II PK 56/14

Sygn. akt II PK 56/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. W.

przeciwko K. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o odprawę emerytalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 30 października 2012 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.350,-

zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy VIII Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił powództwo przeciwko K. Spółce z o.o. o

2

odprawę emerytalną. Sąd ustalił, że powódka w okresie od 1 lipca 1999 r. do 30

czerwca 2004 r. zatrudniona była w K.A. Sp. z o.o. w W., a następnie na skutek

przejścia części zakładu pracy na nowego pracodawcę, od dnia 1 lipca 2004 r.

rozpoczęła pracę w pozwanej K. Sp. z o.o., na stanowisku starszego menadżera z

wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 23.290 zł. Powódce wypłacono w dniu 31

lipca 2004 r. premię w kwocie 29.944 zł oraz w dniu 26 października 2004 r. płatną

kwartalnie premię uzależnioną od wykonania budżetu, również w kwocie 29.944 zł,

a także w dniu 31 grudnia 2004 r. premię roczną w kwocie 49.800 zł. W okresie od

2 listopada 2004 r. do 25 kwietnia 2005 r. powódka pozostawała nieprzerwanie

niezdolna po pracy z powodu choroby i w tym okresie początkowo pobierała

wynagrodzenie za czas choroby, a następnie zasiłek chorobowy. W dniu 26

kwietnia 2005 r., pozwany wypowiedział powódce umowę o pracę z

trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, który upłynął z dniem 31 lipca 2005 r. W

okresie wypowiedzenia powódka była zwolniona z obowiązku świadczenia pracy

zachowując prawo do wynagrodzenia. Decyzją z dnia 3 marca 2006 r. przyznana

została powódce emerytura, której wypłata nastąpiła począwszy od kwietnia 2006 r.

W dniu 9 marca 2006 r. powódka zwróciła się do pozwanego o wypłatę odprawy

emerytalnej. W związku z tym pozwany początkowo wypłacił powódce tytułem

odprawy emerytalnej kwotę 23.290 zł, a następnie w dniu 24 marca 2009 r. kwotę

6.645,33 zł tytułem wyrównania odprawy oraz odsetki w kwocie 2.841,11 zł za

opóźnienie za okres od 1 sierpnia 2005 r. do dnia zapłaty (okoliczność niesporna).

Wynagrodzenie powódki obliczone jak ekwiwalent za niewykorzystany urlop

wypoczynkowy wynosiło 25.785,33 zł. W ocenie Sądu, roszczenie powódki nie

zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Rejonowy, co do zasady, oparł się na

argumentacji i rozumowaniu zaprezentowanych w opinii bieglej B. R. (k. 346-349)

uznając, że wskazała w sposób zgodny z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania

urlopu wypoczynkowego, przysługujące powódce wynagrodzenie za czas urlopu

oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop, na jakich zasadach winno nastąpić

wyliczenie odprawy emerytalnej powódki. Jedyne zastrzeżenie Sądu Rejonowego

do powyższej opinii dotyczyło kwestii przyjęcia przez biegłą, że sporna odprawa

stała się należna w dacie ustania stosunku pracy łączącego strony, choćby prawo

3

do emerytury powstało później. W konsekwencji, biegła przyjęła, iż w takim

przypadku w odniesieniu do powódki okres 12 miesięcy, z których wylicza się

podstawę naliczenia odprawy, należy liczyć od czerwca 2005 r. wstecz. W ocenie

Sądu pierwszej instancji okresem właściwym dla powyższych wyliczeń jest okres

od sierpnia 2004 r. do lipca 2005 r. Z uwagi na powyższe Sąd Rejonowy wskazał, iż

brak jest podstaw, aby przy dokonywanych wyliczeniach uwzględniać w nich

premię otrzymaną przez powódkę w lipcu 2004 r., co uczyniła biegła. Zatem Sąd

pierwszej instancji dokonując ustaleń w sprawie oparł się na opinii biegłej B. R. w

zakresie metodologii wyliczenia należności powódki, a ww. różnica nie przesądzała

o wartości tej opinii jako całości i mogła być skorygowana przy pomocy prostych

operacji rachunkowych, bez konieczności uzyskania w tym zakresie wiadomości

specjalnych, a które polegają na pominięciu przy wyliczeniach uwzględnionej przez

biegłą premii za lipiec 2004 r., co w konsekwencji daje średnią kwotę wypłaconych

powódce premii równającą się 6.645,33 zł. Powyższa kwota powiększona o

wynagrodzenie zasadnicze powódki daje łącznie 29.935,33 zł, tj. kwotę wypłaconą

powódce przez pozwaną spółkę. Sąd Rejonowy powołując się na treść art. 921

§ 1

k.p., podniósł, że zgodnie z treścią § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania

wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia

stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków

wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w

Kodeksie pracy, zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za

urlop stosuje się także w celu obliczenia odprawy pieniężnej przysługującej

pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Sąd pierwszej

instancji wskazał, że stosownie do treści art. 172 k.p. za czas urlopu pracownikowi

przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował.

Zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego

wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu;

w przypadkach znacznego wahania wysokości wynagrodzenia okres ten może być

przedłużony do 12 miesięcy. Sąd Rejonowy zauważył, iż szczegółowo kwestię

naliczania ekwiwalentu za urlop normuje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania

4

urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu

oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop, przy czym wykładnia przepisów tego

rozporządzenia powinna uwzględniać wspomnianą wyżej regułę, że za czas urlopu

pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie

pracował (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2007 r., III PK 20/07). Zgodnie z

treścią § 14 powyższego rozporządzenia, ekwiwalent pieniężny za urlop

wypoczynkowy, ustala się stosując zasady obowiązujące przy obliczaniu

wynagrodzenia urlopowego, ze zmianami określonymi w § 15-19 niniejszego

rozporządzenia. W świetle § 6 rozporządzenia (według jego brzmienia w dacie

powstania wymagalności spornego świadczenia) ekwiwalent za urlop ustala się z

uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, z

wyłączeniami wskazanymi w ww. § 6 rozporządzenia. Z kolei § 15 i 16 ust. 1 i 2 (w

brzmieniu obowiązującym w dacie uzyskania przez powódkę prawa do odprawy),

stwierdza, że składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej

wysokości uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w

miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu. Pozostałe składniki wynagrodzenia

przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc, uzyskane przez

pracownika w okresie 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do

ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu tego ekwiwalentu w przeciętnej

wysokości z okresu 3 miesięcy. Jeżeli pracownik nie przepracował pełnego okresu,

o którym mowa w ust. 1, wynagrodzenie faktycznie uzyskane przez niego w tym

okresie dzieli się przez liczbę dni pracy, za które przysługiwało to wynagrodzenie, a

otrzymany wynik mnoży się przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w

ramach normalnego czasu pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu

pracy. Sąd pierwszej instancji zauważył, iż § 17 tego rozporządzenia wskazuje, że

składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż 1

miesiąc, wypłacone w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc

nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w

średniej wysokości z tego okresu. Uwzględniając różnice w odmienności celów i

konstrukcji prawnej odprawy pieniężnej oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop,

Sąd doszedł do wniosku, że przepisy § 18 i 19 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r.

nie tylko, że nie mogą być bezpośrednio stosowane do odprawy pieniężnej, ale nie

5

ma podstaw, by przenosić na grunt tej odprawy także reguły, która jest w nich

zawarta. Przy ustalaniu odprawy pieniężnej zastosowanie znajdują jedynie przepisy

§ 14-17 rozporządzenia z dnia 8 stycznia 1997 r. (przy uwzględnieniu zasad

obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia urlopowego), które określają reguły

obliczania wynagrodzenia miesięcznego. Przepisy te w pełni pozwalają na

ustalenie tego wynagrodzenia. Sąd Rejonowy wskazał, że powódka stosując

omawiane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia

1997 r. w sprawie szczególnych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

za urlop, dokonała wyliczeń wprost, nie uwzględniając faktu, że zgodnie z

przywołanymi rozporządzeniami przepisy te znajdą jedynie częściowe i

odpowiednie zastosowanie. Podniósł, że powódka obliczając należną jej odprawę

czyni to z pominięciem faktu, iż przez okres 6 miesięcy pozostawała niezdolna do

pracy z powodu choroby i otrzymywała z tego tytułu stosowne świadczenia. W

konsekwencji do podstawy wyliczenia powódka przyjęła odpowiednie składniki

wynagrodzenia uzyskane w ciągu ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, a następnie

odniosła ich wysokość wyłącznie do okresu efektywnej pracy u pozwanego w

powyższym okresie i tak uzyskaną średnią przemnożyła przez okres, jaki

przepracowałaby u pozwanego o ile by nie zachorowała. Sąd Rejonowy zauważył,

że uzyskane w ten sposób kwoty w oczywisty sposób nie odzwierciedlają kwoty

przeciętnego wynagrodzenia powódki w ostatnich 12 miesiącach pracy, a przez to

nie odpowiadają definicji określonej w art. 172 k.p., który stanowi, że za czas urlopu

pracownikowi przysługuje wynagrodzenie w takiej wysokości w jakiej by je

otrzymywał, gdyby w tym czasie pracował. Niezależnie od powyższego Sąd

pierwszej instancji wskazał, że świadczenia premiowe uzyskiwane w tym czasie

przez powódkę wypłacane były przez pozwanego uznaniowo i w konsekwencji

zważywszy na ich charakter, brak podstaw aby przyjąć metody wyliczenia powódki.

Sąd pierwszej instancji mając na uwadze, że wynagrodzenie zasadnicze

powódki wynosiło 23.290 zł i w okresie 12 miesięcy poprzedzających ustanie

stosunku pracy otrzymała w październiku premię w kwocie 29.944 zł, zaś w grudniu

w kwocie 49.800 zł, dla prawidłowego wyliczenia przeciętnego wynagrodzenia

powódki należało zsumować wszystkie powyższe składniki wynagrodzenia i

6

następnie podzielić tak uzyskany wynik przez 12. Tak uzyskana kwota pozwala na

prawidłowe wyliczenie odprawy należnej powódce.

Sąd Rejonowy podniósł, że z tych względów zgodnie z § 15 i 16 ust. 1

rozporządzenia, składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej

wysokości uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w

miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu, zaś składniki wynagrodzenia

przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc, wypłacone w

okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do

ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości

(wypłaconej i to niezależnie za jaki okres) z tego okresu. W konsekwencji Sąd

Rejonowy przyjął, że dla ustalenia podstawy wyliczenia odprawy emerytalnej

powódki właściwy jest okres zatrudnienia od sierpnia 2004 r. do lipca 2005 r.

Na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z dnia 30 października 2012 r. oddalił apelację. Sąd

wskazał, że zgodnie z treścią art. 921

§ 1 k.p., pracownikowi spełniającemu

warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury,

którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę,

przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Sąd wskazał, że zasadniczym zarzutem podnoszonym przez apelującą był sposób

wyliczenia średniego wynagrodzenia, w oparciu o które naliczona została

wysokość należnej jej odprawy. Jak wynikało z niekwestionowanych ustaleń Sądu

Rejonowego, pozwany w dniu 26 kwietnia 2005 r. wypowiedział powódce E. W.

umowę o pracę z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, który upłynął z dniem

31 lipca 2005 r. Powódka wniosek o emeryturę złożyła w dniu 30 listopada 2005 r.,

tj. około 4 miesiące po ustaniu stosunku pracy i została jej ona przyznana w dniu 3

marca 2006 r. Sąd drugiej instancji powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 kwietnia 1998 r. sygn. I PKN 508/97 stwierdził, że roszczenie o zapłatę

odprawy emerytalnej jest wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy, także

wtedy, gdy orzeczenie przyznające emeryturę zostało wydane później. Zatem Sąd

pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że okresem ostatnich 12 miesięcy

zatrudnienia poprzedzających miesiąc powstania prawa do odprawy emerytalnej

po stronie powódki jest okres od sierpnia 2004 r. do lipca 2005 r. Sąd wskazał, że

7

wysokość odprawy oblicza się według reguł dotyczących określania wysokości

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Zasady te określa rozporządzenie Ministra

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych

zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia

za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7

zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop stosuje się

także w celu obliczenia odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku

z przejściem na emeryturę lub rentę (art. 921

§ 1 k.p.). Sąd podzielił stanowisko

przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, że odsyłając w

przypadku odprawy pieniężnej do zasad obowiązujących przy obliczaniu

ekwiwalentu za urlop ustawodawca pozostawił pewien zakres swobody

interpretacyjnej w rozstrzyganiu o tym, w jaki sposób i które przepisy dotyczące

obliczania ekwiwalentu powinny znaleźć zastosowanie przy ustalaniu odprawy

pieniężnej. W niniejszej sprawie zastosowanie mogły mieć jedynie przepisy § 14-17

rozporządzenia z dnia 8 stycznia 1997 r., które określają reguły obliczania

wynagrodzenia miesięcznego, albowiem przepisy te w pełni pozwalają na ustalenie

tego wynagrodzenia. Sąd stwierdził, że wykładnia przepisów § 14-18

Rozporządzenia Ministra Płacy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w

sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop

odnoszących się do ekwiwalentu za urlop (§ 14-18) powinna uwzględniać regułę,

że za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał,

gdyby w tym czasie pracował (art. 172 k.p.). Zdaniem Sądu, Sąd pierwszej instancji

dokonał szerokiej analizy przepisów prawnych w oparciu o zgromadzone w sprawie

dowody z dokumentów oraz z opinii biegłej, przy uwzględnieniu orzecznictwa i

doktryny i w wyniku tego prawidłowo ustalił wysokość należnej apelującej odprawy

emerytalnej. Z uwagi na oddalenie powództwa E. W. w całości, Sąd zasądził od

powódki na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego na mocy przepisu

art. 98 § 1 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12

ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

8

Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego wydany w niniejszej

sprawie dnia 30 października 2012 r., zarzucając Sądowi naruszenie prawa

materialnego tj.: - art. 172 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wprost do

ustalenia wysokości odprawy emerytalnej, do której mają zastosowanie zasady

obowiązujące przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop

wypoczynkowy wynikające z art. 171 k.p. i dokonania w oparciu o przepis art. 172

k.p. dotyczący wynagrodzenia za okres urlopu, bez odniesienia do treści art. 171

k.p., wykładni przepisów § 14-17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu

wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czasu urlopu oraz

ekwiwalentu pieniężnego za urlop; - art. 171 k.p. w zw. z art. 172 k.p. poprzez jego

błędną wykładnie i przyjęcie, że z reguły, iż za czas urlopu pracownikowi

przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymał, gdyby w tym czasie pracował, nie

wynika konieczność uwzględnienia jedynie wynagrodzenia wypłaconego

pracownikowi w okresie efektywnej pracy i można poprzestać tylko na wyciągnięciu

średniej arytmetycznej z sumy wynagrodzenia miesięcznego i premii wypłaconych

powódce w ostatnich 12 miesiącach przed rozwiązaniem stosunku pracy

(wymagalnością odprawy emerytalnej); - § 11 ust. 2 oraz § 16 ust. 2 w związku z §

17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r.

w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czasu urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za

urlop, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zasady

obliczania wynagrodzenia i jego składników na wypadek nieprzepracowania

pełnego okresu, za który wynagrodzenie lub składnik wynagrodzenia przysługuje (a

w konsekwencji za okresy gdy wynagrodzenie nie przysługuje) uregulowane w tych

przepisach w sposób prezentowany przez powódkę nie mają zastosowanie do

obliczenia odprawy emerytalnej i nie mogą być stosowane wprost, a dla

prawidłowego wyliczenia przeciętnego wynagrodzenia powódki będącego

podstawą ustalenia wysokości odprawy emerytalnej wystarczyło w niniejszej

sprawie zsumować wszystkie składniki wynagrodzenia i następnie podzielić tak

9

uzyskany wynik przez 12.; - § 11 ust. 2 oraz § 16 ust. 2 w związku z § 17 ust. 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w

sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czasu urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za

urlop, poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że zasady

obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

opisane w w/w przepisach w sposób prezentowany przez powódkę nie znajdują

zastosowania i nie mogą być stosowane wprost, albowiem odprawa emerytalna

odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu i podobnie jak odprawa

przewidziana treścią art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników powinna odpowiadać wynagrodzeniu zwykle otrzymywanemu przez

pracownika, a w konsekwencji nie uwzględnieniu:

a. odmiennego charakteru tego świadczenia, które różni się od

ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w ten sposób, że nie jest

substytutem wynagrodzenia za pracę, lecz szczególnym jednorazowym

świadczeniem o charakterze socjalnym polegającym na rekompensowaniu

pracownikowi utraty zatrudnienia w związku z zaistnieniem sytuacji życiowych

objętych ryzykiem emerytalnym,

b. faktu, że powódka była niezdolna do pracy i pobierała zasiłek

chorobowy, a następnie została zwolniona z obowiązku świadczenia pracy w

okresie wypowiedzenia, na skutek czego nie mogła świadczyć pracy i uzyskać

prawa do premii,

c. oraz wynikającej z § 6 pkt 2 i 7 rozporządzenia zasady uwzględnienia

do obliczenia wynagrodzenia urlopowego wynagrodzenia i innych świadczeń ze

stosunku pracy z wyłączeniem: 1. wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz

2. wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia

w związku z chorobą zakaźną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnienia. W niniejszej sprawie powódce

wypłacono w dniu 31 lipca 2004 r. premię w kwocie 29.944 zł oraz w dniu 26

10

października 2004 r. płatną kwartalnie premię uzależnioną od wykonania budżetu

również w kwocie 29.944 zł, a także w dniu 31 grudnia 2004 r. premię roczną w

kwocie 49.800 zł. W okresie od 2 listopada 2004 r. do 25 kwietnia 2005 r. powódka

pozostawała nieprzerwanie niezdolna po pracy z powodu choroby i w tym okresie

początkowo pobierała wynagrodzenie za czas choroby, a następnie zasiłek

chorobowy. W dniu 26 kwietnia 2005 r., pozwany wypowiedział powódce umowę o

pracę z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia, który upłynął z dniem 31 lipca

2005 r. W okresie wypowiedzenia powódka była zwolniona z obowiązku

świadczenia pracy zachowując prawo do wynagrodzenia. Decyzją z dnia 3 marca

2006 r. przyznana została powódce emerytura, której wypłata nastąpiła począwszy

od kwietnia 2006 r. Sądy orzekające w niniejszej sprawie zgodnie z treścią art. 921

§ 1 k.p., przyznały powódce odprawę pieniężna w wysokości jednomiesięcznego

wynagrodzenia uznając, że roszczenie o zapłatę odprawy emerytalnej jest

wymagalne od dnia rozwiązania stosunku pracy, a zatem okresem na podstawie

którego sądy ustaliły średnie wynagrodzenia będące podstawą do wyliczenia kwoty

tytułem odprawy pieniężnej był okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia - tj.: okres

od sierpnia 2004 r. do lipca 2005 r.

Zasadniczym zarzutem podnoszonym przez skarżącą jest sposób wyliczenia

średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy, w oparciu o które naliczona została

wysokość należnej jej odprawy. Skarżąca domaga się ustalenia średniego

wynagrodzenia z uwzględnieniem premii uznaniowej wypłaconej przez pracodawcę

w dniu 31 lipca 2004 r.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej

z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie

niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania

odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych

należności przewidzianych w Kodeksie pracy. (Dz.U. z 1996 r. Nr 62, poz. 289 ze

zm.) zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop stosuje

się także w celu obliczenia odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w

związku z przejściem na emeryturę lub rentę (art. 921

§ 1 k.p.)., zatem wysokość

odprawy emerytalnej oblicza się według reguł dotyczących określania wysokości

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Zasady te określa rozporządzenie Ministra

11

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych

zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia

za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Mając powyższe zasady na

uwadze wskazać należy, że w przypadku świadczenia, które nie ma charakteru

roszczeniowego i ma cechy nagrody (art. 105 k.p.) - a takim świadczeniem była

premia w kwocie 29.944 zł wypłacona powódce w dniu 31 lipca 2004 r. - nie można

uwzględniać go przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego (ekwiwalentu

pieniężnego za urlop - § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 29 maja 1996 r.).

Wynagrodzenie urlopowe ustalane jest na podstawie aktu wykonawczego, który

wydany został zgodnie z art. 173 k.p. W myśl art. 172 k.p. za czas urlopu

pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie by otrzymywał, gdyby w tym czasie

pracował, przy czym zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na

podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających

miesiąc rozpoczęcia urlopu; w przypadkach znacznego wahania wysokości

wynagrodzenia okres ten może być przedłużony do 12 miesięcy. Minister Pracy i

Polityki Socjalnej upoważniony został do określenia zasad ustalania i wypłacania

wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, przy zachowaniu jednakże reguły,

że idzie o wynagrodzenie jakie pracownik otrzymałby, gdyby pracował. W przepisie

art. 172 k.p. mowa jest wyłącznie o wynagrodzeniu, a nie o jakimś innym

świadczeniu, czy świadczeniach, co wyznacza zakres swobody kształtowania

zasad ustalania wynagrodzenia przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, a ponadto

determinuje kierunek wykładni przepisów wydanych na podstawie art. 173 k.p., tam

gdzie mogą one budzić wątpliwości interpretacyjne. Dyrektywę tę należy mieć na

uwadze między innymi przy wykładaniu § 6 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r.,

który przewiduje, że wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego ustala się z

uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy. Tzw. premia

uznaniowa (jeżeli nie ma charakteru roszczeniowego) nie stanowi składnika

wynagrodzenia za pracę i wobec tego nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia w

rozumieniu art. 172 k.p., a tym samym i § 6 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r. Nie

mieści się ona także w pojęciu „innych świadczeń ze stosunku pracy”, o których

mowa w tym drugim przepisie. Z analizy całego tego przepisu wynika bowiem, że

idzie w nim tylko o świadczenia mające obowiązkowy charakter (a to dlatego, że

12

zawarte w nim wyliczenie świadczeń, które zostały wyłączone z wynagrodzenia

urlopowego, dotyczy tylko obowiązkowych należności ze stosunku pracy). Ponadto

w § 8 ust. 1 oraz w § 16 ust. 1 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r. mowa jest o

składnikach wynagrodzenia „przysługujących” (za okresy dłuższe niż jeden

miesiąc), a więc stanowiących przedmiot obowiązku pracodawcy i prawa

podmiotowego pracownika. Oprócz tego należy zwrócić uwagę, że skoro tzw.

premia uznaniowa nie jest świadczeniem obowiązkowym, to trudno o niej mówić, że

jest wypłacana w stawce miesięcznej, za okres krótszy niż jeden miesiąc czy też za

okres dłuższy (skoro może być wypłacona, to tym samym możliwość dotyczy także

czasu jej wypłacenia). Ponadto pracodawca, gdy uzna to za zasadne, może ją

wypłacić także w okresie urlopu, czy np. zawieszenia w czynnościach, skoro zależy

ona od jego uznania. Tzw. premia uznaniowa, jeżeli nie ma charakteru

roszczeniowego - a tak jest w przypadku premii, której domaga się powódka, celem

podwyższenia jej o kwotę średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy, w oparciu o

które naliczona została wysokość należnej jej odprawy emerytalnej - nie stanowi

składnika wynagrodzenia za pracę i wobec tego nie mieści się w pojęciu

wynagrodzenia urlopowego (wynagrodzenia służącego do ustalenia ekwiwalentu za

niewykorzystany urlop) i tym samym na mocy wyżej powołanych przepisów nie

może być uwzględniona przy ustalaniu wysokości odprawy emerytalnej

przysługującej na podstawie art. 921

§ 1 k.p.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Sądu

Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 9 maja 2000 r., III ZP 12/00, OSNP 2000 nr

22, poz. 806, zgodnie z którym: „Przy ustalaniu wysokości odprawy pieniężnej

przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.)

podstawę jej wyliczenia stanowi miesięczne średnie wynagrodzenie z okresu

poprzedzającego nabycie prawa do tej odprawy ustalone zgodnie z regułami

określonymi w § 14-17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8

stycznia 1997 r. w sprawie szczególnych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

13

za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14). – i uznaje że reguły mają zastosowanie przy

ustalaniu wysokości odprawy emerytalnej.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.