinien spełnić swoje

zobowiązanie i za nie zapłacić.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r.

oparto na zarzutach naruszenia prawa procesowego, tj. art. 499 pkt 3 i art. 201 § 1

w zw. z art. 4841

§ 2 k.p.c. przez wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu

nakazowym mimo braku wniosku powoda, co skutkowało pozbawieniem

pozwanego możności obrony jego praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) i w efekcie

naruszenie również art. 378 § 1 oraz art. 386 § 2 k.p.c. przez niestwierdzenie tej

nieważności, nieuchylenie wyroku sądu pierwszej i nieprzekazanie mu sprawy

celem jej ponownego rozpoznania; art. 47912

§ 1 i art. 495 § 3 w zw. z art. 485 § 1

pkt 2) i z art. 390 k.p.c. przez zaniechanie uwzględnienia z urzędu prekluzji

dowodowej, co spowodowało orzeczenie na niekorzyść pozwanego; art. 230 w zw.

z art. 390 k.p.c. przez brak uwzględnienia zarzutów od nakazu zapłaty przez sąd

pierwszej instancji, wbrew przewidzianemu prawem „obowiązkowi uznania,

iż twierdzenia pozwanego wyrażone w sprzeciwie od nakazu zapłaty nie zostały

zaprzeczone przez powoda, w związku z czym należało uznać, że powód nie

zaprzecza braku podstaw do dochodzenia zapłaty” i art. 232 zd. 1 w zw. z art. 390

k.p.c. przez wydanie orzeczenia pomimo braku dowodów dostawy, do których

powołania zobligowany był powód wnosząc pozew. W uzasadnieniu skargi

kasacyjnej podniesiono też, że sąd drugiej nie rozpoznał zarzutu apelacyjnego co

do braku dowodów na fakt wykonania umowy z dnia 16 czerwca 2011 r. i co do

znaczenia przypisywanego uznaniu zobowiązania z dnia 10 listopada 2011 r., przez

co także miało dojść do naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Ponadto pozwany zarzucił

naruszenie prawa materialnego w postaci „braku podstawy prawnej do zapłaty”.

Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości,

ewentualnie o jego zmianę przez oddalenie powództwa w całości.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie z powodu

niedochowania terminu do jej wniesienia, a z ostrożności procesowej o jej

oddalenie.

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej jest bezzasadny. Z akt sprawy

wynika, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego z uzasadnieniem doręczono

stronie pozwanej w dniu 30 stycznia 2014 r. Wprawdzie termin dwumiesięczny

upływał w dniu 30 marca 2014 r., jednak była to niedziela. Wobec tego skarga

kasacyjna, złożona dnia 31 marca 2014 r., została wniesiona w terminie (art. 115

k.c. w zw. z art. 165 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.).

Naruszenie art. 378 § 1 i art. 386 § 2 w zw. z art. 499 pkt 3, art. 201 § 1

i z art. 4841

§ 2 k.p.c. zdaniem pozwanego polegało na tym, że sąd drugiej instancji

nie uwzględnił nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji

z powodu pozbawienia pozwanego możności obrony jego praw wynikającej

z wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym bez wniosku powoda.

Jednak w sytuacji, w której sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

bez wniosku powoda, tj. z naruszeniem art. 4841

§ 2 k.p.c., a pozwany wniósł

potem zarzuty od tego nakazu, nie ma mowy o pozbawieniu go możności obrony

jego praw. Pozwany uzyskał tę możność właśnie przez wniesienie zarzutów,

w których mógł podnosić i podnosił zarzuty co do naruszeń prawa procesowego

oraz przeciwko żądaniu pozwu (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 8 października

2009 r., II CSK 153/09, nie publ.). Wobec tego wskazany zarzut jest niezasadny.

Nie oznacza to, że naruszenie art. 4841

§ 2 k.p.c. pozostaje bez skutków.

W razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty sąd powinien - wydając w tym

zakresie odpowiednie postanowienie - rozpoznawać dalej sprawę z pominięciem

przepisów o postępowaniu nakazowym (art. 13 § 1 zd. 1 i 2 k.p.c.; por. uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2007 r., III CZP 11/07, OSNC 2008, nr 2,

poz. 23). To pominięcie wywołuje skutki od chwili wydania wspomnianego

postanowienia, jednak nie obejmuje tych przepisów postępowania nakazowego,

których stosowanie wynika z wcześniejszego wydania nakazu zapłaty i wniesienia

zarzutów (art. 492, 4921

, art. 493 § 1 i 2, 494, 495 § 1, 496, 497 k.p.c.).

Zaniechanie przez sąd rozpoznania sprawy z pominięciem przepisów

postępowania nakazowego może skutkować uchybieniami procesowymi

wynikającymi z zastosowania tych przepisów albo niezastosowania przepisów

6

innego właściwego postępowania odrębnego bądź przepisów ogólnych o procesie.

Nie jest wykluczone, że uchybienia te mogą mieć wpływ na wynik sprawy,

a w konsekwencji stanowić podstawę zarzutów apelacyjnych, oraz - pośrednio, bo

w powiązaniu z zarzutem naruszenia przepisów postępowania apelacyjnego –

skargi kasacyjnej. Pozwany nie konstruował jednak swoich zarzutów kasacyjnych

w ten sposób, gdyż w kontekście uchybienia polegającego na wydaniu nakazu

zapłaty w postępowaniu nakazowym bez wniosku powoda powoływał się jedynie na

nieuwzględnienie przez sąd drugiej instancji nieważności postępowania mającej

dotyczyć pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 47912

§ 1 i art. 495 § 3 w zw. z art.

485 § 1 pkt 2) i z art. 390 k.p.c., art. 230 w zw. z art. 390 k.p.c. oraz art. 232 zd. 1

w zw. z art. 390 k.p.c. należy wskazać, że przedmiotem zaskarżenia skargą

kasacyjną jest orzeczenie sądu drugiej instancji, wobec czego zarzuty procesowe

muszą dotyczyć uchybień procesowych tego sądu. Możliwość powoływania

w ramach tych zarzutów naruszeń przepisów postępowania przed sądem pierwszej

instancji uwarunkowana jest ich powiązaniem ze wskazaniem naruszenia

odpowiedniego przepisu postępowania odwoławczego (np. art. 378 § 1 lub art. 382

k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2002 r., III CKN

584/99, nie publ.), z wyjątkiem sytuacji, w której przepis postępowania przed sądem

pierwszej instancji miałby być odpowiednio stosowany w drugiej instancji (art. 391

§ 1 k.p.c.), gdyż wtedy chodziłoby o naruszenie przepisu postępowania, który przy

załatwianiu sprawy stosował sąd drugiej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 11 stycznia 2008 r., I PK 184/07, nie publ.).

Pozwany formułując wskazane zarzuty tych wymagań nie spełnił. Powołanie

art. 390 k.p.c. w związku z przepisami postępowania przed sądem pierwszej

instancji jest bezprzedmiotowe, gdyż art. 390 k.p.c. reguluje instytucję

przedstawiania Sądowi Najwyższemu zagadnień prawnych do rozstrzygnięcia.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c., mającego polegać na

nierozpoznaniu podniesionych w apelacji zarzutów co do braku dowodów na fakt

wykonania umowy z dnia 16 czerwca 2011 r. i co do znaczenia przypisywanego

uznaniu zobowiązania z dnia 10 listopada 2011 r. Pomijając już, że zarzut ten

7

nie został wyodrębniony wśród innych zarzutów skargi, a jedynie umiejscowiony

w jej uzasadnieniu, trzeba podkreślić, że Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku odniósł się wprost do oceny znaczenia prawnego notatki

z dnia 10 listopada 2011 r., podtrzymując pogląd, że zawiera ona uznanie długu

przez pozwanego i stanowi dostateczną podstawę do stwierdzenia długu

pozwanego, a także do kwestii, czy umowa z dnia 16 czerwca 2011 r. została

wykonana, gdyż – powołując się na dowody przeprowadzone przez sąd pierwszej

instancji – stwierdził wyraźnie, iż nie budzi jego wątpliwości fakt wykonania tej

umowy zgodnie z jej postanowieniami.

Nie spełnia kryteriów formułowania zarzutów kasacyjnych ogólnikowy zarzut

naruszenia prawa materialnego, mającego polegać na „braku podstawy prawnej do

zapłaty”. Pozwany nie wskazał w treści zarzutu, jaki przepis prawa materialnego

został naruszony przez Sąd Apelacyjny. Braku tego nie sanuje uboczne powołanie

w uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisu art. 354 § 1 k.c. Pozwany nie wskazał,

na czym polegało jego naruszenie, ograniczając się do oceny, że zachowanie

powoda stanowiło naruszenie zasad współżycia społecznego, tj. zasady uczciwego

obrotu i zaufania do kontrahenta, i uzasadniając to jedynie swoją wersją

okoliczności sprawy i ich oceny.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 39814

k.p.c. oraz art. 108

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji.