III PK 56/14

Sygn. akt III PK 56/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. B.

przeciwko Szkole Podstawowej w B.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w L.

z dnia 15 stycznia 2014 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od D. B. na rzecz Szkoły Podstawowej w B. kwotę

120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w C. przywrócił powódkę

D. B. do pracy w pozwanej Szkole Podstawowej w B. na poprzednie warunki pracy i

2

płacy oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 4.160 zł tytułem

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem jej podjęcia.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka pracowała w Szkole Podstawowej w B.

oraz Zespole Szkół Ogólnokształcących […] na podstawie umowy o pracę, która z

dniem 22 lutego 2005 r. przekształciła się w stosunek pracy na podstawie

mianowania. Od dnia 17 listopada 2003 r. powódka pełniła obowiązki dyrektora

Zespołu Szkół Ogólnokształcących […], a w okresie od 1 sierpnia 2005 r. do 31

sierpnia 2010 r. zajmowała stanowisko dyrektora tego Zespołu. Uchwałą Rady

Gminy D. z dnia 29 lutego 2012 r., doszło do likwidacji Gimnazjum w B. oraz

rozwiązania Zespołu Szkół Ogólnokształcących […] i utworzenia Szkoły

Podstawowej w B. Na posiedzeniu Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół w dniu 15

maja 2012 r. przedstawiono kryteria, według których miały nastąpić zwolnienia

nauczycieli. W Zespole Szkół Ogólnokształcących […] w roku szkolnym 2011/2012

pracowało 21 nauczycieli. Trzech nauczycieli - powódka, M. P. i A. S. nauczało

języka polskiego. Powódka posiada wykształcenie wyższe o kierunku filologia

polska i specjalność nauczycielska, posiada 20-letni staż pracy oraz awans

zawodowy nauczyciela dyplomowanego. M. P. od 1 września 2012 r. pełni

obowiązki dyrektora Szkoły Podstawowej w B., wcześniej była dyrektorem Zespołu

Szkół Ogólnokształcących […]. Jest nauczycielem dyplomowanym, posiadającym

24-letni staż pracy oraz wykształcenie wyższe o kierunku filologia polska. A. S.

posiada wykształcenie wyższe z zakresu bibliotekarstwa oraz ukończone studia

podyplomowe o kierunku filologia polska i historia. Jest nauczycielem

dyplomowanym z 14-letnim stażem pracy. W dniu 18 maja 2012 r. powódka

otrzymała wypowiedzenie stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy -

Karta Nauczyciela z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który

upłynął w dniu 31 sierpnia 2012 r. Przyczyną wypowiedzenia było „rozwiązanie

Zespołu Szkół Ogólnokształcących [...], likwidacja Gimnazjum i utworzenie Szkoły

Podstawowej w B., zmniejszenie ilości uczniów, połączenie zajęć w klasach oraz

ograniczenie zatrudnienia w trybie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela - 14 godzin

języka polskiego na dwóch nauczycieli”.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał wypowiedzenie

powódce stosunku pracy dokonane w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26

3

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 191 ze

zm.) za nieuzasadnione wobec zastosowania przez pozwaną Szkołę niewłaściwych

kryteriów doboru pracowników do zwolnienia, co doprowadziło do rozwiązania

stosunku pracy z nauczycielem o większym stażu pracy i o wyższych kwalifikacjach

niż nauczycielka A. S. Kwestia posiadania przez tę ostatnią „szerszego zakresu

uprawnień nauczycielskich” została podniesiona dopiero w postępowaniu

sądowym, co „czyni wypowiedzenie pozwanego nierzeczywistym”. Ponadto

powódka była jedyną nauczycielką, którą wytypowano do rozwiązania stosunku

pracy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w tej sytuacji brak jest podstaw do

przyjęcia, iż strona pozwana zastosowała obiektywne i rzetelne kryteria doboru

nauczyciela do wypowiedzenia stosunku pracy. W przypadku powódki nie został

również wykazany jakikolwiek związek między zmianami organizacyjnymi u strony

pozwanej a możliwością dalszego zatrudniania powódki. Likwidacja szkoły, zmiany

organizacyjne i zmiany planu nauczania uzasadniają bowiem rozwiązanie stosunku

pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela tylko wówczas, gdy

zadania szkoły wykonywane przez nauczyciela nie podlegają przekazaniu innej

placówce oświatowej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 marca 2005 r., I PK

271/04). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie zadania polegające na kształceniu i

wychowaniu dzieci ze zlikwidowanej placówki oświatowej zostały powierzone

nowemu zakładowi pracy jakim jest Szkoła Podstawowa w B. W tym przypadku

przekazanie materialnej bazy kształcenia nowemu podmiotowi nie mogło mieć

przesądzającego znaczenia.

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w L., w uwzględnieniu

apelacji pozwanej Szkoły, zmienił powyższy wyrok i oddalił powództwo.

Sąd odwoławczy zaaprobował ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej

instancji, jednakże nie podzielił dokonanej przez ten Sąd oceny prawnej w aspekcie

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 45 k.p.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w sprawie bezsporne jest, iż powódka była

zatrudniona w Zespole Szkół Ogólnokształcących - w Szkole Podstawowej, na

stanowisku nauczyciela języka polskiego. W 2009 r. uzyskała stopień awansu

zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Na podstawie uchwały Rady Gminy D.

z dnia 20 lutego 2012 r. doszło do likwidacji Zespołu Szkół z dniem 31 sierpnia

4

2012 r. i utworzenia Szkoły Podstawowej. W związku z tymi zmianami

organizacyjnymi uległa zmniejszeniu do 14 liczba godzin języka polskiego. Na

posiedzeniu Rady Pedagogicznej w dniu 15 maja 2012 r. przedstawiono kryteria

doboru, według których miały nastąpić zwolnienia nauczycieli. Powódka odmówiła

podpisania protokołu o zapoznaniu się z kryteriami. Konsekwencją likwidacji

Zespołu Szkół były zmiany w planie nauczania i brak możliwości zapewnienia

powódce godzin [pensum], co doprowadziło do wypowiedzenia jej stosunku pracy

na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

W ocenie Sądu drugiej instancji, o ile sąd nie jest uprawniony do badania

zasadności i celowości zmian organizacyjnych, to jest uprawniony do oceny

formalnej i merytorycznej poprawności czynności dokonywanych przez dyrektora

szkoły w sprawach ze stosunku pracy. Kontrola ta dotyczy doboru nauczycieli do

zwolnienia w okolicznościach przewidzianych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Norma zawarta w pkt 2 tego przepisu przyznaje dyrektorowi kompetencję wyboru

nauczycieli, z którymi nastąpi rozwiązanie stosunku pracy z uwagi na ustawowo

określone potrzeby organizacyjne szkoły. Powyższe uprawnienie dyrektora może

być zweryfikowane wyłącznie w razie pozytywnego wykazania, że wybór ten był

rażąco dowolny lub w sposób oczywisty dyskryminował nauczyciela zwalnianego.

Przenosząc to na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd Okręgowy stwierdził, że

jako kryteria doboru nauczycieli do zwolnienia strona pozwana w pierwszej

kolejności wskazała: kwalifikacje formalne, stopień awansu, kwalifikacje zawodowe,

ukończenie studiów kierunkowych i podyplomowych dających kwalifikacje do

nauczania danego przedmiotu, dodatkowe kwalifikacje, kursy dające możliwość

nauczania drugiego przedmiotu zgodnie z potrzebami szkoły i inne formy

doskonalenia. Kolejnym kryterium była realizacja zadań opiekuńczo-

wychowawczych oraz opiekuńczych w szkole, wynikających z pensum godzin

dydaktycznych oraz dodatkowo wykonywanych przez nauczycieli czynności,

aktualna ocena pracy, ocena realizacji zadań dodatkowych, osiągnięcia w pracy

dydaktyczno-wychowawczej i osiągnięcia uczniów w egzaminach zewnętrznych,

zaangażowanie w życie szkoły itp. Były to więc kryteria precyzyjne, szeroko ujęte i

umożliwiające obiektywne ich zastosowanie. Oceniając ich zastosowanie Sąd

drugiej instancji podkreślił, że powódka jest nauczycielem dyplomowanym z

5

20-letnim stażem i ukończyła tylko studia wyższe z zakresu filologii polskiej. Z kolei

A. S. jest nauczycielem dyplomowanym z 14-letnim stażem i ukończyła studia

wyższe z zakresu bibliotekoznawstwa oraz studia podyplomowe z zakresu filologii

polskiej i historii. Przed reorganizacją powódka uczyła tylko języka polskiego, zaś

A. S. języka polskiego i historii, przy czym była ona jedynym nauczycielem

uczącym tego przedmiotu. Ilość 14 godzin języka polskiego, jakie pozostały po

reorganizacji, nie pozwalała na ich podział pomiędzy dwóch nauczycieli. W tej

sytuacji przyjęte przez stronę pozwaną kryterium możliwości nauczania dwóch

przedmiotów (języka polskiego i historii) jest właściwe, jasne, czytelne i obiektywne.

Kryterium to spełniała nauczycielka A. S., a nie powódka, która posiada kwalifikacje

wyłącznie do nauczania języka polskiego. Gdyby przydzielić powódce wszystkie

godziny języka polskiego, to i tak nie miałaby ona pełnego pensum, a nie posiada

kwalifikacji do nauczania innego przedmiotu. Wyższe kwalifikacje posiadała zatem

A. S., która mogła uczyć dwóch przedmiotów i tych przedmiotów po reorganizacji

nauczała. Zdaniem Sądu odwoławczego, w tych okolicznościach różnica w stażu

pracy obu nauczycielek nie może być kryterium decydującym, skoro większe

predyspozycje do nauczania posiada nauczyciel z krótszym stażem pracy.

Dokonując wyboru do zwolnienia z pracy dyrektor szkoły zobowiązany jest

kierować się nie tylko interesem nauczyciela, ale przede wszystkim dobrem

uczniów i zapewnieniem prawidłowego toku ich kształcenia.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła: I. naruszenie prawa materialnego,

a to art. 45 § 1 w związku z art. 30 § 4, art. 30 § 1 pkt 2, art. 183a § 1, art. 183b k.p.

oraz art. 22 ust. 2 i art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przez uznanie, że po pierwsze -

nieprzydzielenie powódce godzin języka polskiego, powodujące rozwiązanie z nią

stosunku pracy, pomimo że powódka legitymowała się większymi kwalifikacjami

(dłuższym stażem nauczania danego przedmiotu, ukończone studia magisterskie

kierunkowe) do wykonywania tego obowiązku niż inni pracownicy, którym te

obowiązki powierzono, nie stanowi naruszenia art. 45 § 1 w związku z art. 30 § 4

oraz art. 30 § 1 pkt 2 k.p. i jest wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku

pracy oraz po drugie - niezaproponowanie powódce co najmniej połowy

obowiązkowego pensum godzin, gdy taka możliwość w pozwanej Szkole istniała,

uzasadnia wypowiedzenie jej umowy o pracę; II. naruszenie prawa procesowego,

6

tj. art. 328 § 2 w związku z art. 316 § 1, art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c., przez

nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów powódki zgłaszanych w

toku postępowania, których pominięcie spowodowało de facto nierozpoznanie istoty

sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. w zakresie: 1) nieodniesienia się do zarzutu

braku kwalifikacji innego nauczyciela do nauczania języka polskiego w Szkole ze

względu na niespełnienie wymagań do nauczania tego przedmiotu z powodu braku

odpowiedniego przygotowania pedagogicznego, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt

1 Karty Nauczyciela; 2) pominięcia, że inna nauczycielka języka polskiego ma

wykształcenie uprawniające do pracy w bibliotece i winna być zobowiązana do

podjęcia tam czynności, tym bardziej że w chwili składania oświadczenia o

wypowiedzeniu zgodnie z arkuszem pracy Szkoły godziny te nie zostały żadnemu

nauczycielowi przydzielone; 3) nieuwzględnienia, że powódka była przez cały czas

zatrudniona w Szkole Podstawowej w B., a więc zmiany organizacyjne polegające

na likwidacji Gimnazjum i rozwiązaniu Zespołu Szkół w B. nie pozostają w żadnym

związku z podjętą przez stronę pozwaną decyzją o rozwiązaniu z nią umowy o

pracę (nie utworzono nowej szkoły podstawowej, jak wynika to z uzasadnienia

wypowiedzenia umowy o pracę, gdyż szkoła podstawowa, w której została

zatrudniona powódka, w dalszym ciągu istnieje), co uzasadnia przekonanie, że Sąd

odwoławczy nie wziął za podstawę rozstrzygnięcia całego stanu rzeczy istniejącego

w chwili zamknięcia rozprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Jest więc związany granicami

skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami, co oznacza, że nie może

uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż wskazane przez

skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego

dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego

aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Nie może także zastąpić

7

skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak również w przytoczeniu przepisów,

które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Sąd

Najwyższy może zatem skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w ramach tej

podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów, których

naruszenie zarzucono. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod

pojęciem podstawy skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą.

W pierwszym rzędzie niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów

postępowania, upatrywany w obrazie art. 328 § 2 w związku z art. 316 § 1, art. 382

i art. 391 § 1 k.p.c., co - w ocenie skarżącej - doprowadziło „de facto do

nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.” Przepis art. 386 § 4

k.p.c. określa, jak ma postąpić sąd drugiej instancji, jeżeli uzna, że sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Skarżąca zdaje się więc sugerować, że Sąd

odwoławczy powinien uchylić wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazać mu

sprawę do ponownego rozpoznania. Jeżeli tak, to po pierwsze - skarżąca

niekonsekwentnie wnosi o wydanie orzeczenia kasatoryjnego tylko w odniesieniu

do wyroku Sądu odwoławczego, a po drugie - jej twierdzenie o nierozpoznaniu

istoty sprawy jest bezpodstawne, gdyż do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi

wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co

było przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy

żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że

istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2013 r., II PZ 28/13,

OSNP 2014 nr 10, poz. 146 i szeroko powołane w nim orzecznictwo). Taka

sytuacja nie zaistniała w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga

kasacyjna.

Nietrafne są również pozostałe zarzuty.

Do obrazy przez sąd odwoławczy art. 328 § 2 w związku z art. 316 § 1 i

art. 391 § 1 k.p.c. mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby nie uwzględnił on zmiany

stanu faktycznego lub prawnego zaistniałej w toku postępowania apelacyjnego i nie

wyjaśnił jej wpływu na wynik sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12

8

kwietnia 2012 r., I PK 160/11, LEX nr 1243002; z dnia 5 października 2012 r.,

IV CSK 166/12, LEX nr 1228619; z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 314/12, LEX nr

1307999 oraz z dnia 21 marca 2013 r., III CSK 205/12, LEX nr 1324297). Na takie

zdarzenia skarżąca nie wskazuje.

Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę

skargi kasacyjnej wówczas, kiedy skarżący wykaże, że sąd drugiej instancji

bezpodstawnie pominął część zebranego materiału, co doprowadziło do

zaniechania poczynienia ustaleń faktycznych, które były istotne dla rozstrzygnięcia

sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przez pominięcie

zebranego materiału należy rozumieć niezajęcie co do niego stanowiska przez sąd

(pominięcie przy dokonywaniu ustaleń oraz nieuwzględnienie w ramach

dokonywanych rozważań). Nie jest jednak pominięciem zebranego materiału

niepodzielenie przez sąd twierdzeń strony lub nieuwzględnienie zgłoszonych przez

nią wniosków, jeżeli sąd - obojętnie z jakich powodów i czy pogląd ten jest

merytorycznie trafny - uzasadnił swoje stanowisko w tym względzie (por. np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., II UK 144/11, Monitor Prawa Pracy

2012 nr 5, s. 265-270 i powołane w nim orzeczenia). Sąd Okręgowy - aczkolwiek

nie wyraził tego wprost - nie pominął tak rozumianego materiału sprawy.

Mianowicie odniósł się do kwestii kwalifikacji nauczycielki A. S. do nauczania

języka polskiego i historii, stwierdzając, że legitymuje się ona stopniem awansu

zawodowego nauczyciela dyplomowanego. Co prawda z taką oceną skarżąca się

nie zgadza, powołując się na art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela, jednak

zasadność oceny Sądu drugiej instancji nie leży w płaszczyźnie art. 382 k.p.c., ale

należy do sfery prawa materialnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 marca

2008 r., III UK 65/07, LEX nr 459314 oraz z dnia 14 stycznia 2014 r., II UK 211/13,

LEX nr 1422262). W tym zakresie skarżąca nie formułuje w podstawie kasacyjnej

zarzutu jego naruszenia. Sąd Okręgowy nie pominął również, że inna nauczycielka

ma wykształcenie uprawniające do pracy w bibliotece, ale wziął także pod uwagę,

że zarówno przed zmianami organizacyjnymi, jak i po nich realizowała ona

nauczanie języka polskiego i historii, przy czym była jedynym nauczycielem

uczącym tego drugiego przedmiotu. Nieuwzględnienie przez Sąd odwoławczy

stanowiska skarżącej, że nauczycielka ta powinna być zobowiązana do podjęcia

9

czynności w bibliotece, nie należy do sfery art. 382 k.p.c. Wreszcie Sąd drugiej

instancji nie pominął okoliczności, że przed wypowiedzeniem stosunku pracy

skarżąca świadczyła pracę w Szkole Podstawowej, ale wziął także pod uwagę, że

Szkoła ta wchodziła w skład Zespołu Ogólnokształcącego […], który był

pracodawcą skarżącej. Trafność oceny wpływu zmian organizacyjnych,

polegających na likwidacji Zespołu (pracodawcy) i utworzeniu w jego miejsce

Szkoły Podstawowej, jako samodzielnej placówki, na niemożność zatrudnienia w

pełnym wymiarze zajęć nauczyciela, który świadczył pracę w Szkole wchodzącej

wcześniej w skład zlikwidowanego Zespołu, leży poza regulacją art. 382 k.p.c.

W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego zarzucono obrazę

art. 45 § 1 w związku z art. 30 § 4, art. 30 § 1 pkt 2, 183a

§ 1, 183b

k.p. oraz art. 20

ust. 1 i art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Konstrukcja zarzutów nie uwzględnia, że

przepisy Kodeksu pracy mają zastosowanie do spraw wynikających ze stosunku

pracy nauczycieli nie bezpośrednio, ale poprzez odesłanie z art. 91c ust. 1 Karty

Nauczyciela.

Zarzut naruszenia art. 183a

§ 1 i art. 183b

k.p. jest niezrozumiały, gdyż

Kodeks pracy nie zawiera przepisów o takich jednostkach redakcyjnych. Gdyby

nawet przyjąć, że skarżącej chodzi o art. 183a

§ 1 i art. 183b

k.p., to pierwszy z nich

wprowadza zakaz dyskryminacji ze względu na wymienione w nim przesłanki, a

drugi zawiera szereg jednostek redakcyjnych regulujących różne zagadnienia

związane z naruszeniem tego zakazu przez pracodawcę. Ponieważ skarżąca

zarzutu tego bliżej nie uzasadnia, nie wiadomo, w jaki sposób przepisy te miałyby

zostać naruszone przez Sąd drugiej instancji, który ich nie stosował. Nie wiadomo

również, na czym miałoby polegać naruszenie przez ten Sąd art. 30 § 1 pkt 2 k.p.,

który określa jeden ze sposób rozwiązania umowy o pracę i w ogóle nie znajduje

zastosowania do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym.

Powiązanie przez skarżącą art. 45 § 1 z art. 30 § 4 k.p. zupełnie nie odpowiada

sformułowanemu przez nią sposobowi ich naruszenia, który polegać ma na

uznaniu, że „nieprzydzielenie powódce godzin języka polskiego (…) jest

wystarczającą przyczyną rozwiązania stosunku pracy”. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że przyczyna wypowiedzenia ma dwojakie

znaczenie: jedno występuje w aspekcie zgodności z prawem czynności

10

pracodawcy (i tego dotyczy art. 30 § 4 k.p.), a drugie - jej zasadności. Według art.

45 § 1 k.p. są to niezależne od siebie przesłanki oceny określonych w tym przepisie

roszczeń. Wypowiedzenie umowy o pracę bez wskazania przyczyny lub bez jej

odpowiedniego skonkretyzowania uważa się za dokonane z naruszeniem prawa, a

ściślej - z art. 30 § 4 k.p., natomiast wypowiedzenie, które nastąpiło z dostatecznie

zrozumiałym dla adresata i weryfikowalnym podaniem przyczyny, lecz ta okazała

się niezasadna (niewystarczająca, nierzeczywista), kwalifikowane jest jako

wypowiedzenie nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Podanie

skonkretyzowanej przyczyny nieuzasadniającej wypowiedzenia nie narusza więc

art. 30 § 4 k.p., ale może naruszać art. 45 § 1 k.p. (por. wyrok z dnia 24

października 2013 r., II PK 24/13, OSNP 2014 nr 9, poz. 127 i powołane w nim

orzecznictwo). Skarżąca nie twierdzi, aby podana przez pracodawcę przyczyna

wypowiedzenia była dla niej niezrozumiała lub niekonkretna, wskazuje natomiast na

jej pozorność (nierzeczywistość) z uwagi na brak potrzeby rozwiązania umowy o

pracę z nauczycielem języka polskiego, gdyż wystarczyło „nałożyć na A. S.

obowiązek pracy w bibliotece”. Takie sformułowanie zarzutu nie uzasadnia obrazy

art. 45 § 1 w związku z art. 30 § 4 k.p.

Zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.p. w istocie powiązany jest z zarzutem obrazy

art. 20 ust. 1 (z dalszej części skargi wynika, że skarżącej chodzi o pkt 2 tego

przepisu) i art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, upatrywanej w nieprawidłowej ocenie

zasadności wyboru skarżącej do rozwiązania stosunku pracy oraz

nieuwzględnieniu niezaproponowania jej „co najmniej połowy obowiązkowego

pensum godzin, gdy taka możliwość istniała”. Zarzuty te są niezasadne.

W myśl art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie

częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć

rozwiązuje z nim stosunek pracy, przy czym nauczyciel zatrudniony na podstawie

mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym

w art. 22 ust. 2. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, nauczyciel zatrudniony na

podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia do

wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalne

11

zmniejszenie wynagrodzenia, gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie

ma możliwości zatrudnienia go w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki

do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych,

wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela

zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i

proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepis art. 20.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że wskutek zmian organizacyjnych,

polegających na likwidacji Zespołu Szkół Ogólnokształcących, doszło do

zmniejszenia ilości godzin nauczania języka polskiego do 14 godzin,

przypadających na dwie nauczycielki uczące tego przedmiotu - skarżącą i A. S. W

oczywisty sposób ta ilość godzin nauczania języka polskiego nie stanowiła ani

pełnego pensum (18 godzin) dla choćby jednej nauczycielki, ani nie zapewniała im

zatrudnienia w ramach jego ograniczenia do wymiaru nie niższego niż 1/2

obowiązkowego wymiaru zajęć. Ta ostatnia możliwość istniała w stosunku do

nauczycielki A. S., która posiada również kwalifikacje do nauczania historii i jako

jedyna nauczała tego przedmiotu (w wymiarze 3 godzin). Analiza sytuacji skarżącej

i A. S. doprowadziła Sąd drugiej instancji do przekonania, że pracodawca - w

ramach przyjętych kryteriów - dokonał prawidłowej oceny uzasadniającej wybór

skarżącej do zwolnienia, gdyż nie posiada ona kwalifikacji do nauczania innego

przedmiotu.

Ocenę tę skarżąca podważa stwierdzeniem, że legitymuje się wyższymi

kwalifikacjami z racji posiadania dłuższego stażu i ukończenia studiów

kierunkowych. Pogląd ten nie jest trafny. Sąd Najwyższy przyjmuje, że przy ocenie,

czy zmiany organizacyjne uniemożliwiają dalsze zatrudnienie nauczyciela, należy

uwzględnić wszystkie posiadane przez niego kwalifikacje nauczycielskie, a nie tylko

kwalifikacje odnoszące się do przedmiotu, którego nauczał. Wybór do zwolnienia

jednego z kilku nauczycieli nauczających określonego przedmiotu wymaga

porównania ich sytuacji zawodowej w szczególności w zakresie: stażu zatrudnienia,

doświadczenia zawodowego, zakresu wykształcenia przydatnego w pracy

nauczyciela, stopnia awansu zawodowego, uprawnień do nauczania jednego lub

kilku przedmiotów, osiągnięć dydaktycznych (por. np. wyroki z dnia 4 października

12

2013 r., I PK 85/13, LEX nr 1498581 oraz z dnia 20 lutego 2014 r., III PK 71/13,

niepublikowany).

Z ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że takie

właśnie kryteria zastosował pracodawca przy wyborze do zwolnienia jednej z

dwóch nauczycielek języka polskiego, przydając decydujące znaczenie kryterium

uprawnień do nauczania innego przedmiotu, którego skarżąca nie spełnia. Ocena

ta została zaakceptowana przez Sąd drugiej instancji, który uznał działania

pracodawcy za jak najbardziej celowe w aspekcie racjonalizacji zatrudnienia.

Trudno odmówić trafności stanowisku Sądu odwoławczego, gdy się uwzględni, że

przydzielenie skarżącej wszystkich godzin nauczania języka polskiego w ramach

ograniczonego wymiaru zajęć i wybór do zwolnienia A. S. uniemożliwiłby

prowadzenie zajęć dydaktycznych z historii, do nauczania której skarżąca nie

posiada uprawnień. Nie jest również możliwe ograniczenie wymiaru zajęć obu

nauczycielek, gdyż po przydzieleniu skarżącej 9 godzin nauczania języka

polskiego, A. S. można by przydzielić tylko pozostałe 5 godzin i 3 godziny

nauczania historii, co nie sięga 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Prawidłowości

oceny Sądu odwoławczego nie może także podważyć twierdzenie skarżącej, że

strona pozwana powinna zobowiązać A. S. do pracy w bibliotece. Skarżąca pomija

bowiem, że nauczyciele-bibliotekarze bibliotek szkolnych nie są nauczycielami

przedmiotów edukacyjnych i z tego względu ich obowiązkowy wymiar zajęć jest

znacznie wyższy (30 godzin - art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela). A. S. nie była

zatrudniona jako nauczyciel - bibliotekarz, ale jako dyplomowany nauczyciel języka

polskiego oraz historii i tych przedmiotów nauczała. Uzasadnia to przyjęcie, że

strona pozwana nie miała możliwości ograniczenia zatrudnienia skarżącej do

wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązującego ją wymiaru zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2

w związku z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela), a w konsekwencji nie mogła złożyć

skarżącej takiej propozycji. Oznacza to brak potrzeby rozstrzygania zagadnienia,

czy na pracodawcy w ogóle spoczywał obowiązek złożenia propozycji ograniczenia

zatrudnienia, na co wskazuje skarżąca z powołaniem się na pogląd wyrażony w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., I PK 199/12, OSNP 2013 nr

23-24, poz. 276). Ubocznie tylko należy zauważyć, że kwestia ta została

rozstrzygnięta odmiennie przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 8 grudnia 2005

13

r., I PK 94/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz. 320), z dnia 14 stycznia 2009 r., III PK

52/08 (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 164), z dnia 18 lutego 2013 r., II PK 146/12 (LEX

nr 1308073) oraz z dnia 3 lutego 2014 r., I PK 169/13 (LEX nr 1460976), w których

przyjęto fakultatywność takiego działania.

Z powyższy względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto o odpowiednio stosowany

art. 108 § 2 k.p.c.