III UK 83/14

Sygn. akt III UK 83/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania R. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.

o rentę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14

listopada 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 14 listopada 2013 r. oddalił apelację wnioskodawcy R. S. od wyroku Sądu

Okręgowego w R. z dnia 25 kwietnia 2013 r. oddalającego odwołanie

wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.

2

odmawiającej mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wobec braku

stwierdzenia niezdolności do pracy.

W sprawie tej ustalono, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 17

maja 2012 r. wnioskodawca nie został uznany za niezdolnego do pracy. Staż

ubezpieczeniowy wnioskodawcy wynosi łącznie 24 lata, 2 miesiące i 25 dni okresów

składkowych i nieskładkowych, z czego na dziesięciolecie przed złożeniem wniosku

przypada jedynie 7 miesięcy i 28 dni. W konsekwencji decyzją z dnia 18 maja

2012 r. organ rentowy odmówił mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie wnioskodawcy uznając, że nie spełnia

warunków uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, określonych w

art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.,

powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), ponieważ powołani w

sprawie biegli z zakresu chorób wewnętrznych, ortopedii, kardiologii i reumatologii

oraz medycyny pracy w opiniach z dnia 26 listopada 2012 r. i z dnia 28 stycznia

2013 r. uznali, że wnioskodawca nie jest długotrwale częściowo niezdolny do pracy

zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Opinie te zostały uznane przez Sąd

za wiarygodne.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy, uznając, że Sąd Okręgowy

przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, korzystając przy tym z opinii

sądowo-lekarskiej biegłych z zakresu kardiologii, chorób wewnętrznych, ortopedii,

reumatologii i medycyny pracy, którzy wskazali na jego zdolność do pracy. To

skutkowało odmową ustalenia prawa do świadczenia rentowego, ponieważ Sąd nie

mógł - wbrew opinii biegłych - oprzeć ustaleń w tym zakresie na własnym

przekonaniu ani też polemizować z wnioskami biegłych w dziedzinie wymagającej

wiedzy specjalistycznej. W przeciwnym wypadku doszłoby do naruszenia art. 233 §

1 k.p.c. (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2007 r., III UK 130/06, OSNP

2008 nr 7-8, poz. 113 oraz z dnia 7 lipca 2005 r., II UKN 277/04, OSNP 2006 nr 5-6,

poz. 97). W konsekwencji Sąd Apelacyjny w zupełności podzielił ustalenia Sądu

Okręgowego, że wnioskodawca nie jest niezdolny do pracy, zatem nie spełnia

warunków określonych w art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

3

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów prawa

materialnego: art. 57 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy z opinii sądowo-lekarskiej

łącznej w dziedzinie ortopedii i traumatologii, kardiologii, reumatologii i medycyny

pracy wynika, że skarżący dotknięty jest schorzeniami przewlekłymi. W skardze

zarzucono także naruszenie przepisów postępowania: 1/ art. 278 k.p.c., art. 285

k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. przez oparcie się przez Sąd na opinii sądowo-lekarskiej

łącznej niespójnej i wewnętrznie rozbieżnej w zakresie wniosków i końcowego

uzasadnienia, 2/ art. 328 § 2 k.p.c. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu

wyroku do przyczyn uznania schorzeń skarżącego za niewywołujące długotrwałej

niezdolności. Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał na

oczywiste uzasadnienie skargi oraz na występujące rozbieżności w orzecznictwie w

zakresie istniejącej po stronie sądów orzekających możliwości dotyczących nie

podzielania wniosków biegłego w dziedzinie wymagającej wiedzy specjalistycznej

oraz uzasadnienia tychże wniosków. Skarżący wskazał, że poza stanowiskiem

zawartym w powołanych przez Sąd Apelacyjny judykatach (III UK 130/06 i II UKN

277/04) w orzecznictwie istnieje pogląd przeciwny, według którego „brak w opinii

biegłych fachowego uzasadnienia wniosków końcowych, uniemożliwia prawidłową

ocenę jej mocy dowodowej powodując, że wydanie orzeczenia w oparciu o taką

opinię, następuje z naruszeniem granic swobodnej oceny dowodów z art. 233 § 1

k.p.c.” To, w opinii skarżącego, daje sądom prawo oceny, czy w danej opinii mamy

do czynienia z wnioskami (i uzasadnieniami tychże wniosków) fachowymi, czy też

nie i tym samym Sądowi przysługuje prawo do nie podzielenia wszystkich konkluzji

biegłego (tak wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 grudnia 1994 r., II URN 43/94,

OSNAPiUS 1995 nr 8, poz. 102, z dnia 19 grudnia 1990 r., I PR 148/90, OSP 1991

nr 11-12, poz. 300). Obowiązujące przepisy prawa wręcz nakładają na Sąd

orzekający powinność sprawdzenia poprawności poszczególnych elementów opinii

składających się na trafność jej wniosków końcowych (wyrok z dnia 3 listopada

1976 r., V CR 481/76, OSNCP 1977 nr 5-6, poz. 102) i to niezależnie od zarzutów

podnoszonych przez strony.

Skarżący podniósł, że opinia łączna wydana w sprawie potwierdziła fakt, że

jest on niezdolny do pracy, co wnikliwie obrazuje dość obszerny opis jego stanu

4

zdrowia. Tymczasem wnioski opinii są krańcowo wręcz odmienne od opisanego

stanu zdrowia, a wyłączną przyczyną niekorzystnych dla skarżącego wniosków jest

fakt, że podejmuje on pracę we własnym gospodarstwie domowym. Z treści tej

opinii nie sposób dowiedzieć się niczego o zakresie podejmowanych prac, ich

natężeniu, czasochłonności czy pracochłonności, a biegłym i Sądowi dla uznania

skarżącego za osobę zdolną do pracy wystarczył fakt, że skarżący pracę tę

„podejmuje”. Z treści opinii można powziąć wiadomość o obciążeniu narządów

ruchu skarżącego z uwagi na podnoszenie ciężkich przedmiotów i przyjmowania

pozycji wymuszonej. „Z czego wszakże takie a nie inne wnioski biegli wyprowadzili

nie sposób z treści opinii się dowiedzieć (poza spostrzeżeniem dotyczącym modzeli

na stronie dłoniowej obu rąk powoda - co do których czasu powstania także nie ma

odpowiedzi)”. Dlatego opinia stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia nie została przez

Sąd zweryfikowana, co spowodowało, że przy pełnym uznaniu argumentów

skarżącego dotyczących obciążających go schorzeń, fakt „podejmowania pracy we

własnym gospodarstwie” zaważył w istocie nad wnioskiem końcowym dotyczącym

jego zdolności do pracy.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi Apelacyjnemu wraz z

rozstrzygnięciem o kosztach procesu z uwzględnieniem kosztów postępowania

kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie

powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów

postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

a także o rozpoznania sprawy na rozprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw już dlatego, że

została oparta wyłącznie na subiektywnej polemice z dowodem z łącznej opinii

sądowo-lekarskiej biegłych lekarzy sądowych, odniesionej do jej fragmentu o braku

medycznego uzasadnienia do ustalenia długotrwałej częściowej niezdolności do

pracy „zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji lub w przyuczonych

dotychczas zawodach” - w kontekście „podejmowania pracy we własnym

5

gospodarstwie rolnym, która to praca zaliczana jest do czynności wymagających

bardzo dobrej tolerancji wysiłku, stanowi ona również obciążenie dla narządu ruchu

ze względu na konieczność przyjmowania pozycji wymuszonej i podnoszenia

ciężkich przedmiotów”. Tymczasem negatywne oceny sprzeciwiające się ustaleniu

braku co najmniej częściowej niezdolności do pracy wynikały z każdej z wcześniej

uzyskanych opinii od poszczególnych biegłych, które dodatkowo zostały

potwierdzone w opinii łącznej. Oznaczało to, że zarówno schorzenia rozpoznane

przez poszczególnych biegłych lekarzy sądowych, jak i łączna ocena ich wpływu na

ustaloną zdolność do pracy okazały się zbieżne oraz zostały jednoznacznie

ujawnione i wyczerpująco ocenione. W szczególności w opiniach tych biegli

wykazali poprawę stanu zdrowia polegającą na istotnej remisji schorzeń

przewlekłych skarżącego, które „obecnie mają przebieg stabilny”, a potencjalne

zaostrzenie trapiących wnioskodawcę schorzeń „może być leczone w ramach

czasowej niezdolności do pracy”. Jedynie na potwierdzenie trafności tych

medycznych konkluzji biegli wskazali na prowadzenie gospodarstwa rolnego przez

wnioskodawcę, co wymaga i świadczy o zachowanej zdolności do pracy zgodnej z

jego kwalifikacjami. Takie przekonujące uzasadnienie braku medycznych podstaw

do ustalenia przesłanki choćby częściowej niezdolności do pracy nie poddaje się

kasacyjnej weryfikacji już dlatego, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

ustalenia faktów lub ocena dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Ponadto w postępowaniu

kasacyjnym nie jest dopuszczalne powoływanie nowych faktów i dowodów, których

w rozpoznanej skardze zabrakło, a zatem Sąd Najwyższy był związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.)

o braku medycznych przesłanek do ustalenia co najmniej częściowej niezdolności

do pracy skarżącego. Wyłącznie subiektywna polemika z tak dokonaną przez Sądy

meriti oceną braku koniecznej przesłanki nabycia uprawnień rentowych, która

znalazła medyczne usprawiedliwienie w licznych opiniach biegłych lekarzy

sądowych, w tym w łącznej opinii sądowo-lekarskiej, jest nieuprawniona,

nieusprawiedliwiona i nieuzasadniona w postępowaniu kasacyjnym. W

konsekwencji wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia nie tylko nie był

oczywiście uzasadniony, ale okazał się ewidentnie bezzasadny, gdyż skarżący nie

może oczekiwać dopuszczania kolejnych dowodów z opinii innych biegłych

6

sądowych aż do uzyskania oczekiwanego skutku, zwłaszcza gdy uzyskane w

sprawie dowody były jednoznaczne i medycznie zasadne. Dlatego ze względu na

aktualny brak podstaw do stwierdzenia choćby częściowej długotrwałej niezdolności

do pracy nie ma podstaw prawnych ani uzasadnienia do przedłużania procedur

sądowych zmierzających do ustalenia nieprzysługującego skarżącemu prawa do

renty.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.